Bændablaðið - 02.11.2017, Blaðsíða 32

32 Bændablaðið | Fimmtudagur 2. nóvember 2017
Stjórnvöld ásamt bændum
þurfa að móta sér nýja
langtímastefnu sem tekur mið af
hagsmunum neytenda, lýðheilsu,
kolefnisfótspori og byggðaþróun
í landinu.
Íslenskur landbúnaður
er agnarsmár í samanburði
við evrópskan og skilyrði til
framleiðslu mun lakari út frá
hnattrænni stöðu. Það er því mjög
bagalegt að samningsaðilar við
nýgerða búvörusamninga hafi
ekki haft tollverndina sem hluta
samningsins þar sem hún er okkur
mikils virði.
Vissulega er Ísland aðili að
alþjóðlegum stofnunum eins og
t.d. Alþjóðaviðskiptastofnuninni
(WTO) og verður að fylgja
þeim samningum sem við erum
þar aðili að. Síðustu 10 ár hafa
íslensk stjórnvöld hins vegar haft
frumkvæði að því að gera samninga
við ESB um tollalækkanir (40%
árið 2007) og samkomulag um
gagnkvæma tollkvóta bæði árin
2007 og 2015 (sá síðari með
gildistöku vorið 2018).
Það er eðlilegt að gerð sé
hagræðingarkrafa á innlenda
framleiðslu sem og samkeppni
með hófstilltum innflutningi
landbúnaðarvara. Samkeppni er af
hinu góða að ákveðnum skilyrðum
uppfylltum. Að því sögðu verður að
gera alvarlegar athugasemdir við
vinnubrögð stjórnvalda undanfarin
misseri varðandi tollamálin.
Það verður ekki bæði sleppt og
haldið
Á sama tíma og stjórnvöld
stuðla að auknum innflutningi
landbúnaðarvara er verið að gera
auknar kröfur um bættan aðbúnað
í íslenskri svínarækt umfram
það sem kollegar okkar þurfa að
uppfylla í Evrópu.
Eftir að íslensk svínarækt
verður búin að innleiða þessar
breytingar stöndum við jafnfætis
Norðmönnum í þessum efnum sem
eru öðrum þjóðum til fyrirmyndar.
Á sama tíma og við fögnum
auknum kröfum og viljum hafa
aðbúnað okkar dýra eins og best
verður á kosið gengur hins vegar
ekki að hróflað sé við tollverndinni.
Samkeppnin verður ekki réttlát.
Taflan efst á síðunni sýnir
nokkur dæmi um mismun (og er
ekki tæmandi) í kröfum á milli
Íslands og ESB þegar kemur að
svínarækt.
Það hlýtur að teljast eðlilegt að
það séu gerðar sömu kröfur varðandi
aðbúnað, sýklalyfjanotkun og fleira
þegar kemur að innfluttu kjöti.
Íslenskir svínabændur upplifa sig
í sjálfheldu þar sem kröfur um
aðbúnað eru auknar á sama tíma og
opnað er fyrir aukinn innflutning
á kjöti sem uppfyllir ekki sömu
kröfur. Það verður ekki bæði sleppt
og haldið.
Skortur á fyrirsjáanleika
Í sumar var undirritaður boðaður
á fund í landbúnaðarráðuneytinu
þar sem kynntar voru hugmyndir
ráðherra um breytt fyrirkomulag við
útboð á tollkvótum.
Í stuttu máli má segja að til hafi
staðið að hætta með núverandi
útboðsfyrirkomulag og afhenda
tollkvóta með lágmarks kostnaði til
innflytjenda í þeirri von að ágóðanum
yrði skilað beint til neytenda. Þetta
er neytendavæn hugsun, en engin
tilraun er gerð til að meta hvort og
hvaða áhrif þetta hafi á innlenda
framleiðslu. Ekki frekar en þegar
tollasamningarnir við ESB hafa verið
gerðir. Á sama tíma eru svo rekin
tvö aðskilin mál fyrir dómstólum þar
sem reynir á hvort bann Íslands við
innflutningi á hráu kjöti haldi.
