Skírnir - 01.01.1984, Page 146

142
SIGURÐUR LÍNDAL
SKÍRNIR
fyrir alla. í íslendingasögum, Sturlungu, Biskupasögum og
reyndar fleiri heimildum, svo sem annálum, eru nokkrar frá-
sagnir af gerð nýmæla en sjaldnast fjölyrt um aðferðina við sam-
þykkt þeirra. Oft er lýst undangengnum átökum en varla vikið
að því hvernig fylgi skiptist; atkvæðatölur eru aldrei nefndar.
Frásagnir benda til þess að engar fastar reglur hafi verið um
gerð samþykkta almennt, þar á meðal gerð laganýmæla, en ein-
róma samþykki áskilið til þess að ákvörðun væri almennt bind-
andi. Hér ber raunar að hafa í huga að í frásögnum, þar sem
kirkjunnar menn hafa lítið taumhald á sér, er ef til vill stund-
um lögð öllu meiri áherzla á einróma samþykki en rétt kann að
vera og tilgangurinn líklega sá að kunngera einingarmátt krist-
innar trúar.30
Ógerlegt er að rekja hér allar frásagnir heimildarrita af gerð
nýmæla, en tekin skulu nokkur dæmi sem vísbendingu veita um
það hvernig mikilvæg nýmæli hafi verið ráðin. Bókstaflegt sann-
leiksgildi þessara frásagna má liggja milli hluta. Það sem hér
skiptir máli eru hugmyndirnar sem úr þeim má lesa.
Samkvæmt frásögn Ara fróða í íslendingabók af atburðum
þegar íslendingar tóku kristni árið 1000 (eða 999) fylgdu báðir
— kristnir menn og heiðnir — málum sínum fram af miklu kappi,
en bókin er talin rituð um 1120—30.31 Kom svo að því
að þar nefndi annar maður að öðrum votta, og sögðust hvorir úr lögum við
aðra, hinir kristnu menn og hinir heiðnu.
Hér má glöggt sjá hvernig fer um nýmæli þegar þingheimur
skiptist í tvo nokkurn veginn jafnöfluga flokka og hvorugur
vægir. Síðan tekst málamiðlun þannig að helzta oddvita heið-
inna manna, Þorgeiri ljósvetningagoða, er falið að gera út um
málið:
„En nú þykir mér það ráð,“ kvað hann, „að vér látum og eigi þá ráða, er
mest vilja í gegn gangast, og miðlum svo mál á milli þeirra, að hvorirtveggju
hafi nokkuð síns mál, og höfum allir ein lög og einn sið, . . . .“
Málamiðlunin er alkunn: Kristni var lögfest sem ríkistrú með
nokkurri tilhliðrun við siði heiðinna manna.
Annað dæmi slíkrar málamiðlunar er að finna í frásögn ís-