Skírnir - 01.01.1984, Page 322

314
JÓN HNEFILL AÐALSTEINSSON
SKÍRNIR
sérstaklega nefna Eirík Eiríksson fræðimann frá Dagverðargerði og mun
skerfur hans til útgáfunnar koma betur í ijós er væntanlegar skrár birtast.
Þá er allur frágangur og ytri búnaður þessarar útgáfu með miklum ágætum
eins og vænta mátti af hálfu Hafsteins Guðmundssonar forstjóra Þjóðsögu.
Frá þjóðsagnafræðilegu sjónarmiði er hin nýja útgáfa á íslenskum þjóð-
sögum og sögnum Sigfúsar Sigfússonar ef til vill mestur kjörgripur fyrir þá
sök hve óþrotlegur brunnur þjóðsagnafræðilegra rannsóknarverkefna saman-
burður þessara tveggja útgáfa verður. Miðlun þjóðsagnaefnis hefur áratug-
um saman verið viðfangsefni þjóðsagnafræðinga víða um lönd, sem hafa
reynt að draga fram hvaða lögmál gilda um það sem hverfur og það sem
helst þegar þjóðsagnaefni berst frá einum manni til annars. Hafa fræðimenn
jafnvel stundum gengið svo langt að tala um „lögmál" sem ríktu um þetta
að meira eða minna leyti óháð þeim einstaklingum sem efninu miðluðu.
Það hefur staðið í vegi fyrir markvissum rannsóknum á þessum vettvangi,
hve torvelt er að festa hendur á rannsóknarefni, því að venjulega hafa menn
efnið aðeins í einni gerð frá hverjum einstaklingi. Hér skipar safn Sigfúsar
Sigfússonar sérstöðu, þvx að það er ekki aðeins til í tveimur gerðum eins og
áður gat, heldur eru enn eldri frumdrög til að mörgum sögunum í handriti.
Hér er því um að ræða samanburðarefni í ríkari mæli en almennt gerist þeg-
ar þjóðsögur og sagnir eiga í hlut.
I inngangi að fyrri útgáfunni setti Sigfús Sigfússon fram viðhorf sín til
þjóðsagnaefnisins og gerði grein fyrir þvi hvers vegna hann hefði helgað sig
söfnuninni. Hann kveðst hafa gert þetta fyrir þá sök m.a. að skynsemistrú
og efahyggja hafi orðið til þess að margir hafi lítilsvirt þessi fræði. Þá hafi
þjóðtrúarsögunum verið hætta búin, en hann hafi ekki getað hugsað til þess
að þeim væri varpað í djúp gleymsku og fyrirlitningar. í niðurlagi segir
Sigfús orðrétt:
Ég hefi haft þá aðalreglu að taka sögurnar eins og mér voru sagðar
þær ef þær voru að áliti mínu nógu vel sagðar. En slíkt er torfengið
því frásagnarlist manna finnst mér hafa farið aftur frá því i minu
ungdæmi. Ég hefi þó alltaf reynt að láta einkennileg orð, setningar
og frásagnarhátt haldast . . . Gegnum flestar þessar sögur liggur
sem rauður þráður trúin á dularverur, mögnuð trú á fágæta eigin-
leika og kynjanáttúru manna, dýra, lofts, láðs og lagar.
Þessi stefnuyfirlýsing Sigfúsar er lykillinn að safni hans. í ljósi hennar er
athyglisvert að rannsaka þær breytingar sem verða á safninu þegar hann
endurritar það. Sumar breytingarnar eru að sjálfsögðu markvissar, eins og
t.d. þegar hann viðar að sér viðbótarefni, en aðrar geta verið meira og
minna ósjálfráðar, þegar efnið breytist i þá veru að þjóna betur en áður
skoðunum hans og þeim málstað sem hann barðist fyrir.
Ég tek hér að lokum eitt dæmi um breytingu Sigfúsar á sögu frá fyrri
gerðinni til hinnar síðari. Sagan heitir í fvrri gerðinni: Þústan i Lag-