Skírnir - 01.01.1984, Page 192

188
ÞORSTEINN GYLFASON
SKÍRNIR
hyggja, og bók hans samfelldur sérhyggjusöngur. „Þetta er líf-
speki andleysisins,“ segir í Bréfi til Láru. „Það vakir yfir helgi
eignaréttarins eins og villidýr yfir bráð sinni. Heimurinn er „ég“
og „mitt“. Lóðin rnín, húsið rnitt, ó, togararnir mínir.“41
VIII
Verðleikabrestur
Stjórnleysi, rikisvald og draumalandið er að einu leyti þó
nokkuð snúin bók um frelsi og réttlæti, að minnsta kosti nógu
snúin til þess — ef mér skjátlast ekki — að höfundinum sjálfum
sjáist yfir umtalsverða bresti í kenningu sinni. En hún er líka
annað og meira. Til að mynda geymir hún, svo sem ráða má af
heiti hennar, framtíðarsýn Roberts Nozick um mennskan fé-
lagsskap. I framtíðarríki hans eiga frjálsir menn og frjálsar
konur þúsund kosta völ um líf og störf — önnur en ódæði — í
fyllsta friði fyrir einsýnum og þóttafullum valdsmönnum. Þess
háttar draumsýnir um mannfélagið eru auðvitað engin nýlunda.
Eina festi Platón á blað í Rikinu, og úr því varð á Vesturlönd-
um löng röð bóka og heita útópíur; útópía er óland eins og
hjá Eiríki Laxdal, eða staðleysa eins og lijá Guðmundi Finn-
bogasyni.42 Þegar komið var fram á síðustu öld urðu ólandssög-
ur óteljandi. Eina þeirra samdi Charles Fourier sá sem fyrr er
nefndur.
I framtíðarlandi Fouriers, eins og fleirum, áttu allir allt, og
hver og einn skyldi hafa starf við hæfi sitt og afskaplega skemmti-
legt líka; þar kom erfðasyndin hvergi við sögu. Óþrifaverk áttu
þau börn að vinna sem unun hafa af skít; þrifaleg börn áttu á
hinn bóginn að slá sér saman í blómasveitir til að annast skrúð-
garða. Þau áttu líka að leiðrétta málvillur foreldra sinna. Þeg-
ar fram í sækti mundu foreldrar auðvitað tala rétt mál ekki síð-
ur en börn þeirra á skólabekk; og þá væri stutt í það að and-
dýr kæmu til sögunnar. Anddýrum hygg ég að Fourier hafi
kynnzt á einu ferðalagi sínu til annarra hnatta, en þangað fór
hann tíðar ferðir sér til fróðleiks og skemmtunar. Svo að dæmi
sé tekið þá dregur andhvalurinn skip á sjó en ógnar þeim aldrei,