Morgunblaðið - Sunnudagur - 27.10.2013, Blaðsíða 55

Á stuttu ristunni stendur Drengir ristu rún-
ir. Orðið drengir er líka einhverskonar her-
flokkur og þetta er eiginlega krotað á læri
ljónsins og erfitt að tímasetja þessa ristu
nema innan 11. aldar.
Svo förum við að hægri hlið ljónsins og
verðum heldur betur hissa. Þar er dæmigerð
rista fyrir seinni hluta 11. aldar, óskaplega
falleg og hefur verið vel gerð. Sá sem gerði
þessa ristu hefur verið mjög fær en engin
rista eftir hann er til í Svíþjóð. En því miður
er þessi rista verr farin en hin, ekki hefur
bara verið skotið á styttuna heldur hafa reipi
verið sett þarna um ljónið þegar það var
dregið, sjá má hvernig reipið hefur nuggast
og eytt rúnum, auk þess sem yfirborðið er
tætt upp eftir að styttan var dregin. Fyrir
vikið er miklu erfiðara að lesa þessa ristu og
ekki hægt að greina nema um helming rún-
anna. Þetta tókst mér að lesa: Ásmundr risti
(run)ar þessar þair Æskell/Áskæll (?)
… Þórlæifr … ok … Þarna hefur verið þessi
Ásmundur sem risti rúnirnar, ásamt Áskeli og
Þorleifi, en hvað þeir voru að gera er því mið-
ur ekki greinanlegt. Á þessum tíma voru
þarna nokkrar stórar orrustur og það má
gera ráð fyrir að ristan hafi verið gerð til
minningar um einhverja sem hafa fallið.“
Stundum er Þórgunnur spurð að því hvort
henni finnist ekki einkennilegt að væringjar
hafi rist rúnir sem þessar suður á Grikklandi
en það finnst henni ekki. „Mér finnst ein-
kennilegt að ekki hafi fundist fleiri,“ segir
hún. „Þeir voru svo mikið og lengi þarna suð-
ur frá. Tvær stuttar rúnaristur hafa fundist í
Ægissif, Hagia Sofia, í Istanbúl, krotaðar á
handrið í kirkjunni. Það er nöfnin Hálfdán og
Árni. Það gætu verið fleiri en það er erfitt að
greina það, þetta er svo máð. En mér finnst
ekki ólíklegt að fleiri rúnir gætu fundist í
þessum löndum.“
Hún segir að heimildir um væringja séu
eiginlega allar íslenskar og þá mikið í sög-
unum af Haraldi harðráða, í Morkinskinnu,
Fagurskinnu, Heimskringlu og víðar. „Ef ég
má stæra mig af einhverju, þá hefði engum
Svía dottið í hug þessi ráðning á „gjald vann
gerva“ en þetta er hluti af mínum íslenska
orðaforða.“
Íslenskur bakgrunnurinn hjálpaði Þórgunni
þannig í starfinu, sem oftar, segir hún.
„Merkingar orða í ristunum geta verið fjöl-
margar en enginn sem ég hef borið þetta
undir hefur neitt við þennan lestur að athuga,
enda er ég ekki í neinum vafa um að ég hafi
lesið þetta rétt,“ segir hún.
Þórhildur rýnir í risturnar á vinstri hlið Piræusarljónsins í Feneyjum.
27.10. 2013 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 55
Á Piræusarljóninu í Feneyjum eru
þrjár rúnaristur, allar að líkindum frá
11. öld.
Á vinstra framfæti og vinstri hlið er
löng rista sem byrjar á bringunni,
heldur svo áfram út með vinstri fram-
löpp, beygir við hnéð og heldur áfram
upp á bringuna aftur. Seinni hluti henn-
ar er ristur skáhallt yfir vinstri síðu og
kvið. Þessi rista er sennilega frá tíma-
bilinu 1025-1040. Hún á sér margar
hliðstæður á sænskum rúnasteinum.
Þórgunnur hefur lesið hana þannig:
Hjuggu þeir helmings menn … en í
höfn þessari þeir menn hjuggu rúnir
að (eftir) Horsa bónda (allhvat-
an?) … Réðu Svíar þetta á ljón(ið)
(eða: réðu Svíar þetta ljóni). Géll/fórst
áður gjald vann gerva.
Meðfram vinstra læri er stutt rista,
auðlesin en erfitt að tímasetja. Hún er
að líkindum frá 11. öld. Þar stendur:
Drengir rist(u) rúnir.
Ristan á hægri hlið er dæmigerð fyr-
ir rúnaristur í „Upplandi“ á seinni
hluta 11. aldar. Þessi er að öllum lík-
indum frá tímabilinu 1070-1100. Hún
er falleg og vel gerð en hefur farið illa,
líklega við árás Feneyinga á höfnina í
Piræus og flutning ljónsins í kjölfarið.
Aðeins er hægt að lesa um helming
ristanna í dag. Þar hefur aðeins verið
hægt að lesa upphafið:
Ásmundr risti (run)ar þessar þair
Æskell/Áskæll (?) … Þórlæ-
ifr … ok …
Rúnaristan á hægri hlið ljónsins hefur verið fagurlega
hoggin en hefur orðið fyrir verulegum skemmdum.
Meðfram vinstra læri ljónsins er þessi stutta rista, sem
erfiðara er að tímasetja, en þar segir: Drengir ristu rúnir.
MERKILEGAR RÚNIR Á PIRÆUSARLJÓNINU
Meginhluta langrar ristunnar á vinstri hliðinni er unnt að lesa.
Þórgunnur segir þetta dæmigerða sænska rúnaristu.
* Merkingar orða í ristunumgeta verið fjölmargar en enginnsem ég hef borið þetta undir hefur
neitt við þennan lestur að athuga,
enda er ég ekki í neinum vafa um
að ég hafi lesið þetta rétt.
Iðnaðarryksugur
NT 25/1 Eco
Ryksugar blautt
og þurrt
Fylgihlutir
Barki 35mm 2,5m,
málmrör, 30mm
gólfhaus og mjór
sogstútur.
F A G M E N N S K A A L L A L E I Ð
Skeifan 3 E-F • 108 Reykjavík • Sími 581 2333 • rafver.is
NT 55/1 Eco
Ryksugar blautt og þurrt
Fylgihlutir
Barki 35mm 2,5m, málmrör, 30mm
gólfhaus og mjór sogstútur.
Þegar gerðar eru hámarkskröfur
Sjálfvirk
hreinsun á síu