Iðjuþjálfinn - 01.06.2015, Qupperneq 38

Iðjuþjálfinn - 01.06.2015, Qupperneq 38
38 Fisher þjónustuferli þar sem sérstaða iðjuþjálfunar var í brennidepli. Að hennar mati ætti þjónustuferli iðjuþjálfa að snúast um markvissa notkun þýðingarmikillar iðju, þ.e. athafnaflokka fjögur til sex hér að ofan, bæði hvað varðar mat og íhlutun. Áhersla í nýja ferlinu var því á „Top-down“ nálgun, áhorf, framkvæmdagreiningu og athafnagreiningu (hugleiðingu um orsök framkvæmdaskerðingar). OTIPM þjónustuferlið byggir á þremur lotum, þ.e. matslotu, íhlutunarlotu og endurmatslotu. Matslotan byggir á þróun meðferðarsambands, skjól- stæðingsmiðuðum framkvæmda- aðstæðum, framkvæmdagreiningu, at- ha fna greiningu og markmiðssetningu. Notkun iðju til íhlutunar í OTIPM ferlinu byggði upphaflega (1998) á tveimur íhlutunarleiðum. Nota skyldi aðlögun iðju til að vinna gegn eða bæta upp áhrif fötlunar. Einnig var iðja notuð til að lagfæra líkamsstarfssemi. Í seinni tíð hefur íhlutunarleiðum líkansins fjölgað og eru þær nú orðnar fjórar (Fisher, 2009; Fisher og Griswold, 2014), þar sem þjálfun í leikni framkvæmdaþátta og hópfræðsla hafa bæst við tvær upphaflegu leiðirnar. Rétt er að benda lesendum sérstaklega á þau fjögur íhlutunarlíkön og mögulegar leiðir sem líkanið beinir þjónustunni eftir. Hægt er að velja fleiri en eina leið í þjónustu skjólstæðings. Samkvæmt þessu þjónustuferli, eins og fleirum, er mikilvægt að endurmeta árangur íhlutunar. Hugmyndafræði MOHO Mary Reilly, prófessor við Suður- Kaliforníuháskóla er iðjuþjálfum kunn sem höfundur fræðiramma um iðjuhegðun (occupational behavior) (sjá t.d. Reilly, 1962). Meistaranámsnemar hennar að meðtöldum Gary Kielhofner þróuðu hugmyndir hennar áfram og lögðu þar með grunninn að hugmyndafræði MOHO (sjá t.d. Kielhofner og Burke, 1980). Áherslan í MOHO var á iðju, áhugahvöt, vilja, vana, og framkvæmdaþætti. Náið samstarf var milli Kielhofners og Fisher eftir að greinaflokkur meistaranemanna kom út í bandaríska iðjuþjálfablaðinu, en þau voru samkennarar í Chicago. Hann lagði áherslu á iðju, áhugahvöt og venjur, hún á framkvæmdaþætti og matsaðferðir. Á heimsráðstefnu iðjuþjálfa sem haldin var í Stokkhólmi 2002 flutti Kielhofner erindi þar sem hann greindi m.a. frá athugasemdum sem hann hafði fengið varðandi fræðilíkanið um iðju mannsins. Þær hljóðuðu upp á að hugmyndafræðin væri huglæg og erfitt væri að tengja hana klínískri vinnu. Sem svar við ábendingunum hafði hann unnið að nýrri útgáfu bókarinnar sem fjallar um líkanið um iðju mannsins (Kielhofner, 2002). Í þessari nýju útgáfu bókarinnar reyndi hann að tengja hugmyndafræðina betur við klíníska vinnu iðjuþjálfa. Hann greindi einnig frá því hvernig hann notar þjónustuferli bandaríska iðju þjálfafélagsins (AO TA, 2002) sem fyrirmynd að sínu þjónustuferli, sem hann vísar til sem rökleiðsluferlis (Forsyth og Kielhofner, 2002; Forsyth, o.fl., 2014; Kielhofner og Forsyth, 2008). Í rökleiðsluferlinu felst notkun MOHO hugtaka í gegnum iðjuþjálfunarferlið samhliða hugleiðingu iðjuþjálfa um þarfir skjólstæðings (Forsyth, o.fl., 2014). Ferlið byggir á sex þrepum sem flokka má í þrjár lotur, þ.e. mat, íhlutun og endurmat. Í rökleiðslu iðjuþjálfanna á mats- þrepinu felst samkvæmt þjónustu ferli MOHO í fyrsta lagi ákvörðun spurninga sem nýta má til að leiða upplýsingaöflun. Þær spurningar sem iðjuþjálfi þarf að hugleiða við rökleiðsluna fela m.a. í sér upplýsingar um áhugahvöt, framkvæmd, fram kvæmdaþætti, færni við