Við sem störfum í landbúnaði
vitum hvað allir framleiðsluferlar eru
langir og því er mikilvægt að meiri
stöðugleiki sé í tollverndinni af hálfu
stjórnvalda heldur en verið hefur.
Taka verður tillit til mismunandi
stærðar markaða
Meðfylgjandi tafla sýnir vel hversu
agnarsmár íslenskur kjötmarkaður
er í samanburði við lönd ESB. Hér
má sjá að hvort sem horft er til
íbúafjölda eða kjötframleiðslu, þá
er Ísland einungis 0,06% af EU-28
löndunum. Er þá sanngjarnt að semja
tonn á móti tonni í tollasamningum?
Það verður að endurskilgreina
stærð kjötmarkaðarins
Nýverið fjallaði Viðskiptaráð
um breytingar sem eru að verða á
íslenskum smásölumarkaði og sagði
m.a að „Koma alþjóðlegra fyrirtækja
á borð við Costco og H&M til landsins
og stóraukin verslun Íslendinga á
vörum og þjónustu yfir netið bera
þess merki að samkeppnisyfirvöld
hér á landi þurfi að aðlaga nálgun
sína að breyttu umhverfi og tækni.
Íslensk fyrirtæki, sem eru agnarsmá
í alþjóðlegum samanburði, eru í
beinni samkeppni við fyrirtæki
sem eru margfalt stærri ...“ Svipaða
nálgun má finna í umsögn Félags
atvinnurekenda frá því í maí á þessu
ári þar sem ríkið taldi sig geta sparað
háar fjárhæðir með því að bjóða
sameiginlega út lyfjakaup með öðrum
Norðurlandaþjóðum. Í umsögn FA
við því segir m.a. „Taki íslenska ríkið
þátt í útboðum á erlendum mörkuðum
eru ýmis atriði sem þarf að líta til.
Velta þarf upp ýmsum spurningum,
m.a. hvort íslensk fyrirtæki yrðu
með þessu í raun útilokuð frá
lyfjaútboðum á vegum íslenska
ríkisins. Sú staða gæti auðveldlega
komið upp enda eru íslensk fyrirtæki
alla jafnan smærri en erlend
fyrirtæki.“ Við svínabændur höfum
skilning á þessum sjónarmiðum VÍ
og FA en viljum þó vekja athygli
á að fyrirtæki einsog Costco og
H&M starfa þó eftir sömu lögum og
reglum og önnur fyrirtæki í landinu.
Það sama gildir ekki um kollega
okkar erlendis. Nú er svo komið að
innflutt svínakjöt er orðið um 30% af
öllu kjöti seldu innanlands (innflutt
kjöt umreiknað yfir í kjötskrokka
tímabilið jan.–júní 2017). Gleymum
því ekki að að einungis um 10% af
landbúnaðarframleiðslu heimsins er
seld frá einu ríki til annars.
Þrátt fyrir þessa gagnrýni er líka
ýmislegt jákvætt að gerast í okkar
umhverfi. Með auknum fjölda
ferðamanna upplifa svínabændur
sífellt aukna eftirspurn sem við
viljum gjarnan sinna. Íslensk
landbúnaðarframleiðsla er
með yfirburði hvað varðar gott
heilbrigðisástand bústofna, heilnæmi
afurða, framleiðslu í nærumhverfi
(takmörkuð kolefnisspor) ásamt
lágri tíðni matarsýkinga. Gagnrýni
okkar má ekki skilja sem svo að við
leggjumst gegn öllum breytingum á
tollaumhverfinu heldur köllum við
eftir skýrri stefnu og vandvirkum
vinnubrögðum. Það er forsenda
þess að svínarækt og íslenskur
landbúnaður í heild sinni geti haldið
áfram að dafna og vaxa neytendum
til hagsbóta.
