Morgunblaðið - 27.07.2016, Blaðsíða 43

43
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 27. JÚLÍ 2016
Síðdegisblundur í rjómablíðu Ungir menn fá sér kríublund á bekk innanum fjölskrúðugan gróðurinn í Grasagarðinum í Reykjavík. Spáð er glaðviðri á höfuðborgarsvæðinu næstu daga.
Styrmir Kári
Eygló Harðardóttir,
félags- og húsnæðis-
málaráðherra, ber sig
aumlega. Hún kvartar
sáran og kennir sam-
verkamönnum í rík-
isstjórn – sjálfstæð-
ismönnum – um að
standa í vegi fyrir
henni sem ráðherra,
sem vilji stórauka út-
gjöld ríkissjóðs til vel-
ferðarmála, koma á félagslegu hús-
næðiskerfi og helst af öllu hækka
skatta eða a.m.k. ekki lækka þá.
„Biturleiki, reiði og rangfærslur
eru ekki fyndnar,“ skrifaði Eygló
Harðardóttir í blaðagrein 2011.
Henni fannst Svarthöfði DV ósann-
gjarn í gagnrýni á framsóknar-
menn. Félagsmálaráðherra hefði
mátt minnast þessara orða þegar
hún mætti í viðtal á Rás 2 í síðustu
viku. Það var einhver biturleiki og
reiði í málflutningnum, frjálslega
farið með staðreyndir og rang-
færslur bornar á borð.
Eygló fullyrti:
„Það hafa verið mikil átök.
Stundum jafnvel slagsmál við sam-
starfsflokkinn um framlög inn í vel-
ferðarkerfið. Við höfum svo sem séð
það að það er töluverð andstaða við
þær breytingar sem ég vil gera á
húsnæðiskerfinu. Áherslan þar hef-
ur verið frekar á það að lækka
skatta, lækka skatta fyrir þá efna-
mestu og lækka skuldir ríkisins.“
Flokksfélagar Eyglóar kannast
ekki við hin meintu slagsmál. Vigdís
Hauksdóttir, formaður fjár-
laganefndar, sagði í samtali við
Kjarnann að „samstarfið við flokk-
inn [Sjálfstæðisflokkinn] í fjár-
laganefnd hefur verið afar gott og
aldrei borið neinn skugga á“.
Tölulegar staðreyndir
tala sínu máli
Samkvæmt fjárlögum yfirstand-
andi árs verður nær
98,3 milljörðum króna
varið í almannatrygg-
ingar – í lífeyristrygg-
ingar og félagslega að-
stoð. Þetta er tæplega
28% raunaukning frá
fjárlögum 2013 (síð-
ustu fjárlögum vinstri
stjórnar Samfylkingar
og Vinstri grænna).
Ríkisstjórn Framsókn-
arflokks og Sjálfstæð-
isflokks ætlar að verja
21,3 milljörðum meira
á föstu verðlagi í almannatrygg-
ingar en vinstri flokkarnir áform-
uðu. Hækkunin á þessu ári verður
yfir níu milljarðar miðað við nið-
urstöðu ríkisreiknings 2015.
Þar með er sagan ekki öll sögð.
Nái tillögur nefndar um endur-
skoðun almannatrygginga, sem
lengst af var undir forystu Péturs
heitins Blöndals, fram að ganga
hækka framlög til almannatrygg-
inga verulega á komandi árum. Þar
skiptir mestu að hagur þeirra sem
lakast standa verður bættur líkt og
Pétur lagði alltaf áherslu á. Þing-
flokkur Sjálfstæðisflokksins hefur
verið einhuga í að hrinda nauðsyn-
legum breytingum í framkvæmd.
Félagsmálaráðherra verður að
„slást“ við aðra en sjálfstæðismenn.
Mér segir svo hugur að glíma ráð-
herrans verði við pólitíska sálu-
félaga í vinstri flokkunum.
