Tímarit Hjúkrunarfélags Íslands - 01.03.1973, Síða 44

Lífið er í eðli sínu barátta
Framh. af bls. 11.
gleyma, að konunni er eðlilegra
að stunda manninn sinn heima,
ef hann er sjúkur, aftur á móti
verður að koma hverri konu á
sjúkrahús, ef hún er svo veik,
að hún geti ekki hlynnt að
manni og börnum.
Eins og áður var drepið á,
geta menn einnig þjáðst af
þunglyndi, sem ytri orsakir
valda. Þær eru auðvitað mai'g-
víslegar, og sumir bogna und-
an sorginni, en aðrir stælast.
Sumir sætta sig aldrei við elli
og dauða, en aðrir skynja það
fyrirbæri eins eðlilega og fæð-
ingu nýs lífs. Þetta er nú einu
sinni hringrás lífsins. Dauðinn
kemur ekki alltaf til okkar sem
óvinur. Þeir, sem þjáðst hafa
lengi, og þeir, sem lokið hafa
ævistarfi sínu, fagna honum
sennilega oftast sem vini.
Þá vil ég minnast ögn á par-
anóíuna, sem hinn hagorði fyrr-
verandi landlæknir Vilmundur
Jónsson skírði dómglöp. Þetta
er þrautseigur geðsjúkdómur,
sem gerir oft vart við sig á þrí-
tugustu eða fertugustu aldurs-
árunum. Sjúkdómurinn lýsir sér
sem einhliða, þrálátar, óum-
breytanlegar og skipulagðar
ranghugmyndir.
Hinar ólíklegustu ranghug-
myndir hafa visst raunhæft
samhengi og eru ekki í mótsögn
hver við aðra, en eru þó byggð-
ar á röngum forsendum. Sjúkl-
ingnum finnst, að aðrir ofsæki
sig og myndi samsæri gegn sér.
Hann leggur ákveðna meiningu
í framferði annars fólks og þýð-
ir á sinn eigin hátt. Hvort held-
ur þeir hósta eða brosa, þá hef-
ur það persónulega þýðingu fyr-
ir hann og venjulega sem eitt-
hvert dulbúið meinsæri gegn
honum. Um ýmislegt, sem birt-
ist í fjölmiðlum, finnst honum,
að þar sé verið að vega að sér.
1 hjónabandi birtist þessi sjúk-
dómur oft í óverðskuldaðri tor-
tryggni gegn maka samfara
njósnum og allra handa dylgj-
um. Sjúklingurinn er alltaf skýr
í tali og laus við allar ofskynj-
anir. En sjúkleg tortryggni veld-
ur oftast tilfinningalegum sárs-
auka hjá þeim, sem fyrir hon-
um verða og gera sér enga grein
fyrir því, að hér sé um tilfinn-
ingalegan sjúkdóm að ræða.
Önnur tegund dómglapanna
er stórmennskubrjálæði. Sjúkl-
ingurinn álítur sig vera eða geta
orðið mesta stórmenni þjóðar
sinnar. Á Islandi mundi slíkur
sjúklingur álíta sig hæfastan í
forseta- eða borgarstjóraemb-
ætti, því að sjúkleg stórmennska
fellur alltaf inn í ramma þjóð-
skipulagsins. Einkenni þessarar
tegundar dómglapa er baráttu-
hneigð, að berjast til hins ítr-
asta fyrir rétti sínum. Sjúkl-
ingnum finnst jafnan, að hann
sé beittur órétti, og er oft gagn-
rýninn nöldrari. Þessi sjúkdóm-
ur er ekki mjög algengur og út-
breiddari meðal karlmanna en
kvenna. Álitið er, að þessi sjúk-
dómur hafi þróazt mest hjá sér-
stæðum persónuleikum, sem
hafa verið einhliða, viðkvæmir
og uppstökkir sem börn, átt fáa
vini og tilhneigingu til einangr-
unar, en þó haft mikla þörf fyr-
ir viðurkenningu og uppörvun.
Þess vegna er þessi þáttur dóm-
glapanna nefndur eðlislægur.
Það er hægt að halda þessum
tilfinningasjúkdómi niðri, en
erfiðlega hefur gengið að lækna
hann að fullu. Dómglapa sjúk-
dómseinkennin blandast oft inn
í aðra tilfinninga- eða geð-
heilsu mannsins, og það verður
aldrei hægt að gera alla jafn-
hrausta, frekar en jafnríka og
menntaða. Við getum ekki
breytt tunglinu í sól, hversu
gjarnan sem við vildum. Það er
talað um mismunandi tilfinn-
ingaþrep einstaklingsins og satt
að segja ekki að ástæðulausu.
Neurósur eru ýmiss konar
andleg vanlíðan, sem þjakar
hina sjúku á margvíslega vegu
með óþægilegum og þjáningar-
fullum einkennum og veldur því,
að viðkomandi er eiginlega aldr-
ei í fullri sátt við lífið. Algeng-
asta einkenni neurósunnar er
spenna, kvíði og angistartilfinn-
ing. Auk þess getur fylgt henni
þunglyndi, sektarkennd, áráttu-
hugmyndir, móðursýkiseinkenni
og kynferðiserfiðleikar, þar að
auki þreyta og allra handa sjúk-
dómstilfinningar í öllum líkam-
anum. Síðan bætast svo við örð-
ugleikarnir við að semja sig að
nýjum háttum og umhverfi og
tilfinningalegar truflanir í sam-
skiptum við annað fólk. Neuró-
tískir sjúklingar koma manni
eðlilega fyrir sjónir, og þeir tala
og tjá sig með eðlislægri greind
og raunsæi og gera sér fulla
grein fyrir vandkvæðum sínum.
Þeir geta því alloftast starfað
viðunandi í þjóðfélaginu. En eðli
sínu samkvæmt veldur það þeim
meira átaki og erfiði en þeim,
sem heilbrigðari eru. Álitið er,
að neurósurnar stafi af djúp-
stæðum árekstrum í sálarlífinu.
Það finnast engar líkamlegar
né líffræðilegar orsakir að
þessu ömurlega tilfinningalega
ástandi, er á ýmsa vegu hrjáir
þessa manngerð og gerir hana
að litlum bógum í þjóðfélaginu.
Þess vegna er þessi manngerð
síkvartandi og auðvitað vegna
þess, að henni líður illa.
Til þess að manninum geti
liðið vel, þarf að ríkja jafnvægi
í huga hans. Fyrir slíkt ham-
ingjusamt hugarástand er ekki
hægt að greiða með fé, það verð-
ur að spretta í eigin brjósti og
sífa um leið út í umhverfið.
Því tel ég hugræktun mannsins
eitt af brýnustu verkefnum
framtíðarinnar, því að meira og
minna meðvitað elur hver kyn-
slóð þá næstu upp með fordæmi
sínu. Þess vegna getur enginn
sagt, að hann sé einskis virði,
hann er alltaf fyrirmynd ann-
arra. Og því er verkefni for-
eldranna vandasamasta verkefni
lífsins. □
38 TÍMARIT HJÚKRUNARFÉLAGS ÍSLANDS