iðju, iðjusjálf, venjur, þátttöku í athöfnum og umhverfi. Í örðu lagi þarf að safna upplýsingum um iðjulíf skjólstæðings. Síðan þarf að móta lýsingu á skjólstæðingi og aðstæðum hans sem byggir á upplýsingum frá honum og fræðigrunni MOHO. Ákvarða þarf aðgerðir í samvinnu við skjólstæðing, setja markmið og móta stefnu. Íhlutun getur samkvæmt heimildum m.a. falið í sér aðlögun, hvatningu, líkamlega aðstoð, ráðgjöf, staðfestingu og þjálfun. Að lokinni íhlutun er svo endurmetið (Kielhofner og Forsyth, 2008; Forsyth o.fl., 2014). Þar sem þjónustuferli tengt hug- myndafræði MOHO byggir á þjón- ustuferli bandaríska iðju þjálfa félagsins er rétt að rifja það ferli upp hér áður en lengra er haldið. Þjónustuferli hefur verið fastur þáttur í leiðbeiningum bandaríska iðju þjálfafélagsins um vett- vang og starfsemi gegnum árin (sjá AOTA 1994, 2002, 2008, 2014). Í þriðju og nýjustu útgáfu leiðbeininganna Occupational Therapy Practice Frame work: Domain and Process (AOTA, 2014) er aflað upplýsinga um iðju skjólstæðings á matsþrepinu. Er þá oft gerð framkvæmdagreining, en hún er ekki nauðsynleg. Það er heldur ekki kvöð um áhorf. Fræðilíkan hefur ekki áhrif fyrr en á íhlutunarstigi. Í íhlutunarþrepinu felst íhlutunaráætlun sem byggir gjarnan á fræðilíkani, framkvæmd og endurskoðun í hlut unar. Eins og í öllum seinni tíma þjónustuferlum er hér um að ræða þrjú þrep, þar sem útkoma eða niðurstaða eru endurmetin á síðasta þrepinu. Samanburður þjónustuferla Þar sem Kielhofner notaði þjónustuferli AOTA sem fyrirmynd að sínu (Forsyth og Kielhofner, 2002; Forsyth o.fl. 2014) er áhugavert að bera þjónustuferli MOHO saman við þjónustuferli banda- ríska iðjuþjálfafélagsins (AOTA, 2014). Þjónustuferli MOHO er fræðistýrt, þ.e. hugmyndafræði MOHO er notuð frá byrjun en í þjónustuferli AOTA kemur hugmyndafræði ekki inn fyrr en á íhlutunarþrepi frekar en í OTIPM. Höfundar þjónustuferlis tengdu MOHO telja rökleiðslu sem fyrsta skref í því, sem ég nefni matslotu, en venjulega er talað um að rökleiðsla sé viðvarandi í bakgrunni hugsunar iðjuþjálfa gegnum allt ferlið. Hún er því ekki skráð sem sér þrep í öðrum þjónustuferlum en MOHO. Í þjónustuferli AOTA (AOTA, 2014) koma markmiðin fram í lok matslotu en þau eru hins vegar í fyrsta þrepi íhlutunarlotu Kielhofners. Þessi munur á staðsetningu markmiða skiptir því í raun engu máli, þ.e hvoru megin þröskuldsins milli mats og íhlutunar markmið eru skilgreind. Að öðru leyti er flæði þjónustuferlanna líkt. Það vekur því furðu, að fyrst þörf var talin á nýju og sérþjónustu- eða rökleiðsluferli til að leiða iðjuþjálfa gegnum þjónustu út frá hugmyndafræði MOHO, að nýja ferlið hafi ekki komið inn með nýjan vinkil umfram rökleiðsluspurningarnar, t.d. að taka inn MOHO hugtök til að leiða þjónustuna á ákveðnari hátt í gegnum allt ferlið. Ég spyr því þegar ég skoða þróun líkana, af hverju eru MOHO hugtökin ekki tekin inn í þetta nýja þjónustuferli eins og Fisher tók t.d. sína áhersluþætti (s.s. framkvæmdagreiningu, athafnagreiningu og íhlutunarleiðir) beint inn í þrep nýja þjónustulíkansins? Við getum einnig reynt að bera saman líkön yfir þjónustuferli OTIPM og MOHO til að ná fram muninum á ferlunum varðandi nokkra þætti. Í töflu 1 má sjá að þjónustuferli MOHO er fræðistýrt frá upphafi en ekki OTIPM. Í OTIPM kemur val á fræðigrunni

x

Iðjuþjálfinn

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Iðjuþjálfinn
https://timarit.is/publication/1164

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.