Á móti lækkun skatta
Eygló Harðardóttir kemur fram
sem harður andstæðingur þess að
skattar séu lækkaðir. Fyrir launa-
fólk hlýtur það að vera umhugs-
unarefni.
Almenn vörugjöld hafa verið af-
numin, tollar á fatnað og skó felldir
niður og stefnt að afnámi nær allra
tolla, kerfisbreytingar gerðar á virð-
isaukaskattinum, skatthlutfall í
neðsta þrepi tekjuskatts ein-
staklinga verið lækkað sem og í
öðru þrepi og það á að falla niður í
byrjun komandi árs. Allt eru þetta
aðgerðir sem fyrst og síðast koma
launafólki til góða. Ráðstöf-
unartekjur hækka og almenningur
nýtur aukins kaupmáttar.
Stjórnarandstæðingar hafa haldið
því fram að með skattalækkunum
sé ríkissjóður að „afsala“ eða
„kasta“ frá sér tekjum. Eygló Harð-
ardóttir virðist sama sinnis. Skatta-
stefna vinstri flokkanna hitti marga
skjólstæðinga félagsmálaráðherra
sérlega illa. Auðlegðarskatturinn
lagðist þungt á eldri borgara sem
sumir urðu að sæta því að greiða
jafnvel hærri skatta en nam tekjum.
Þessi rangláti skattur, sem rann sitt
skeið enda lofað að hann væri tíma-
bundinn, var sjálfstæðum atvinnu-
rekendum einnig þungbær. Ekki er
hægt að skilja gagnrýni Eyglóar á
skattalækkanir öðruvísi en að hún
telji rétt að taka upp auðlegðarskatt
að nýju. Og hvað með lækkun
tryggingagjalds? Ætli sú lækkun sé
einnig eitur í beinum ráðherrans?
Það er merkilegt að ráðherra í
ríkisstjórn kvarti yfir lækkun skatta
á sama tíma og skatttekjur ríkisins
aukast stöðugt. Á síðasta ári námu
skatttekjur rúmum 622 milljörðum
króna sem er tæplega 94 millj-
örðum króna hærri fjárhæð en 2013
á föstu verðlagi. Fjárlög yfirstand-
andi árs gera ráð fyrir enn meiri
aukningu og verða skatttekjur 107
milljörðum hærri en árið sem Eygló
settist í stól félags- og húsnæðis-
málaráðherra. En ráðherrann vill
greinilega meira og tekur kannski
undir með þeim pírötum sem boða
allt að 100 milljarða í aukna skatt-
heimtu á ári.
Unga fólkið borgi reikninginn
Ungt fólk ætti að veita því góða
athygli að félagsmálaráðherra hefur
lítinn áhuga á að lækka skuldir rík-
isins og búa þannig í haginn fyrir
framtíðina. Skuldsettur ríkissjóður
er ávísun á annað hvort og jafnvel
hvort tveggja: hærri skatta eða lak-
ari þjónustu ríkisins m.a. velferð-
arþjónustu.
Í fjármálaáætlun 2017-2021, sem
Bjarni Benediktsson fjármálaráð-
herra hefur lagt fram er gengið út
frá að brúttóskuldir ríkisins lækki á
næstu árum úr um 67% af vergri
landsframleiðslu í árslok 2015 í um
30% í árslok 2021. Með lækkun
skulda sparar ríkissjóður yfir 20
milljarða í vaxtagjöld á ári í lok
tímabilsins miðað við árið 2015.
Svigrúm ríkisins til að lækka enn
frekar álögur og auka þjónustu við
landsmenn eykst að sama skapi.
Félagsmálaráðherra er áhugalítill
um að slíkur árangur náist. Unga
fólkið mun sitja uppi með reikning-
inn.
