Bændablaðið - 02.11.2017, Blaðsíða 2

2 Bændablaðið | Fimmtudagur 2. nóvember 2017
Heildarlosun frá íslenskri sauðfjárrækt er talin vera um 291.400 tonn CO2-ígilda á ári:
Hægt að jafna losunina með margvíslegum
mótvægisaðgerðum á fáum árum
– segir m.a. í skýrslu sem Umhverfisráðgjöf Íslands gerði fyrir sauðfjárbændur
Skýrsla sem Umhverfisráðgjöf
Íslands ehf. (Environice) hefur
unnið fyrir Landssamtök
sauðfjárbænda (LS) er í samræmi
við stefnumótun samtakanna
um að hefja kolefnisjöfnun
greinarinnar með skipulegum
hætti eins fljótt og auðið er.
Það er mat skýrsluhöfunda
að heildarlosun frá íslenskri
sauðfjárrækt sé um 291.400 tonn
CO2-ígilda á ári. Þetta nemur 28,6
kg CO2-ígilda á hvert framleitt
kg lambakjöts. Í lokaorðum
skýrslunnar segir m.a.:
„Í því verkefni sem hér um ræðir
hefur verið lagt mat á kolefnisspor
sauðfjárræktarinnar á Íslandi. Þetta
spor hefur farið minnkandi á allra
síðustu áratugum, bæði vegna
fækkunar sauðfjár og bættra
framleiðsluhátta sem stuðlað hafa
að auknum afurðum eftir hverja
vetrarfóðraða kind. Nú standa því
færri vetrarfóðraðar kindur á bak
við hvert kg af dilkakjöti en fyrir
t.d. 25 árum [...].“
Hægt að ná miklum árangri
„Tilteknar breytingar á landnotkun
geta skilað gríðarmiklum
árangri í að draga úr nettólosun
gróðurhúsalofttegunda. Þetta á
sérstaklega við um endurheimt
votlendis, en samkvæmt varfærnu
mati getur hún dregið úr losun sem
nemur um 19,5 tonnum CO2-ígilda
á hektara á ári. Brýnt er að hefjast
þegar handa við þetta aðkallandi
verkefni, sem sannarlega er til
þess fallið að sporna gegn auknum
styrk gróðurhúsalofttegunda í
lofthjúpnum, hvað sem opinberu
losunarbókhaldi líður.
Mikilvægt er að íslensk
stjórnvöld styðji við aðgerðir af
þessu tagi, þrátt fyrir þá óvissu
sem nú er til staðar um að hvaða
marki landnotkunaraðgerðir muni
nýtast til að uppfylla alþjóðlegar
skuldbindingar Íslands [...].“
„Hvernig sem á allt er litið
er ljóst að markvissar aðgerðir
sauðfjárbænda til kolefnisjöfnunar
greinarinnar með því að binda
kolefni og draga úr losun
gróðurhúsalofttegunda geta skilað
miklum árangri, bæði fyrir lofthjúp
jarðar og þær kynslóðir sem byggja
jörðina, nú og til framtíðar. Þessi
viðleitni mun stuðla að því að
þjóðir heims nái sameiginlegum
heimsmarkmiðum sínum 2030 og
er til þess fallin að bæta ímynd
greinarinnar og auðvelda sölu
afurða til langs tíma litið,“ segir
skýrsluhöfundur.
Komið verði á skilvirku kerfi
Lagt er til í skýrslunni að komið
verði á skilvirku kerfi þar sem
sauðfjárbændur geta tekið að sér
kolefnisjöfnun með samdrætti
í losun eða bindingu. Lands-
samtök sauðfjárbænda áætla
að kolefnisjöfnun íslenskrar
sauðfjárræktar geti hafist 2018
og verið að fullu komin til
framkvæmda árið 2022 samkvæmt
aðgerðaáætlun. Einnig er stefnt að
því að allar afurðir frá íslenskum
sauðfjárbændum verði vottaðar
sem kolefnishlutlausar.
Íslenskir sauðfjárbændur
taka forystu
Með kolefnisjöfnun íslenskrar
sauðfjárræktar og aðgerðaráætlun
því samfara eru sauðfjárbændur
að taka ákveðna forystu og
skapa fordæmi í því sem talið er
raunhæft að gera til að bregðast
við losun gróðurhúsalofttegunda.
Þetta er sagt framsækið verkefni
sem hafi sjálfstætt umhverfis-
og loftslagsgildi. Um leið geti
það einnig að hluta eða í heild
verið hluti af framlagi Íslands á
alþjóðlegum vettvangi. Talið er
tillögulega einfalt að yfirfæra sömu
aðferðafræði yfir á aðrar búgreinar,
eins og nautgriparækt.
