Skírnir - 01.01.1984, Qupperneq 196

192
ÞORSTEINN GYLFASON
SKÍRNIR
þeirri forgjöf sinni sem eignarétturinn er, og það meira að segja
svo almáttugur eignaréttur að hann nær til allra verðleika
manns: atorku, vitsmuna, töfra eins og allt þetta væri augljós-
lega markaðsvara.
Við þetta bætist svo tvennt. í fyrra lagi það að orðið asset
verður að skilja síðari skilningnum — það er sem eign — ef
þriðja forsenda fimmhendunnar á að hafa veikustu von um að
standast. Ef það eiga að vera kostir manns sem um er að ræða
verður þessi forsenda að þeirri fullyrðingu að höld fólks eða
eignir fljóti af verðleikum þess. Þar með er hún orðin að aug-
ljósum ósannindum, og niðurstaða röksemdafærslunnar einskis
verð. í síðara lagi er fimmhendan í heild dæmi þess að Nozick
noti sér, eins og Hayek, hugmyndina um verðleika um leið og
hann vísar henni frá sér.
En það er enn sem fyrr: ég lief sýnt fram á það að Nozick
gengur að óskoruðum eignarétti vísum án þess hann ýi að nein-
um rökum sem renna mætti undir þessa byrjun. Ég hef ekki
sýnt fram á að þetta sé óleyfileg byrjun. Því skyldi hún ekki vera
leyfileg? Og því skyldi það ekki vera rétt hjá Nocizk, þótt það sé
ekki sjálfgefið eins og hann virðist halda, að eignarétturinn sé
ekki bara algóður heldur almáttugur líka, og nái jafnt til nátt-
úrlegra eiginleika manns sem hvers konar gæða annarra?
Ég sé ekki betur en að það sé leikur einn að svara spurning-
unni um „náttúrlegar eigur“ fólks, og að svarið hljóti að verða
að þær séu engar til. Hvers vegna ekki? Ég get ekki orðað það
betur en Páll S. Árdal þar sem hann útlistar kenningu Humes
um þetta efni:
Eignir eru ekki náttúrulyrirbæri heldur mannasetning. Samkomulag milli
manna myndar eignir án þess að neitt bætist við veruleikann. Á íslenzku
tölum við bæði um að eignast hús og að eignast barn. Þegar við eignumst
hús öðlumst við réttindi sem við höfðum ekki áður, en húsið kann þegar að
hafa verið byggt. Með svipuðum hætti verða ber sem við tínum á afréttum
okkar eign. Þegar kona eignast hins vegar barn þá bætist barnið við til-
veruna. En konan fær ekki eignarrétt á barninu í neinum venjulegum skiln-
ingi, og það er eignaréttarhugtakið sem Hume telur vera mannasetningu.
í náttúrunni er engin eignaskipting, heldur verður eignaskipting til vegna
þess að menn komast að raun um að hún er þeim sjálfum og öllum sem
þeim er annt um til hagsbóta.t'J