Tímarit Hjúkrunarfélags Íslands - 01.03.1973, Blaðsíða 5

Stjórnstöðvarnar í heilanum
eru hins vegar heilar. Boð frá
stjórnstöðvunum til vöðvanna
um að dragast saman komast
hins vegar ekki til skila, þar
sem neðri hluti taugabrautanna
er ónýtur. Skynboð frá líkam-
anum berast hins vegar um aft-
urhornafrumur mænunnar til
heilans. Þar sem þessar frum-
ur sýkjast ekki í mænusótt, hafa
mænusóttarsjúklingar eðlilega
tilfinningu, þótt lamaðir séu.
Snúum okkur nú frekar að
afleiðingum mænusóttar. Sú
lömun, sem fram kemur á hinu
bráða stigi sjúkdómsins, þarf
ekki að verða varanleg, þar sem
lamanir ganga oft til baka að
verulegu leyti, eins og áður hef-
ur verið minnzt á. Sú lömun,
sem til staðar er, þegar eitt
ár er liðið frá upphafi sjúk-
dómsins, verður hins vegar
í flestum tilfellum að teljast
varanleg. Lamanir mænusóttar-
sjúklinga geta verið mjög mis-
miklar. Þær sjást í misjöfnum
niæli í ganglimum, handleggjum
og jafnvel bolvöðvum. Talið er
þó, að lamanir í ganglimum séu
um helmingi tíðari en lamanir
í handleggjum.
Segja má, að lömun mænusótt-
arsjúklings sé aðeins fyrsta stig-
ið í bæklun hans. Hinni ójöfnu
vöðvastarfsemi, þar sem sumir
vöðvar eru heilbrigðir, en aðrir
nieira eða minna lamaðir, fylgir
kreppa (contractur) í liðum. 1
fyrstu er kreppa þessi bundin
við mjúkan vef, en síðan koma
fram statískar skekkjur í bein-
um og liðum. Sé um lamanir á
bolvöðvum að ræða, geta til
dæmis komið fram hryggskekkj-
ur, sem geta orðið mjög miklar.
Einkum koma skekkjur þessar
fram hjá börnum, þar sem lík-
uminn er enn í vexti og bein og
liðir því í mótun. Annað vanda-
mál, er fylgir lömuninni, sé hún
veruleg, er óstöðugleiki í liða-
niótum. Er það einkum samspii
þessara tveggja þátta, þ. e. löm-
unar og óstöðugleika í liðum,
sem gerir sjúkling erfitt um vik
að beita útlimum sér til gagns.
Orthopaediska meðferð mænu-
sóttarsjúklinga má flokka í þrjá
aðalflokka: A) Physiothera-
peutisk meðferð, þ. e. þjálfunar-
meðferð, sem beinist að því að
hindra kreppu um liði, æfa veikl-
aða vöðva og kenna sjúklingi að
beita þeim vöðvum, sem hann
hefur, t. d. með svokölluðum
„trick“-hreyfingum. B) Spelku-
meðferð, en með spelkum er
leitazt við að styrkja útlimi, sem
eru máttlitlir og með óstöðugum
liðum. C) Skurðaðgerðir. Eng-
in tök eru á að gera skurðað-
gerðum þessum skil hér, en
segja má, að tvær tegundir að-
gerða séu algengastar, annars
vegar aðgerðir í liðum og þá
oftast arthrodesis, þ. e. liður
gerður að staurlið, og hins veg-
ar vöðva- og sinatilfærslur gerð-
ar í þeim tilgangi að koma á
jafnvægi milli vöðvahópa, t. d.
beygi- og réttivöðva, um ákveð-
inn lið. Báðar þessar tegundir
aðgerða miða að því að styrkja
útlim, t. d. ganglim, og gera
sjúklingi þannig kleift að ganga
betur og ef til vill að losna við
spelkur, sem hann hefði annars
þurft að nota.
Án efa hefur mænusótt fylgt
mannkyninu frá því sögur hóf-
ust. Það er þó fyrst á síðari
hluta nítjándu aldar, sem vitað
er um mænusóttarfaraldra.
Mænusótt varð síðan ein alvar-
legasta og algengasta orsök
meiri háttar bæklunar hjá börn-
um. Hin farsæla uppgötvun
mænusóttarbóluefnis hefur hins
vegar valdið því, að ný mænu-
sóttartilfelli eru næsta fátíð, að
minnsta kosti í hinum vestræna
heimi.
1‘ari‘sÍN rrrobralis (Orrbral
Palsy).
Ekki þekki ég neitt íslenzkt
nafn yfir sjúkdómsflokk þenn-
an. Kurland hefur skilgiæint
sjúkdóminn sem truflun á mót-
orískri starfsemi heilans, sem
fram komi á perinatal tímabil-
inu, þ. e. frá getnaði að neonatal
tímabilinu (einum mánuði eftir
fæðingu), sé af óvissum eða
óþekktum orsökum, en sé greind
áður en barnið nær 2 ára aldri.
Paresis cerebralis er „upper
motor neurone“ sjúkdómur,
andstætt því, sem áður var get-
ið um mænusótt. Hér er
skemmdin sem sé í hinum ýmsu
mótorísku stöðvum heilans, en
leiðslukerfið frá heila til vöðv-
anna er heilt og órofið. öllum
sjúklingum í hópi þessum er það
sameiginlegt, að þeir hafa ekki
fullt og óskorað vald yfir hreyf-
ingum sínum.
MYND 1.
Sjúklingur með paresis cerebralis,
spastíska diplegiu. Staða á fótleggj-
um einkennandi, flexions-kreppa í
mjöðmum og hnjám, equinus-staða í
öklum. Sjúklingur mundi standa á
sama hátt, þ. e. á tábergi. Þessi staða
er stundum nefnd stölchstaða.
TÍMARIT HJÚKRUNARFÉLAGS ÍSLANDS 3