Verkefnið um kolefnisjöfnun
sauðfjárræktarinnar er unnið í
fimm tímasettum þrepum eða
áföngum sem sumum er þegar
lokið:
1. Undirbúningur hefur þegar farið
fram og er lokið.
2. Afmörkun og skilgreiningu
verkefnisins er lokið.
3. Nánari útfærsla (2017–2018)
sem felst m.a. í skýrslu
Umhverfisráðgjafar Íslands.
4. Framkvæmdir eiga að hefjast
2018 og fullri kolefnisjöfnun að
vera náð 2022.
5. Sívirk endurskoðun.
Allt veltur þetta þó á að samkomulag
náist við stjórnvöld um að fjármagn
fáist úr því sem annars yrði veitt
á næstu árum í kolefnisgjald til
erlendra stofnana. Enda segir í
aðgerðaráætluninni að leitað verði
eftir sérstökum samningi við
stjórnvöld um að kolefnisjöfnun
íslenskrar sauðfjárræktar verði hluti
af loftslags- og umhverfisstefnu
Íslands. Um leið væri verið að
minnka losun hér heima og lækka
væntanlegt kolefnisgjald Íslands til
lengri framtíðar.
Losun gróðurhúsalofttegunda frá
landbúnaði
Í skýrslunni segir að landbúnaður
sé mikilvæg uppspretta gróður-
húsalofttegunda á heimsvísu og
jafnframt hafi loftslagsbreytingar
mikil og vaxandi áhrif á
greinina. Þegar rætt sé um
losun gróðurhúsalofttegunda frá
landbúnaði er oftast, nema annað
sé tekið fram, miðað við flokkun
loftslagssamningsins. Samkvæmt
henni fellur losun vegna eftirtalinna
þátta undir landbúnað:
• Metangerjun búfjár (metan)
• Meðhöndlun búfjáráburðar
(metan og glaðloft)
• Ræktun hrísgrjóna (metan)
• Notkun tilbúins áburðar og
búfjáráburðar á ræktarland
(glaðloft)
• Sinubrunar á hitabeltissléttum
(metan og glaðloft)
• Bruni landbúnaðarleifa á
ökrum (metan og glaðloft)
• Notkun annarra áburðarefna
(metan og glaðloft)
Losun frá landbúnaði á heimsvísu
10–15% af heildarlosuninni
Losun frá landbúnaði verður
einkum vegna búfjár (metan og
glaðloft) og vegna dreifingar
búfjáráburðar og tilbúins áburðar á
tún og akra (glaðloft). Á heimsvísu
verður einnig talsverð losun vegna
hrísgrjónaframleiðslu (metan). Aðrar
uppsprettur eru minni.
Samtals nemur losun vegna
þessara þátta landbúnaðar 10–15% af
heildarlosuninni á heimsvísu. Þar við
bætist losun vegna umhirðu/nýtingar
landbúnaðarlands og LULUCF. Þar
er um að ræða koldíoxíð, metan og
glaðloft vegna röskunar á jarðvegi,
svo sem plægingar, en slík röskun
stuðlar að losun þess kolefnis sem
bundið er í jarðveginum. Auk
þess er um að ræða framræslu
mýra og eyðingu skóga til að búa
til ræktarland. Landbúnaður og
LULUCF hafa sérstöðu meðal
losunarflokka í losunarútreikningum,
þar sem þetta eru ekki einungis
uppsprettur heldur einnig „svelgir“,
þar sem kolefni getur bundist bæði
ofanjarðar í plöntum og neðanjarðar
í jarðvegi.
Í landbúnaði á sér enn fremur
stað „falin“ losun, sem talin
er fram undir öðrum flokkum
skv. loftslagssamningnum,
m.a. vegna rafmagnsnotkunar,
eldsneytisnotkunar (dráttarvélar,
flutningar) og framleiðslu aðfanga,
s.s. áburðar og plöntuvarnarefna.
Mismunandi er eftir framleiðslu-
greinum og aðstæðum hversu
stór hluti heildarlosunar á rætur
að rekja til annarra þátta en
þeirra sem taldir eru fram undir
landbúnaðarflokknum. Í sauðfjárrækt
stafar langstærsti hluti losunarinnar
frá þeim þáttum sem taldir eru fram
undir landbúnaðarflokknum.
Almennt er viðurkennt að erfitt
geti verið að draga úr losun á metani
og glaðlofti frá landbúnaði. Því gerir
tillaga að reglum ESB um skiptingu
ábyrgðar ráð fyrir að þau lönd innan
ESB þar sem losun frá landbúnaði er
hlutfallslega stór hluti af heildarlosun
fái aukið svigrúm til að nota aðgerðir
á sviði landnotkunar (LULUCF) til
að standa við skuldbindingar sínar
í sameiginlegu markmiði ESB til
2030.