Eins og sannur vinstri maður
Auðvitað eiga þingmenn og ráð-
herrar Sjálfstæðisflokksins ekki að
kippa sér mikið upp við að félags-
málaráðherra finni þeim flest til for-
áttu. Það var aldrei við öðru að bú-
ast.
Eygló Harðardóttir fagnaði sér-
staklega þegar Samfylking og
Vinstri grænir komust til valda með
stuðningi hennar og annarra þing-
manna Framsóknarflokksins árið
2009. Í þingræðu 26. janúar sagði
hún meðal annars:
„Ný ríkisstjórn án aðkomu Sjálf-
stæðisflokksins, varðhunds auð-
valdsins, og hreinsun í stjórnkerfinu
ætti að leiða til þess að átök lægi.“
Allir sannir vinstri menn eru full-
sæmdir af málflutningi af þessu
tagi. Nokkrum dögum áður hafði
Eygló lýst því yfir í þingræðu að
nauðsynlegt væri að hefja undirbún-
ing „aðildarviðræðna við Evrópu-
sambandið til að fá niðurstöðu um
hvort hagsmunum Íslendinga sé
best borgið þar“. Og eins og hver
annar sanntrúaður sósíalisti lagði
Eygló til stofnun „sérstaks End-
urreisnarsjóðs sem getur bæði lán-
að fyrirtækjum og keypt hlutafé í
þeim“:
„Sjóður þessi fái heimild til lán-
töku með ríkisábyrgð hjá íslenskum
lífeyrissjóðum og verði einnig heim-
ilt að lána sveitarfélögum til við-
halds- og uppbyggingarverkefna.“
Ellefu dögum áður vildi þingmað-
urinn koma á fót „ráðgjafastofu fyr-
irtækja“ sem aðstoði „eigendur og
stjórnendur fyrirtækja við að yf-
irfara reksturinn, semja við lán-
ardrottna og ráðleggja um hvort
halda skuli rekstri áfram eður ei“!
Við Eygló Harðardóttir verðum
seint samstíga í pólitík.
Ég á mér þann draum að íslenskt
launafólk verði eignafólk – fjárhags-
lega sjálfstætt og eigi raunverulegt
val, ekki síst í húsnæðismálum. Fé-
lagsmálaráðherra leggur áherslu á
að byggt verði upp umsvifamikið fé-
lagslegt leiguíbúðakerfi.
Það er djúpstæð sannfæring mín
að ríkið eigi að ganga fram af hóf-
semd við skattlagningu og lofa
launafólki að njóta erfiðis síns.
Eygló Harðardóttir vill háa skatta
og flókið bóta- og stuðningskerfi
ríkisins. Hún er sannfærð um að
það sé af hinu illa ef þeim fækkar
sem fá vaxta- og/eða barnabætur. Í
mínum huga er það aftur á móti
fagnaðarefni að æ færri þurfi á
stuðningi hins opinbera að halda,
eftir því sem skuldir heimilanna
lækka, eiginfjárstaðan styrkist og
tekjur hækka.
En um eitt getum við Eygló verið
sammála: „Biturleiki, reiði og rang-
færslur eru ekki fyndnar.“
Eftir Óla Björn
Kárason » Samkvæmt fjár-
lögum yfirstandandi
árs verður nær 98,3
milljörðum króna varið í
almannatryggingar.
Þetta er tæplega 28%
raunaukning frá fjár-
lögum 2013.
Óli Björn Kárason
Höfundur er varaþingmaður
Sjálfstæðisflokksins.
„Biturleiki, reiði og rangfærslur eru ekki fyndnar“
Á frjálsum markaði
er það svo að ríkis-
valdið býr til umhverfi
og jarðveg sem heil-
brigður og sterkur
markaður þrífst í. Í því
felst að almennar leik-
reglur eru settar, kom-
ið er í veg fyrir
auðlindasóun og þjóðin
nýtur góðs af heil-
brigðum, sjálfbærum
og ábyrgum markaði. Gott dæmi um
vel heppnaða auðlindastjórnun er ís-
lenska fiskveiðistjórnunarkerfið.
