Tímarit Hjúkrunarfélags Íslands - 01.03.1973, Blaðsíða 11

ið sér til sjálfsbjargar, lífsupp-
fyllingar og jafnvel heimsfrægð-
ar, ef þeir voru greindir og and-
lega heilbrigðir. Við þekkjum
einnig, hvað lunderni sumra
okkar, sem heilbrigð erum tal-
in, getur verið okkur fjötur um
fót, hvað þá ef það er meira
eða minna sjúkt. Almennasti
bagi manns er minnimáttar-
kennd, skortur á tillitssemi, öf-
undar- og haturstilhneigingar
og alltaf að streitast við að vera
eins og aðrir, þó að hann frá
náttúrunnar hendi sé öðruvísi,
og hver hefur sín eigin skilyrði
sér til framdráttar. En ef til
vill er þetta gagnlegt fram-
vinduhugsjón lífsins. Maðurinn
þarf að sjá fyrirmynd sína, á
hvaða þroskastigi sem hann er,
þótt fyrirmyndirnar séu auðvit-
að misgóðar.
Þrátt fyrir allan einstaklings-
mun eigum við þó margt sam-
eiginlegt. Við erum öll meira
eða minna eigingjörn og þráum
að lifa í samræmi við eðli okk-
ar og tilfinningar. Við eigum
oft erfitt með að skilja, að við
höfum ekki alltaf á réttu að
standa, okkar eigin viðmiðun
nær svo skammt. 1 sambúð og
úti í atvinnulífinu lærum við
samlögunarhæfni og tillitssemi
í garð þeirra, sem við búum eða
störfum með. Við þráum öll til-
litssemi, viðurkenning, ástúð og
umhyggju. En enginn getur
ótakmarkað gefið slík tilfinn-
ingaleg verðmæti án þess að fá
goldið í sömu mynt eða fara til-
finningalega halloka. Maðurinn
er í eðli sínu félagsvera, og eng-
inn getur lifað algjörlega ein-
nngraður. En hvað sem misræmi
manna er mikið, erum við kór-
óna sköpunarverksins, öll á
sama farartæki, sem heitir jörð
og svífur í lausu lofti kringum
lífgjafa sinn, sólina. Við erum
börn náttúrunnar, eins marg-
vísleg og aðrar líftegundir jarð-
arinnar. Ef við gefum því
g'aum, þurfum við að gráta eins
og skýin, við göslumst áfram
hver með sínum eðlilega hraða
eins og vindurinn.
Við verðum að fá útrás fyrir
tilfinningaorku okkar á ýmsan
hátt, eftir aldri og manngerð,
t. d. í leik, söng, starfi, ástalífi
og íþróttum, svo að eitthvað sé
nefnt. Við hegðum okkur þó
ekki eins ribbaldalega og eld-
fjöllin, sem hreinlega springa
utan af innibyrgðri orku, sem
flæðir yfir hvað sem fyrir er.
Við notum skammaryrði, hót-
anir og stöku sinnum handaflið,
þegar við ráðum ekki við til-
finningaorku okkar.
Við erum búin til úr sömu
efnum og fyrirfinnast í mold-
inni. Þó að við lítum jafnan á
hana sem skít og notum jörð-
ina margsinnis fyrir eins konar
ruslatunnu, er hún og verður
alltaf frumskilyrði mannlegs
lífs.
Eg hef lagt áherzlu á, að
maðurinn lifir ekki samtenging-
arlaus á jörðinni, hann tilheyr-
ir þróunarsögu lífsins. Það, að
hver maður er ólíkur öðrum að
útliti og andlegri og líkamlegri
hreysti, sýnir aðeins auðlegð
hins skapandi máttar, hvaða
nafni sem við nefnum hann. En
maðurinn er einnig gæddur
skapandi eiginleikum, ekki að-
eins listamenn, heldur hver lífs-
borgari. Við verðum fyrir áhrif-
um af öðrum og aðrir fyrir
áhrifum frá okkur, þannig mót-
um við hvert annað, ýmist til
góðs eða ills, og þetta kalla ég
skapandi mátt. Fjölbreytni lífs-
ins ríkir ekki aðeins manna á
meðal, hún er eins og rauður
þráður gegnum allt ríki náttúr-
unnar, þó að við þekkjum ef
til vill bezt margbreytileika þess
dýrs spendýraflokksins, sem
maður nefnist.
Nú skulum við hugsa okkur
lárétta línu sem tákn fyrir al-
heilbrigt geðlíf mannsins, sem
í rauninni tæpast er til. En þessi
lárétta lína, sem við hugsum
okkur sem heilbrigt tákn, er
auðvitað ekki óhagganleg. Hún
er háð tímans straumi. Hún er
hreyfanleg samkvæmt tízku og
skoðunum og viðhorfi hvers
tíma og jafnvel einstaklings-
bundin. Allt er á hreyfingu. Ef
tilfinningalífið sveiflast óeðli-
lega langt upp eða niður fyrir
þessa línu, fer hátterni manns-
ins og líðan að birtast í einhvers
konar sjúklegri mynd. Ein af
ráðgátum lífsins er, hvers vegna
við öll getum ekki haldið okkur
sem næst heilbrigðu línunni. En
þó höfum við lært af reynslunni,
að erfðir, uppeldi og umhverfi
eigi sinn þátt í að móta til-
finningalíf okkar, og ég held,
að erfðir séu þar mestu um ráð-
andi. Allt, sem gleður sál okk-
ar eða hryggir, virðist geymt,
en ekki gleymt. Enginn þekkir
sjálfan sig til fullnustu, hvað
þá aðra menn. Við virðumst hafa
einhvers konar ósýnilegan og
ósjálfráðan tilfinningasarp, er
sogar til sín reynslu okkar frá
vöggu til grafar og á sinn þátt
í mótun skoðana okkar og hegð-
un. Þarna er sjálfsagt mikill
hrærigrautur af svokölluðum
illum og góðum kenndum, er
gegnir hlutverki sínu í þróun
mannsins, engu síður en sarp-
forðabúr fuglanna, þótt annarr-
ar tegundar sé. Það er nauðsyn-
legt að gera sér sem bezta grein
fyrir sjálfum sér og ganga sem
sjaldnast í berhögg við sinn eigin
dómara, samvizkuna.
Við ættum helzt að geta lifað
óttalaus og útrýma hatri og öf-
und. Hjá okkur er ýmislegt ann-
aðhvort í ökla eða eyra. Guði
sé lof, nú þarf enginn að fara
á vergang, en það er líka hægt
að styðja of lengi þá, sem ættu
að geta gengið hjálparlítið eða
jafnvel hjálparlaust. Að vísu
er tilfinningalegt burðarþol
manna misjafnlega mikið, — en
ég held, ef svo má að orði kveða,
— að hver hafi sinn djöful að
draga og enginn sé öfundsverð-
ur. Spyrjum okkur heldur sjálf:
Hver er ég? Hvað geri ég til að
TÍMARIT H.TÚKRUNARFÉLAGS ÍSLANDS 9