Málfregnir - 01.12.2002, Qupperneq 6

Málfregnir - 01.12.2002, Qupperneq 6
Þeir kostir nýyrðastefnunnar, sem Kristján Arnason nefnir, eru sjálfstæð rök fyrir henni og þurfa ekki að varða meint „óhreinindi" (sbr. orðið „hreintungu"- stefncí). Astráður Eysteinsson bókmenntafræð- ingur er einn þeirra sem bent hafa á kostina sem fylgja þeirri stefnu að reyna sem oftast að finna innlend orð í stað erlendra, þar á meðal alþjóðlegra tækni- og fræðiheita. Astráður segir m.a. um hina tvöföldu menntun íslenskra háskólanema sem þurfa að fást við námsgreinar sínar bæði á íslensku og erlendu máli: „málræktin gerir annað og meira en að krefjast orku, hún framleiðir einnig orku, hún er orkugjafi. Glíman við tungumálið skapar ný sjónarhorn, nýja heimssýn, ýtir undir nýja og skapandi vitund, endurskapar og endurnýjar í sífellu menningartengsl við önnur lönd, aðra menningarheima, og tryggir að þau tengsl verði skilin á okkar forsendum ekki síður en hinna „stóru mála“. Umrædd „tvöfeldni“ námsins tengist þeirri miklu þýðingariðju sem íslendingar verða að stunda ætli þeir að varðveita málið. En sú iðja skilar sér á ýmsan hátt, meðal annars í því að á íslensku kunna hugtök að virkja skilning á svolitið annan hátt sem getur skilað sér í frjóu endurmati hinna erlendu hugtaka" (Ástráður Eysteinsson 1998:12) Notkunarsvið Sú afstaða er almenn á Islandi að hægt eigi að vera að nota íslensku við allar aðstæður og í hvers konar tækni, vísindum, viðskiptum o.s.frv. hér á landi. Það er hvergi nærri sjálfgefið að þjóðtungur haldi sínum hlut á öllum notkunarsviðum ef svo má segja. Um öll Norðurlönd hafa menn nú áhyggjur af því að opinberu tungumálin geti smám saman verið að tapa notkunar- sviðum til enskunnar, m.a. í vísindum. Doktors- og meistararitgerðir í háskólum á Norðurlöndum eru æ oftar skrifaðar á ensku þótt hún sé ekki móðurmál höfunda. Af 147 doktorsritgerðum við Uppsala- háskóla í maí 2000 voru 123 á ensku. Sagan sýnir að þar sem eitt mál lætur í minni pokann fyrir öðru heldur upprunalega málið lengst sínum lilut heima við, í samskiptum vina og ættingja og í hefðbundnum (oft deyjandi) atvinnu- greinum. I því sambandi er stundum talað um að það verði „eldhúsmál“; orðið vísar til þess hvernig notkunin hefur takmarkast við allra nánasta eða persónulegasta umhverfi málnotandans. Eftir því sem yngri kynslóðir verða handgengnari nýja málinu er jafnframt oft stutt í að tungumál deyi alveg út. Hluti af ferlinu getur verið sú virðing sem oft er borin fyrir nýja málinu ásamt vantrú á gildi eldra málsins. Geysimörg tungumál hafa dáið út allra síðustu aldir og áratugi. Indíánamál í Ameríku hafa lent í þeirri stöðu, sem hér var lýst, gagnvart ensku, spænsku og portúgölsku, mörg mál í Afríku og Asíu gagnvart ensku og frönsku, mörg frum- byggjamál í Ástralíu gagnvart ensku og mörg mál innan Rússlands (og Sovét- ríkjanna) gagnvart rússnesku. Ef atorka og vilji er á annað borð til þess í tilteknu samfélagi að viðhalda þjóðtungu er því brýnt að gæta þess að hún tapi ekki heilum notkunarsviðum til annars máls eða mála. Þess í stað geti íbúarnir notað móðurmál sitt (og önnur tungumál eftir því sem þörf er á og kunnátta leyfir) við sem flest viðfangsefni. Hér á Norðurlöndum berjast þjóð- tungurnar við ensku um mörg notkunar- svið. Huga má að fimm mikilvægum sviðum í þessu sambandi: 1) stjórnsýslu, 2) viðskiptum, 3) einstökum starfsgreinum, tækni og vísindum, 4) skólum og 5) fjölmiðlum, listum og íþróttum. Þótt íslenska virðist í fljótu bragði vera ráðandi á öllum þessum sviðum hérlendis má vissulega tína til af handahófi eftirtalin dæmi sem hníga í aðra átt: 1) reglur á ensku eru hluti stjórnsýslu í flugmálum hér á landi, 2) ýmis íslensk fyrirtæki kynna 6
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64

x

Málfregnir

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Málfregnir
https://timarit.is/publication/1146

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.