Bændablaðið - 10.09.2015, Síða 12

12 Bændablaðið | Fimmtudagur 10. september 2015
Ég fór um Norðurland á dögun-
um, var á Handverkshátíðinni
í Eyjafjarðarsveit og ég dáðist
að fólkinu þar og sveitarfélaginu
hversu vel er að verki staðið.
Handverkshátíðin er sölu- og
listasýning sem segir sex. Nú var
fuglahræðuþema verkefni íbúanna
í sveitinni. Við flestar heimreiðar
eða við brúsapallinn var uppákoma
í gervi fuglahræðunnar, fólkið lagði
kapp og metnað í að gera þetta vel
úr garði og forvitnilegt fyrir ferða-
menn. En svona verkefni eykur
samkennd og vináttu fólksins. Það
skapast tækifæri til að kíkja í kaffi
eftir góðan hring um fjörðinn og
hlæja með nágrönnum sínum. Í
mörgum sveitum segja menn mér
að þeir hitti oftar vini sína sem
fluttir eru í fjarlæg héruð eða til
útlanda en nágrannana, öðruvísi
mér áður brá. Þorrablótin bjarga
auðvitað miklu og kvenfélögin eru
víða öflug í félagsstarfseminni.
Svo auðvitað skipar„Fasbókin“
stórt hlutverk í því að fylgjast með
fjölskyldu og vinum en ég horfi
stundum yfir öxlina á Margréti og
þekki það af eigin raun.
Góðum fjósum kastað á glæ
Í norðurferðinni skrapp ég að
morgni dags heim að Syðri-
Bægisá í Öxnadal en þar var ég
eitt sumar vinnumaður forðum
daga því ekkert var fyrir okkur
alla bræðurna að gera heima á
Brúnastöðum. Húsfreyjan síunga
Hulda Aðalsteinsdóttir, húsmóð-
ir mín þá og kona Steins heitins
Snorrasonar, kom til dyranna og
brosti breitt þegar hún sá mig.
Ég spurði; vissirðu að ég væri að
koma? „Nei, sagði hún en mig
dreymdi þig í nótt þannig að það
kemur mér ekki á óvart.“ Já, það er
mark að draumum eins og Gissur
Þorvaldsson mat það forðum fyrir
Örlygsstaðabardagann. Enn er til
berdreymið fólk sem kann að ráða
í drauma sína.
Við Margrét þáðum góðar
veitingar hjá Huldu og skröfuðum
um daginn og veginn. Síðan gekk
ég í gamla fjósið og hitti Helga
Steinsson, þriðju kynslóðina í
beinan karllegg sem situr jörðina,
góðan og öflugan bónda. Gamla
fjósið á Syðri-Bægisá er byggt
1934 af Snorra afa hans og er í
raun nútímafjós sem dugað hefur
þremur kynslóðum og tugum kyn-
slóða mjólkurkúa. Enn gefur það
yngri fjósunum ekkert eftir, mjólk-
urkúnum líður vel í gamla fjósinu,
þær mjólka í dag yfir sjö þúsund
lítra að meðaltali. Og í áttatíu ára
sögu fjóssins hafa kýrnar á Bægisá
verið meðal nythæstu mjólkurkúa
í landinu.
Fimm sentímetra hagfræði
reglugerðarmeistaranna
Helgi, fjósið dugar einni kynslóð
enn?
„Nei, nýja reglugerðin krefst
þess að fjósinu verði lokað innan
tveggja ára,“ sagði hann. - Og hvað
er að? spurði ég. „Básarnir eru 5 cm
of stuttir segja reglugerðarmeist-
ararnir fyrir sunnan.“
Voru kýrnar spurðar? spyr ég.
„Nei og hefðu þær verið spurðar
og kosið um reglugerðina þá hefði
tillagan verið felld,“ sagði Helgi
og hló við, eins og hann hefði rætt
málið við þær í mjöltunum um
morguninn.
Gamla fjósið á Syðri-Bægisá
hefur verið fjós sem hefur alið af
sér hamingjusamar kýr sem mjólk-
in hefur flætt úr. En bændurnir þar
hafa auðvitað dekrað við sínar kýr.
Mér er sagt að nú þurfi að fjárfesta
fyrir 18 milljarða í fjósum af því
að tommustokkahagfræðin segir
gömul og góð fjós óalandi og óferj-
andi fyrir mjólkurkýr.
