Morgunblaðið - 15.12.2016, Blaðsíða 84

84 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 15. DESEMBER 2016
Verkfærasalan - Síðumúla 11 - Dalshrauni 13 - 560-8888 - www.vfs.is
Herslulykill 1/2" 18V
Hámarks átak 400 Nm, 3 átaksstillingar
1,5 Ah rafhlaða og hleðslutæki fylgir ásamt
lofttoppum 17, 19, 21mm. Kemur í tösku
RB 5133002476
33.921
Tilboð
Áður 37.690.-
10.990
Tilboð
Áður 16.900.-
Topplyklasett 1/2" 10-36mm
Vandað topplyklasett frá RedTex.
Toppar 10-36mm, skrall 1/2", framlengingar,
átaksskaft og liður. Samtals 23 stk.
RT MS423
Raspberry Pi 3 er gríðarlega vinsæl
smátölva sem má t.d. nota sem
margmiðlunarspilara, til stýringar,
eftirlits og fjölda verkefna.
Eigum eitt
mesta úrval landsins
af Raspberry Pi og Arduino aukahlutum.
Ármúla 17, 108 Reykjavík, sími 552 8636, mbr.is
Allt fyrir raftækni
Raspberry PI 3
Verð frá
9.990 kr.
Handskrifuð bók eftir J.K. Rowling
sem gerist í galdraheimi Harrys
Potter var seld á uppboði hjá Sothe-
by’s í London fyrir 370 þúsund sterl-
ingspund, sem samsvarar tæpum 53
milljónum ísl. kr. Frá þessu er greint
á vef BBC. Bókin nefnist The Tales of
Beedle the Bard (Sagan af barðanum
Beedle), en minnst er á titilinn í loka-
bók seríunnar um galdrastrákinn,
Harry Potter og dauðadjásnin. Upp-
haflega útbjó Rowling sjö eintök af
bókinni árið 2007 sem hún handskrif-
aði og myndskreytti, en sagan er um
sex þúsund orð. Hún gaf sex völdum
vinum eintak, en sjöunda eintakið var
selt á uppboði hjá Sotheby’s og
greiddi Amazon 1,95 milljónir sterl-
ingspunda fyrir bókina árið 2007, sem
var metverð fyrir bókmenntatexta úr
samtímanum. Kaupverðið rann til
góðgerðarfélagsins The Children’s
Voice. Bókin var formlega gefin út í
desember 2008 og rann ágóðinn einn-
ig til góðgerðarmála.
Eintakið sem slegið var hjá Sothe-
by’s í vikunni var áður í eigu Barry
Cunningham, sem fyrstur gerði út-
gáfusamning við Rowling og greiddi
þar með götu hennar að því að verða
alþjóðlegur metsöluhöfundur. Ein-
takið var selt með vitund og sam-
þykki höfundar, en Cunningham
hyggst láta hluta söluverðsins renna í
góðgerðarsjóð hennar. Bókin var inn-
bundinn í leður, skreytt silfurhaus-
kúpu og ýmsum skrautsteinum. Ein-
tak Cunningham áritaði Rowling með
orðunum: „Til Barrys, mannsins sem
taldi að allt of löng skáldsaga um
galdrastrák með gleraugu gæti selst
ágætlega… TAKK.“
Bók Rowling seld fyrir
53 milljónir króna
Ljósmynd/Sotheby’s
Skreytt Handskrifaður texti Rowl-
ing á saurblaði bókarinnar.
Fyrir ári kom út skáldsaganGeirmundar saga heljar-skinns, eftir rithöfundinnog fræðimanninn Berg-
svein Birgisson sem býr og starfar í
Noregi. Sagan hefur undirtitilinn Ís-
lenzkt fornrit og er að öllu leyti sett
upp eins og bók í útgáfu Fornrita-
félagsins á Íslendingasögunum, með
ítarlegum formála þar sem tekist er
á við spurningar um verkið, rit-
unartíma, mögulega höfunda og að-
alpersónuna fyrir miðju, landnáms-
manninn Geirmund heljarskinn sem
nam norðanverðan
Breiðafjörð og hluta
Vestfjarða og bjó þar
sem nú er Skarð á
Skarðsströnd.
Þetta er ein athygl-
isverðasta skáldsaga
sem út hefur komið
hér á síðustu árum;
unnið er frumlega
með sagnaarfinn og af
augsýnilegri þekk-
ingu á söguefni,
sagnaritun og sviðinu
öllu – og frásögnin
spriklandi skemmti-
leg.
Og víst þekkti Bergsveinn umfjöll-
unarefnið vel því tveimur árum fyrr
hafði komið út í Noregi og á norsku
bók hans Svarti víkingurinn, um
Geirmund heljarskinn. Hún vakti
verðskuldaða athygli og hefur höf-
undurinn nú, ásamt Evu Hauks-
dóttur, þýtt bókina á íslensku og
jafnframt aukið hana að vöxtum.
Þetta er fræðirit en þó leyfir höf-
undurinn sér eitt og annað sem les-
endur hefðbundnari fræðiverka eiga
ekki að venjast; hann er afar nálæg-
ur í frásögninni þar sem hann gjarn-
an sviðsetur og veltir vöngum, grein-
ir frá tilgátum og leit að staðfestingu,
er örvilnaður þegar illa gengur en
kætist mjög þegar stoðum er rennt
undir hugmyndir og kenningar um
uppruna og líf Geirmundar helj-
arskinns.
