Skírnir - 01.01.1984, Page 38

34
ÁSTRÁÐUR EYSTEINSSON
SKÍRNIR
verði til skila í þýðingu. Slík ákvörðun, eins og Werner
Koller leggur ríka áherslu á, „veltur í hinum einstöku til-
fellum á túlkuninni . . ,“26 Greining og túlkun texta er bráð-
nauðsynlegur undanfari sjálfrar þýðingarinnar. í bókmennta-
textum getur þetta orðið verulega flókið mál þar sem þeir eru
miklu síður einhlítir en flestir aðrir textar. Hin eina sanna
túlkun er óþekkt fyrirbæri í bókmenntum; slíkir textar hafa
jafnvel oft vísvitaða margræðni að geyma. — Náin greining texta
er ekki síður nauðsyn þeim sem aðhyllast frjálslegar þýðingar.
Ætíð fyrirfinnast orð sem reynast gera tilkall til þess að vera
skoðuð sem fastar eða sérstakar þýðingareiningar. Einna aug-
Ijósast verður þetta þegar um er að ræða vísanir sem ekki ættu
að fara milli mála. í upphafi Tortilla Flat eftir John Steinbeck
er húsi Dannys líkt við „the Round Table“ og vinum hans við
riddarana. Þetta er að sjálfsögðu vísun til hringborðs Artúrs
konungs og ættu lesendur að geta séð Danny fyrir sér í hlutverki
hans. í íslensku þýðingunni, sem öll er raunar með frjálsleg-
asta móti, er hins vegar rætt um „kringlótta borðið“ og er einna
helst sem þýðandanum, Karli Isfeld, hafi sést yfir þessa einföldu
vísun.27
Jafnframt verða þýðendur að geta skoðað þýðingareiningar
sínar í ljósi alls verksins. I bók sinni, Translation Studies, gagn-
rýnir Susan Bassnett-McGuire mjög vanrækslu þessa þáttar í
þýðingarferlinu. Hún telur að þegar skáldsagnaþýðendur leggi
sig í framkróka við að þýða á sem eðlilegastan og læsilegastan
hátt, sjáist þeim allt of oft yfir hvernig „einstakar málsgreinar
mynda þátt í heildar-formgerðinni.“28 Verkið í heild sinni er
að sjálfsögðu einnig þýðingareining og þýðandi verður að taka
tillit til hennar þegar hann fæst við hinar smærri einingar, ekki
aðeins málsgreinar heldur einnig einstök orð.
Að öllu þessu sögðu er ljóst að hluti þýðingastarfsins felst í
vissri fræðimennsku. Þýðandi gerir könnun og greiningu á text-
anum, veltir fyrir sér orðum sem virðast sérlega mikilvæg, tekur
ákvarðanir um þýðingareiningar og um mögulegt jafngildi
þeirra, og textans í lieild, á hinu nýja máli. Þá getur einnig ver-
ið lijálplegt að þekkja vel höfundinn og önnur verk hans. í
grein sem Robert Cook skrifaði í Skírni 1969 um þýðingu Guð-