Ekki mun nýja fjósið kosta
minna en eitt hundrað milljónir
og nú verður básafjöldinn að fara
úr 40 básum í 70 bása,til að borga
vextina. Auðvitað á fólkið á Syðri-
Bægisá skilið að fá nýtt fullkomið
legubásafjós en er þessi krafa rétt
með svona ákvæði um 5 cm? Eða
er leikurinn gerður til að fækka
kúabændum?
Nýju legubásafjósin eru góðir
vinnustaðir og fara vel með sínar
kýr. En það gerir gamla fjósið á
Syðri-Bægisá einnig og afurð-
irnar eru til vitnis um að kúnum
líður vel og fjósið hefur með
breytingum staðist tímans tönn.
Tími básafjósanna rennur út sam-
kvæmt reglugerð eftir um 20 ár.
Hvers vegna eru svona smásálarleg
atriði nú sett inn þegar bændur eru
hvattir til að framleiða sem mesta
mjólk, og markaðurinn hefur kall-
að á meiri mjólk? En svo þetta
– kúabændur standið vörð um
fjölskyldubúskapinn, hóflega stór
bú sem hafa bæði dýravelferð og
hamingju fjölskyldu bóndans að
leiðarljósi og eiga traust neytenda.
Guðni Ágústsson, fyrrverandi landbúnaðarráðherra:
Reglugerðir láta
ekki að sér hæða
Fréttir
„Það er veruleg hætta á því að
Fnjóská breyti um farveg og taki
upp á því að renna til suðurs neðan
við Laufásbæinn og áfram suður
í land Áshóls,“ segir Bergvin
Jóhannsson, bóndi á Áshóli í
Grýtubakkahreppi. Áshóll er
næsti bær sunnan Laufáss.
Vegagerðin hóf í sumar malar-
tekju á svæði skammt ofan við ósa
Fnjóskár, en fram til þessa hefur
allt malarnám til vegagerðar verið
tekið úr aðal árfarvegi Fnjóskár á
Laufáseyrum og ánni því haldið
í sínum rétta farvegi. Bergvin og
fleiri íbúar hreppsins eru ósáttir við
malarnám á þessum nýja stað og ótt-
ast að það hafi til framtíðar slæmar
afleiðingar.
„Það svæði sem tekið hefur verið
úr í sumar þynnir haftið á milli
Fnjóskár og lægra svæðis sunnan
við aðalána. Það eru því líkur á og
reyndar veruleg hætta á að áin breyti
um farveg, renni meira til suðurs
og þá neðan undir Laufás og svo
hér yfir okkar land í Áshóli,“ segir
Bergvin.
Þeir sem gáfu leyfi bera fulla
ábyrgð verði tjón
Reynist hann sannspár og sú
verði raunin eru girðingar, tún
og kartöflugarðar á svæðinu
í mikilli hættu. Bergvin segir
Áshólsbændur hafa um margra
ára skeið varað við malarnámi á
þessu svæði. Hann segir staðar-
haldara í Laufási, ásamt sveitar-
stjórn Grýtubakkahrepps, sem og
eiganda bæjarins á Laufási hafa
gefið sitt leyfi fyrir framkvæmd-
unum. „Það er því í mínum huga
alveg ljóst að breyti Fnjóská um
farveg sem hefur í för með sér tjón
á landi og eigum annarra þá bera
þessi aðilar fulla ábyrgð og ber
að bæta það tjón sem verða kann
af völdum þessara framkvæmda.
Heimamenn hér um slóðir sem velt
hafa þessu fyrir sér eru orðlausir og
telja þetta mikið glapræði,“ segir
Bergvin.
Vegagerðin er nú á haustdögum
hætt malarnámi á þessum stað, en
að sögn Bergvins var mikið efn-
ismagn tekið þar í sumar og eftir
stendur heilmikil gryfja. /MÞÞ
Malarnám Vegagerðar skammt ofan ósa Fnjóskár:
Veruleg hætta á að áin breyti um farveg
með tilheyrandi hættu á tjóni
− segir Bergvin Jóhannsson, bóndi á Áshóli í Grýtubakkahreppi
Bergvin Jóhannsson, bóndi í Áshóli, telur verulega hættu á að malarnám Vegagerðarinnar í sumar á nýjum stað við
og Áshól. Myndir / MÞÞ
Reynist Bergvin sannspár og
Fnjóská breyti farvegi sínum í kjöl-
far mikillar efnistöku eru girðingar,
mikilli hættu.
Matís hvetur alla áhugasama aðila
til að skrá hugmyndir sínar sem
stuðlað geta að auknum heilindum
í virðiskeðjum matvæla.