Kerfið tryggir að ekki er gengið
óhóflega á fiskveiðiauðlindina enda
er það forsenda þess að þjóðin geti
til langframa notið góðs af auðlind-
inni því ef skammtíma-
sjónarmið ráða munu
komandi kynslóðir Ís-
lendinga bera minna úr
bítum sökum skamm-
sýni fyrri kynslóða.
Í dag er frjáls mark-
aður með aflaheimildir.
Fyrirtæki og ein-
staklingar geta keypt
sér aflaheimildir með
þeim réttindum og
skyldum sem í því fel-
ast – eins og t.d. að
fara eftir lögum og
reglum og ganga af virðingu um haf-
ið. Í þessu kerfi hefur verið komið í
veg fyrir sóun verðmæta, umgengni
um auðlindina er til fyrirmyndar,
auðlindin er nýtt með hagkvæmum
og umhverfisvænum hætti. Nýsköp-
unarfyrirtæki sem og önnur þjón-
ustufyrirtæki blómstra í núverandi
umhverfi.
Margir hverjir hafa gagnrýnt
þessa aðferð og lagt til að ríkið taki
atvinnuréttinn af þeim sem nú hafa
og útdeili honum með öðrum hætti
til annarra en þeirra sem nýta auð-
lindina í dag. Þessu inngripi ríkisins
í markaðinn hafa menn gefið hið
furðulega nafn markaðslausn.
Hvernig viðkomandi aðilar fá það út,
að ríkið útdeili gæðum með því að
taka atvinnuna af einum og afhenda
öðrum, eigi eitthvað skylt við mark-
að eða markaðslausn er mér hulin
ráðgáta. Oft er það nú þannig að ef
þú segir það nógu oft fer fólk að
trúa því.
En hvað gerist þegar ríkið endur-
útdeilir auðlindinni – með uppboðum
eða „frjálsum veiðum“? Auðlindin,
sem okkur sem þjóð er svo mik-
ilvæg, verður nýtt með óhagkvæmari
hætti. Offjárfesting verður í grein-
inni, framleiðslukostnaður per tonn
hækkar, vistspor greinarinnar hækk-
ar og þjóðin fær minni arð af grein-
inni í formi tekjuskatts, veiðigjalds
og annarra opinberra gjalda sem
greinin greiðir.
Í þessari umræðu allri má ekki
gleyma því að íslenska ríkið er nú
þegar í dag ein stærsta útgerð
landsins – en með lagasetningu á Al-
þingi Íslendinga er 5,3% af kvót-
anum útdeilt á hverju ári – en þeir
sem nú hafa aflaheimildir eru skertir
um sömu prósentu. Á síðasta ári
voru þetta 30.003 þorskígildistonn
sem fóru í strandveiðar, línuívilnun,
byggðakvóta, sérstakan byggðakvóta
Byggðastofnunar, rækju- og skel-
fiskbætur, frístundaveiðar og áfram-
eldi. Nú getur hver og einn dæmt
fyrir sig hvort ríkið sem útgerð er að
hámarka arð þjóðarinnar af þessum
30 þúsund þorskígildum. Margar
skýrslur og álit hafa verið skrifuð
um árangurinn og hvet ég áhuga-
sama að kynna sér það.
Ég held að þegar almenningur
skilur hismið frá kjarnanum í um-
ræðunni um sjávarútveg á Íslandi þá
muni fólk ekki vilja hverfa til fyrri
tíma – tíma þar sem verðmætum var
sóað fyrir íslensku þjóðinni.
Ríkislausn skilgreind sem markaðslausn
Eftir Jens Garðar
Helgason
Jens Garðar Helgason
»Gott dæmi um vel
heppnaða auðlinda-
stjórnun er íslenska fisk-
veiðistjórnunarkerfið.
Höfundur er formaður
Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi.