Skírnir - 01.01.1984, Page 28

24
ÁSTRÁÐUR EYSTEINSSON
SKÍRNIR
sarafélags, og má þar nefna Bandaríkjamennina B.L. Whorf og
Edward Sapir. Hinum síðarnefnda farast svo orð í bók sinni
Culture, Language and Personality:
Engin tvö tungumál eru nokkurn tíma nægiiega lík til að geta talist túlka
sama félagslega veruleika. Þeir heimar sem hin ýmsu samfélög byggja eru
aðskildir heimar, ekki bara sami heimurinn markaður mismunandi tákn-
um.io
Orð og merking þeirra eru því ,,föst“ í sínu tungumáli. Þetta
gildir jafnvel um sum hinna einföldustu orða. Ef við þýðum
orðið „horse“ í enskum texta með „hestur“, eins og oftast er
eðlilegt að gera, er engan veginn öruggt að íslenska orðið segi
það sama og hið enska. Auk þess sem hestar þessara tveggja
málsvæða eru yfirleitt ólíkir útlits, hafa þeir væntanlega gegnt
og gegna ólíkum samfélagslegum hlutverkum. — Þetta vanda-
mál eykst að sjálfsögðu mjög þegar fengist er við orð eða texta
sem tengist samfélaginu á flóknari og dulari hátt.
Þýðing skáldverks er því ófær um að segja það sama og frum-
textinn. Þar með virðist sjálfum grundvellinum hafa verið
kippt undan þýðingastarfinu, eða þá að starf bókmenntaþýð-
andans byggist á æpandi mótsögn. Kristján Karlsson kemur
skemmtilega orðum að þessu í formála að Ijóðasafni Magnúsar
Asgeirssonar er hann segir það „siðferðilega skyldu“ þýðandans
að skila sama kvæði á nýtt mál, en það sé jafnframt skylda sem
ekki verði uppfyllt „nema í draumi manns."11 Þýðandinn verður
einfaldlega að lifa með þessari mótsögn; hann sinnir í sífellu
ógerlegu starfi.
Hvaða viðmið getur þýðandi haft í huga ef hann er ófær um að
segja það sama og hinn upphaflegi höfundur? Flestir þýðendur
reyna, meðvitað eða ómeðvitað, að nálgast það sem nefnt hefur
verið jafngildi (e. ,,equivalence“) og orðið hefur grundvallarhug-
tak í þýðingafræðinni. Leggja ber áherslu á að þar er það ekki
notað í neinni stærðfræðilegri merkingu. í jafngildi felst að
þýðandi reynir að veita þeim „boðum“, er hann sendir frá sér,
skírskotun sem samsvarar skírskotun hinna upphaflegu boða;
hann kappkostar að láta þau gegna samsvarandi eða jafngildu
hlutverki (e. „function") í „nýjum“ texta á öðru máli. Þá vaknar