Heiðarleika evrópskra matvæla
er stöðugt ógnað af sviksamlegum
merkingum eða eftirlíkingum sem
seldar eru til að njóta ávinnings þess
virðisauka.
Sem virkur þátttakandi í verk-
efninu MatarHeilindi vekur Matís
athygli á einstöku tækifæri sem nú
býðst utanaðkomandi aðilum.
Frá upphafi verkefnisins, í árs-
byrjun 2014, hefur verið stefnt að því
að hleypa utanaðkomandi aðilum að
verkefninu. Áhugasamir aðilar geta
tilkynnt áhuga um að tengjast verk-
efninu og nýta fjármuni sem verk-
efnið hefur yfir að ráða til að vinna
rannsókn sem þjónar sama tilgangi
og heildarverkefnið.
Á heimasíðu Matís segir að
áhugasamir aðilar þurfi að senda
inn hugmyndir sínar í samræmi við
lýsingu á vefsíðu verkefnisins fram
til 14. ágúst kl. 15.00 að íslenskum
tíma. Enginn þeirra 38 aðila sem eru
með formlegum hætti tengdir verk-
efninu MatarHeilindi geta skráð
sínar hugmyndir. Opin aðkoma er
fyrir hugmyndir eða verkefni sem
lúta að stöðlun og samræmingu,
nýjum lausnum til að tryggja heil-
indi matvæla, hagkvæmniathugun
á hvernig megi deila upplýsingum
meðfram virðiskeðjum matvæla og
hraðvirkum árangursríkum aðferðum
til greiningar á svikum.
Fjármögnun til framkvæmdar
rannsókna á framangreindum sviðum
er áætluð 3 milljónir €. Stuðningur
við rannsóknatengdan kostnað í
verk efnum er fást við hagkvæmni-
athugun getur numið allt að 250
þúsund €, fyrir verkefni er fjalla um
stöðlun og samræmingu annars vegar
og nýjar lausnir hins vegar getur
stuðningur mögulega numið allt að
hálfri milljón € og fyrir verkefni er
snúa að hraðvirkum lausnum getur
stuðningur mögulega numið allt að
750 þúsund €.
Verkefnið er leitt af Fera, bresku
matvæla- og umhverfisrann-
sóknastofnuninni.
MatarHeilindi fást við að mat-
væli séu heil/óskert eða í fullkomnu
ástandi þ.e.a.s. að kaupendur fái
örugglega afhenta þá vöru sem þeir
telja sig vera að kaupa. Veita þarf
neytendum eða öðrum hagsmunaað-
ilum í virðiskeðju evrópskra matvæla
fullvissu um öryggi, áreiðanleika og
gæði. Heilindi innan matvælaiðnað-
arins er lykilatriði til verðmætaaukn-
ingar í lífhagkerfi álfunnar.
Verkefninu er ætlað að vera
þungamiðja í alþjóðlegri samhæf-
ingu við nýtingu rannsókna og
þróunar í að tryggja heiðarleika
evrópskra matvæla með þátttöku
kjarnahóps verkefnisins. Fera hefur
umsjón með þessum þætti verkefn-
isins.
Matís sinnir hlutverki sínu, að
auka verðmæti matvæla, stuðla að
matvælaöryggi og bættri lýðheilsu
með þróunar- og rannsóknastarfi,
með að hvetja áhugasama aðila til að
skoða kosti þess að skrá hugmyndir
sínar í tæka tíð og nota þar með þetta
tækifæri. /VH
Matís hvetur til aukins matvælaöryggis og bættrar lýðheilsu:
Tækifæri til að stuðla að auknum heilindum matvæla
Í lambabókum sem prentaðar
voru út í síðustu viku er að finna
villu sem felst í því að talnarun-
an sem lýsir frjósemi ánna er yfir
höfuð röng.
Þetta lýsir sér m.a. í því að upp-
lýsingar um gemlingsárið (um ærnar
veturgamlar) eru vitlausar hjá öllum
ánum. Búið er að laga þessa villu inn
í Fjárvís.is og mun hún ekki birtast í
þeim bókum sem prentaðar verða hér
eftir. Tekið skal fram að villan hafði
engin áhrif á kynbótamatsútreikninga
fyrir frjósemi. Ráðgjafarmiðstöð
landbúnaðarins biðst velvirðingar á
þessum mistökum en bendir aftur á
að réttar upplýsingar má nú sækja í
LAMB. /RML
Villa í lambabókum