Tímarit Hjúkrunarfélags Íslands - 01.03.1973, Síða 23

sig. Smám saman eykst það
magn af þvagi, sem ekki tæm-
ist við þvaglát (residual þvag),
og að lokum verður algjör
stöðvun (total retention). Ber
þá stundum við, að útþanin og
yfirfull blaðran tæmir smágus-
ur, án þess að sjúklingurinn geti
við það ráðið (ischuria para-
doxa), og þá gjarnan að nætur-
lagi.
Oftast eru fyrstu einkenni
tíðari þvaglát að nóttu til, oft-
ast síðari hluta nætur. Síðan
kemur aukin þvaglátaþörf, þ. e.
a. s. sterkari þörf og jafnvel
verkur, sem koma skyndilega,
og sjúklingur fær eigi vatni
haldið. Með tímanum þarf sjúkl-
ingurinn að standa og rembast
til þess að fá úr sér þvagið og
þá kannski slitrótta bunu eða
einungis nokkra dropa. Bunan
verður með tímanum mjó og
slöpp. Eftirleki er ekki óalgeng-
ur, stundum sem dropóttur leki
skömmu eftir þvaglát eða nokk-
urs konar síðari þvaglát og þá
stundum meiri en þau fyrri.
Blóð í þvagi (haematuri) er
algengt fyrirbrigði og stafar af
venustasa, sem verður við
stækkunina.
Algjör stöðvun verður oft,
þegar mikið þvagmagn safnast
fyrir í blöðru, svo sem við
neyzlu áfengis, ef haldið er í
sér lengi, einnig fyrir áhrif „of-
kælingar“ og við neyzlu sumra
lyfja, svo sem af ópíumættinni,
tryptizols og skyldra efna.
Aukaverkanir eða áhrif á
aðra hluta kerfisins skal hér
nefna, því að þau geta haft af-
drifaríkar afleiðingar.
Vegna tregðu á blöðrutæm-
ingu verður einnig tregða á
tæmingu nýrna, og þrýstingur-
inn í blöðru eykur jafnframt
þrýstinginn innan nýrnanna.
Nýrnavefur og starfsemi nýrn-
anna rýrnar, og endar það með
.,þvageitrun“ (uræmia). Einnig
er mikil hætta á sýklaheimsókn
(infection) eins og alltaf, þegar
þvag kemst ekki leiðar sinnar.
Síðan kemur steinmyndun. End-
ar þetta ljóslega með ósköpum,
ef ekki er að gert.
Þvagblaðran fær einnig sinn
skammt. Við það að yfirvinna
sívaxandi þrýsting í blöðrunni
eflast og þykkna tæmingarvöðv-
ar (detrusores) hennar. Slím-
húðarklæðning blöðrunnar
þrýstist út á rnilli vöðvaband-
anna og myndar poka utan við
blöðruna, og getur innihaldið
sýkzt, og einnig safnast þar fyr-
ir steinar og annar óþverri.
Blöðrubólga er einn fylgi-
kvillinn.
Bólgur í sæðisblöðrum (vesi-
culae seminalis) og eistalyppum
(epididymis) sömuleiðis.
Óþægilegar erectionir að næt-
urþeli ekki ótíðar.
Sjúkdómscjreining og einnig
ákvörðun um meðferð byggist
að miklu leyti á ofannefndum
einkennum.
Þreifing kirtilsins er mik-
ilvæg og segir til um stærð (þó
ekki að öllu leyti), en einnig
hvort vöxtur er góðkynja. Með
töppun fæst residualþvag. Því
meira sem það er, því meiri er
yfirleitt ástæða til aðgerðar.
Blaðra, sem er þreifanleg eða
bankanleg ofan lífbeins, segir
og sitt.
Röntgenmynd af blöðru og
þvagrás (urethro-cystograf i)
kemur oft upp um þrengingar
í þvagrás, æxli í blöðru, intra-
vesical vöxt prostata, en blöðru-
speglun (cystoscopia) veitir
svipaða vitneskju.
Röntgenmynd af nýrum (uro-
grafi) gefur til kynna ástand
nýrna og hvort um tæmingar-
hindrun er að ræða.
Blóð- og þvagrannsóknir ýms-
ar skulu fara fram. Ætíð skal
rækta frá þvagi.
Hvenær á þá að skera upp?
Hér ræður mestu eins og alltaf
almennt ástand sjúklinga, en
þeir eru flestir vel við aldur.
Ástand hjarta, blóðrásar og
lungna er mikilvægt að meta af
kostgæfni, áður en lagt er út í
hlutfallslega stóra aðgerð. Ef
ekkí er ástæða til að reikna með
meðverkan sjúklings eftir að-
gerð, er hún tilgangslítil. Sjúkl-
ingur, sem hefur mikil óþæg-
indi, án þess að sjúkdómurinn
hafi valdið miklum spjöllum,
verður að eiga kost á aðgerð.
Sé orðið teljandi recidualþvag
(meira en 100) og sérstaklega
ef komnar eru sjúklegar breyt-
ingar á blöðru og nýrum, er
kominn tími til að hugsa til að-
gerðar, jafnvel þó að sjúklingn-
um finnist óþægindin óveruleg.
Sama er að segja um endurtekn-
ar infectionir og steinmyndun
í blöðru svo og teljandi blæð-
ingar.
A'ðgerðir. I. Prostatectomia.
Er þá skrældur út vöxturinn
(adenomið). Farið er inn með
skurði yfir lífbeini og síðan ann-
aðhvort gegnum blöðru að fram-
anverðu (transvesical prostat-
ectomia) ellegar neðan við
blöðru gegnum kirtilhýðið (re-
tropubisk prostatectomia).
II. Transurethral resection
(T.U.R.). Er þá fært inn rör-
laga tæki (resectoscop) og með
rafmagnaðri vírlykkju er pros-
tata spænd út í sívölum bútum.
Þessi aðferð er mun áreynslu-
minni fyrir sjúklinginn, en er
sjaldnar brúkleg, ef prostata er
mjög stækkuð.
III. Hormónameðferð hefur
verið reynd, en árangur sjaldan
eða lengi árangursríkur.
IV. Þvagleggur. Þegar sjúkl-
ingur kemur með algjöra þvag-
teppu, verður nær alltaf að setja
upp þvaglegg. Ef þvagteppa er
einangrað fyrirbrigði, er rétt að
taka þvaglegginn að lokinni
töppun, en sé um endurtekningu
að ræða eða hafi sjúklingurinn
veruleg einkenni um prostata-
stækkun, þá skal þvagleggurinn
vera kyrr (katheter á demeure),
þar til nýru og blaðra hafa jafn-
að sig eða blæðingar hættar, ef
fyrir hendi eru.
Ef sjúklingurinn er ekki tal-
inn hæfur til aðgerðar, verður
TÍMARIT IIJÚKRUNARFÉLAGS ÍSLANDS 21