Kolefnisbinding dregur úr
mögulegum mengunarskatti
Íslands
Áætlaður árlegur kostnaður við
verkefnið verður 314 milljónir króna
samkvæmt skýrslunni. Lagt er til
að í stað þess að íslensk stjórnvöld
greiði milljarða sem einhvers
konar refsigjald fyrir mengun
til alþjóðlegra stofnana að mæta
markmiðum Parísarsamkomulagsins,
þá verði stór hluti af þeim áætlaða
refsiskatti notaður hér heima að
stórum hluta til kolefnisbindingar.
Það verði m.a. gert með markvissri
skógrækt, endurheimt votlendis og
uppgræðslu. Að auki verði reynt að
stuðla að því að draga úr notkun
jarðefnaeldsneytis og mögulega
metangasmengun frá búfé samhliða
minni notkun tilbúins áburðar.
Lagt er til að komið verði á
skilvirku kerfi þar sem sauðfjár-
bændur geta tekið að sér
kolefnisjöfnun með samdrætti í
losun eða bindingu. Þátttaka bænda
verður frjáls en greitt verður fyrir
hvert samandregið eða bundið tonn.
Samkvæmt skýrslunni er hægt að
kolefnisjafna sauðfjárræktina að
hluta eða að öllu leyti m.a. með
eftirfarandi aðferðum:
1. Samdráttur í losun:
a. Minni notkun á jarðefna-
eldsneyti
b. Minni áburðarnotkun
c. Bætt meðferð búfjáráburðar
2. Mótvægisaðgerðir:
a. Skógrækt (6,2 t. CO2 ígilda
pr. ha á ári)
b. Landgræðsla (2,1 t. CO2
ígilda pr. ha á ári)
c. Endurheimt votlendis (19,5
tonn CO2-ígilda pr. ha á ári)
Reiknilíkan sem mælir
afleiðingar aðgerða strax
Mjög mikilvægur liður í öllu
þessu ferli er að bændur geti
mælt ávinninginn strax af
tilteknum aðgerðum. Þar hefur
Umhverfisráðgjöf Íslands komið
upp með afar merkilegt verkfæri sem
Stefán Gíslason framkvæmdastjóri
fyrirtækisins lýsti á fundinum.
Umhverfisráðgjöf Íslands
hefur útbúið reiknilíkan sem gerir
sauðfjárbændum kleift að reikna
kolefnislosun frá búum sínum
og átta sig á loftslagsávinningi
mótvægisaðgerða. Gert er ráð fyrir
að líkanið verði síðar tengt við rafræn
skýrsluhaldskerfi Matvælastofnunar.
Stefnt er að því að gera sérstaka
þátttökusamninga við bændur og
lagt til að Búnaðarstofu MAST
verði falin umsjón með verkefninu
í samstarfi við Landgræðslu
ríkisins, Skógræktina, Landssamtök
skógareigenda o.fl. eftir því sem við
á.
Samkvæmt könnun hafa nærri
90% íslenskra sauðfjárbænda stundað
uppgræðslu á búskaparferli sínum og
vilja gera meira af því í framtíðinni.
Um 60% vilja rækta skóg. Það er því
ljóst að ríkur vilji er meðal bænda til
að taka þátt í kolefnisjöfnun. Með
framlagi Umhverfisráðgjafar Íslands
ehf. er búið að sýna fram á hvernig
mögulega væri hægt að framkvæma
þetta. /HKr.
FRÉTTIR
Iðnaður og efnanotkun
48%
Samgöngur
19% Landbúnaður
15%
Sjávarútvegur
8%
Úrgangur
5%
Rafmagn og hiti
4%Annað
1%
LOSUN GRÓÐUR ÚH SALOFTTEGUNDA Á ÍSLANDI 2015 EFTIR GREINUM
Ár
Losun CO2
í þúsundum
tonna
Jöfnun CO2 í
þúsundum
tonna
Uppsöfnuð
jöfnun CO2 í
þúsundum
tonna
Raunlosun CO2 í
þúsundum
tonna
Afnot af landi
og vinna vegna
jöfnunar í
þúsundum kr.
Beinn kostnaður
vegna jöfnunar í
þúsundum kr.
Umsýsla í
þúsundum kr.
Samtals í
þúsundum kr.
2018
2019
2020
2021
2022
Samtals 1.568.221
Stefán Gíslason og Birna Sigrún Hallsdóttir hjá Umhverfisráðgjöf Íslands
og Unnsteinn Snorri Snorrason, framkvæmdastjóri Landssamtaka
sauðfjárbænda, ræða efni skýrslunnar. Mynd / HKr.