Sjálfur segir Bergsveinn í
athyglisverðum lokaorðum bókina
„öðrum þræði formtilraun, viðleitni
til að brúa bilið á milli fræðimanns og
rithöfundar og nota bæði heilahvelin
samtímis. Útkoman er blendingur,
nokkurskonar „röksaga“ (eða argu-
mentum eins og það hét) þar sem
röksemdir fyrir mínum túlkunum
eru reifaðar í aftanmálsgreinum.
Bókin er drifin af ástríðu en öguð af
lærdómi […] Ég lít á bókina sem vís-
indalegt rit“ (328).
Ekki er víst að allir skrifi undir þá
hugmynd að ritið sé í alla staði vís-
indalegt en víst er það listavel skrifað
og afskaplega forvitnilegt, nánast
hvernig sem á það er litið. Stundum
gleymir höfundurinn sér í smáat-
riðum og eltingarleiknum við menn
og hugmyndir, en skriðþungi frá-
sagnarinnar eykst sífellt er á líður og
endar bókin sem hálfgildings
spennusaga þar sem lesandinn vill
svo gjarnan samþykkja allar hug-
myndirnar um veru, völd og áhrif
Geirmundar heljarskinns á Íslandi,
þessa manns sem höfundurinn segir
að hafi þegar fljótlega eftir dauða
sinn verið skipulega skrifaður út úr
þeirri Íslandssögu sem síðan hefur
verið haldið að landsmönnum. Og ein
meginástæðan sú að hann var öðru-
vísi, „svartur“; af mongólskum upp-
runa frá Bjarmalandi.
Bergsveinn hefur í sjálfu sér ekki
á mörgu að byggja
þegar hann leggur í að
skrifa þessa bók um
sögu sem þó hefur
lengi verið honum
hugleikin. Í hinum
fornu sögnum er afar
lítið af Geirmundi að
segja, hann er þó sagð-
ur „göfugastur land-
námsmanna“, hann
ríður um sveitir með
áttatíu vígamenn og
sagður bæði dökkur og
ljótur. Það er síðan
aðdáunarvert hvernig
höfundurinn notar
þær heimildir og upplýsingar sem
hann grefur upp, og styður við þær
með kenningum og allrahanda rann-
sóknum, um tungumál, erfðir og þær
þjóðir sem byggðu Norðurlönd,
Bretlandseyjar og Bjarmaland. Og
ekki vantar skáldleg tilþrif í mál og
stíl, eins og þegar höfðinginn leggst
með einni keltnesku ambáttinni:
„Það er hér sem þau mætast, nor-
ræna sáðfruman og keltneska eggið.
Erfðir beggja fléttast saman og
mynda órofa örlagaþráð“ (256).
Meginsvið sögunnar eru þrjú:
Noregur fyrst, þar sem greint er frá
uppvexti og bakgrunni Geirmundar –
og hefði mátt stytta sviðsetningar frá
ferð hans ungs með föður sínum og
mönnum hans upp með strönd Nor-
egs; þá Írland og loks Ísland, þar
sem allt kemur saman með pæl-
ingum um staðhætti, örnefni, þjóð-
leiðir og heimildir. Bergsveinn færir
ítarleg rök fyrir kenningum sínum
um það veldi sem Geirmundur hafi
byggt upp hér á landi, og hafi það
ekki byggst á landbúnaði eins og
sagnritarar hafi fullyrt, heldur þeirri
reynslu sem hann aflaði sér meðal
móðurfólksins, Bjarma, við að veiða
og nýta rostunga, en bæði lýsið af
þeim og húðirnar voru sæfarandi vík-
ingum afar mikilvæg – og því unnt að
efnast verulega á viðskiptum með
vörurnar. Og telur Bergsveinn hann
hafa haldið hér fjölda þræla sem
unnu verkin og vígamenn sem gættu
þeirra.
Heilllandi er hvað höfundurinn
leitar víða fanga, hvað hann vísar á
margt og hvað hugurinn er frjór í
endursköpun þessa forna heims;
aftanmálsgreinar eru á sjöunda
hundrað talsins, margar fróðlegar og
aðrar bráðskemmtilegar – þær hefðu
átt að vera neðanmáls á síðunum því
sífelldar flettingar urðu hvimleiðar.
En þetta er stórskemmtileg og
hrífandi frásögn; persónulegar pæl-
ingar um landnámið og landnáms-
menn sem ögra ýmsum kenningum
en hljóma afar sennilega, enda vel
undirbyggðar og settar fram af aðdá-
unarverðri ástríðu fyrir söguefninu –
og um leið einbeittum vilja til að
rétta hlut Geirmundar í þessari sögu
allri.
Morgunblaðið/Einar Falur
Fræðimaður „Þetta er stórskemmtileg og hrífandi frásögn; persónulegar pælingar um landnámið og landnáms-
menn sem ögra ýmsum kenningum en hljóma afar sennilega,“ segir um bók Bergsveins Birgissonar.
Ástríðufull leit að
Geirmundi heljarskinni
Fræði
Leitin að svarta víkingnum bbbbm
Eftir Bergsvein Birgisson.
Íslensk þýðing: Eva Hauksdóttir og
Bergsveinn. Ný og aukin útgáfa byggð á
Den svarte vikingen (2013).
Bjartur, 2016. Innbundin, 416 bls.
EINAR FALUR
INGÓLFSSON
BÆKUR