Tímarit Hjúkrunarfélags Íslands - 01.03.1973, Blaðsíða 19

Þorbjörg Magnúsdóttir.
Þorbjörg Magnúsdóttir yfir-
læknir við svæfinga- og gjör-
gæzludeild Borgarspítalans.
í HEILBRIGÐUM einstaklingi eru
sölt og vatn í eðlilegu jafnvægi.
Ef þetta jafnvægi raskast af
einhverjum orsökum, verður að
koma því í rétt horf aftur, ann-
ars er líf og heilsa einstaklings-
ins í veði.
Það er talið, að vatnsmagn
í líkama fullorðins manns sé um
60% af þyngd hans. I fitu er
lítið sem ekkert vatn, og því
feitari sem menn eru, því minna
vatnsmagn í hlutfalli við þyngd.
Konur, sem hafa mun meiri sub-
cutan fitu en karlar, hafa því
hlutfallslega minna vatnsmagn
í líkama sínum, eða um það bil
•50% af þyngd. f börnum og ung-
börnum er líkamsvatnið allt upp
í 75% af þyngdinni.
Líkamsvatninu má skipta í
þrennt eftir því, hvar í líkam-
Rnum það er, intracellulert
(frumuvatn), extracellulert,
sem síðan skiptist í plasma
(blóðvatn) og interstitial
(vefjavatn). Heila- og mænu-
vökvi, lymfa og meltingarvökv-
ar tilheyra vefjavatni. Frumu-
vatn er um 40% af líkams-
þunga, vefjavatn um 15% og
blóðvatn um 5%.
Söltin í líkamsvatninu finn-
ast í uppleystu formi sem smá-
agnir, svokallaðar jónir, sem
tengjast hver annarri eftir því,
VATNS- OG SALTJAFNVÆGI
LÍKAMANS
hve mikla rafmagnshleðslu þær
hafa á yfirborði sínu. Jónir með
jákvæða hleðslu kallast kationir,
þar sem þær dragast að elek-
tróðu með neikvæða hleðslu
(katóðu). Af þeim eru helztar
natriumjón (Na+), kalíumjón
(K+), kalcíumjón (Ca+ + ) og
magnesíumjón (Mg+ + ). Jónir
með neikvæða hleðslu kallast
anionir og dragast að elektróðu
með jákvæða hleðslu (anóðu).
Þær eru klóríðjón (CÞ), bi-
karbonatjón (HC03 + ), fosföt og
eggjahvítuefni.
Söltin eru mæld í grömmum
(g), millimol (mmol) eða milli-
eqvivalent (mEqv). Eitt gram-
eqvivalent er það magn af efni
í grömmum, sem jafngildir
atóm- eða mólekúlþunga efnis-
ins, deilt með gildi þess. T. d. er
atómþungi natriums 23, gildi
þess er 1 og því eqvivalentþungi
23. Eitt millieqvivalent (mEqv)
er 1/1000 úr grameqvivalenti.
Upplausn, sem inniheldur 1
mEqv/1, kailast lmN (milli-
normal.
Osmotískur þrýstingur er sá
þrýstingur, sem orsakast af efni
í upplausn, og er í beinu hlut-
falli við fjölda smáagna í lausn-
inni. Osmotísk verkun efnis kall-
ast osmol eða milliosmol
(mosm), sem er 1/1000 úr osm-
ol. Eitt eqvivalent af eingildu
efni, t. d. af Na+, hefur osmot-
ískan þrýsting 1 osmol. Sé efn-
ið tvígilt, eins og t. d. Ca++,
þarf 2 Eqv. af því til að fá sama
osmotíska þrýsting, 1 osmol.
Söltin hafa mikla þýðingu við
að halda uppi osmotískum þrýst-
ingi í líkamsvökvunum. Þrýst-
ingurinn er 294 mosm/1 plasma
og sá sami í vefja- og frumu-
vatni. Vatn flyzt fram og aftur,
og ef osmosis hækkar á einum
stað, þá flvzt vatn til þess stað-
ar, þar til jafnvægi er komið á.
1 blóðvatni og vefjavatni er
helzta kation Na+, 140 mEqv/1,
en K+ er aðeins 4 mEqv/1.
Helztu anionir eru Cl'", 101
mEqv/1 og HC03- með um 26
mEqv/1. f frumuvatni er K+
aðal-kation, 150 mEqv/1, og
TAFLA I
Samsetning plasma (ECF) og fmmuvökva (ICF).
ECF
Kationir (mEqv/1)
Na+ 137—148
K+ 3.6—4.6
Ca + * 4.5—5.1
Mg + + 1.5—2.0
Anionir (mEqv/1)
Cl~ 97—110
HC03- 22—26
Fosföt og súlföt 2—5
Prótein 15—19
Lífrænar anionir 3—6
ICF
Kationir (mEqv/1)
Na+ 10
K+ 150
Mg++ 40
Anionir (mEqv/1)
HC03- 10
Fosföt og súlföt 150
Prótein 40
TÍMARIT HJÚKRUNARFÉLAGS ÍSLANDS 17