Ólafía : rit Fornleifafræðingafélags Íslands. - 01.05.2012, Blaðsíða 19

einum eða tveimur piltum. Sumt af
dótinu þeirra hefur eflaust þurft að vera
ofan í kistlum á meðan aðrir hlutir hafa
líklega verið sýnilegir á hillum fyrir
ofan rúmin. Leirflöskur og lítil
meðalaglös úr leir og gleri, glerflöskur
og -glös hafa hjálpað til við að fylla
svefnstofuna.

Tóbak og krítarpípur
571 krítarpípubrot fannst í svefnstofu
skólapilta í Skálhoti, þar af eru 38
hælbrot og 12 af þeim eru með þekktum
stimpli. Allar pípurnar sem hægt var að
greina eru hollenskar (Duco 1982, Van
der Meulen 2003).
Krítarpípurnar eru frá talsvert löngu
tímabili og flestir hælstimplarnir, sem
unnt var að greina, voru í framleiðslu í
yfir hálfa öld. Það er því ekki hægt að
tímasetja jarðlögin sem brotin fundust í
nákvæmlega. Hins vegar er ljóst að
reykingar hafa verið algengar í
Skálholtsskóla frá upphafi 18. aldar.
Flestar pípanna hafa verið innfluttar frá
Hollandi en nokkrar pípur frá
Danmörku hafa einnig fundist í
Skálholti (Mehler 2004). Mynd 4 sýnir
skiptingu krítarpípubrota og
eldtinnubrota eftir byggingarskeiðum.
Samkvæmt listum yfir innfluttar
vörur, sem varðveittir eru frá árunum
1625, 1630 og 1655, var ekkert tóbak
flutt inn þessi ár en hins vegar 31 tonn
af tóbaki árið 1743. Engar heimildir eru
til um innflutning á árunum 1655 til
1743 en innflutingur hefur líklega hafist
á þessum árum. Í verðlista yfir
innfluttar vörur frá árinu 1684 eru tvær
mismunandi gerðir af tóbaki nefndar,
„Roeltobak“ og „Presstobak“ (Jón
Jónsson Aðils 1919, bls. 467), og er
Skólapiltar í Skálholti
__________
18
Mynd 5. Fjöldi glerbrota af ákveðinni ílátagerð (y) eftir skeiðum (x).
líklegt að þá þegar hafi tóbak verið flutt
inn í allnokkru magni. Brynjólfur
Sveinsson (1605-1675) biskup í
Skálholti keypti 1 pund af tóbaki fyrir
30 fiska árið 1658 og árið 1675 skrifaði
hann bréf til umboðsmanns síns á
Austurlandi og bað um pípur (Jón
Jónsson Aðils 1919, bls. 466-67). Þar
sem biskupinn mun hafa verið einn af
ríkustu mönnum á Íslandi er vafasamt
að nota þessar heimildir sem
vísbendingu fyrir því að reykingar hafi
verið almennar á þessum tíma. Hins
vegar þykir ljóst að ríkari menn munu
hafa þekkt og notað tóbak á Íslandi um
miðja 17. öld.
Þrátt fyrir einokunarverslun Dana
versluðu Íslendingar við aðrar þjóðir
sem voru við veiðar við Íslandsstrendur
á þessu tímabili. Heimildir um þann
ólöglega innflutning hafa af augljósum
ástæðum ekki varðveist en verslun við
Hollendinga, sem í auknum mæli
stunduðu veiðar við Ísland eftir að þeir
misstu nýlendur sínar í Norður-
Ameríku um miðja 17. öld er talin hafa
verið umtalsverð (Gísli Gunnarsson
1987, bls. 71). Það er því hugsanlegt að
hollenskar pípur hafi komið til landsins
eftir þeim leiðum.

Gler
Meirihluti þeirra glerbrota úr ílátum
sem fundust í svefnstofunni er úr
flöskum. Sum brotanna eru úr litlum
meðalaflöskum og nokkur úr glösum.
Smæð brotanna gerir nákvæma
greiningu mjög erfiða. Ríflega 55%
glerbrotanna var ekki hægt að rekja til
ákveðinnar ílátagerðar en meirihluti
þeirra er úr þunnu gleri, sem bendir til
Ágústa Edwald
__________
19
Mynd 6. Hlutfall leirtegunda (y) eftir skeiði (x).