Ingvi Stefánsson,
formaður Svínaræktarfélags
Íslands
Vegna mistaka vantaði seinni
hlutann af þessari grein í
síðasta blaði og er hún því
endurbirt hér í heild sinni.
Beðist er velvirðingar á þessu.
/HKr.
Móta þarf langtímastefnu í landbúnaði:
Taki mið af hagsmunum neytenda, lýðheilsu,
kolefnisfótspori og byggðaþróun í landinu
Á FAGLEGUM NÓTUM
Dæmi um mismun milli Íslands og ESB í kröfum um svínarækt
Ísland ESB lönd
sem flytja inn kjöt til Íslands
Halaklippingar
Geldingar framkvæmdar af
Gotstíur
Gólfefni eldisgrísa
Notkun sýklalyfja
Aðgangur að erfðaefni
EU-28 Íslandi
Nautakjöt
Svínakjöt
Lambakjöt
Alifuglakjöt
Alls 0,06%
EU 28 mannfjöldi 510.000.000
Íslendingar 330.000
Íbúafjöldi á Íslandi samanborið við EU-28 0,06%
Ísland, hlutfall
af EU-28
Kjötframleiðsla eftir kjöttegundum - í þúsundum tonna 2015
Ingvi Stefánsson.
Munum í argaþrasi daganna að kíkja eftir hvert öðru
„Fjárhagsáhyggjur eru slæmar
áhyggjur og kvíði er djöfulleg
tilfinning,“ segir Þórhildur
Þorsteinsdóttir, bóndi í
Brekku, í færslu í hópnum
„Sauðfjárbændur“ á Facebook.
Þar hefur í kjölfarið myndast
umræða um sálrænar hliðar
þeirra erfiðleika sem nú blasa við
sauðfjár bændum.
„Bændur eru vanir því að láta
móður náttúru
ekki beygja sig en
fjárhagsáhyggjur
eru annars
eðlis, að geta
ekki staðið við
skuldbindingar
sínar er líðan sem
enginn vill þurfa
að glíma við og
hjá hraustasta
fólki getur tekið
virkilega á. Munum
í argaþrasi daganna að kíkja eftir
hvert öðru, klapp á bakið getur gert
kraftaverk. Þunglyndi er dauðans
alvara!“ segir Þórhildur.
Meðalbúið að tapa 1,5
milljónum króna
Hún segir að nú þegar sauð-
fjárbændur sjái fram á gífurlega
afurðaverðslækkun og
tekjumissi sé staðan
mjög alvarleg. „Miðað
við þær verðskrár sem
hafa komið fram
þá má reikna með
að meðalbúið sé að
tapa 1,5 milljónum
króna. Þær krónur
eru ekki bara sóttar
í hinn vasann. Sumir
bændur geta tekið að
sér aukavinnu en sá
möguleiki er ekki
fyrir hendi alls staðar. Sumt er meira
tabú en annað. Eitt af því sem er
ennþá svolítið tabú er umræðan um
þunglyndi og kvíða, en þá umræðu
má ekki forðast. Það er mikilvægt
að ræða þessi mál. Með umræðu
og fræðslu má koma í veg fyrir
skilningsleysi og fordóma.“
Tölum saman – það stendur
enginn einn
Bjarni Guðmundsson, fyrrverandi
prófessor á Hvanneyri, tekur undir
með Þórhildi og segir að brýnt sé að
horfa á fleira en hinn fjárhagslega
þátt, nógu alvarlegur sem hann sé.
Bjarni bendir á að sinna þurfi hinni
félagslegu hlið og þar hafi samtök
bænda hlutverki að gegna. „ … réttir
og réttarstemning, hrútasýningar,
hrútadagar o.fl. verður allt til léttis,
en alvarlegri hliðum þarf fagfólk að
sinna – áður en of seint verður. Fátt
er þó betra en að tala saman, helst
augliti til auglitis,“ segir Bjarni.
Matthildur Hjálmarsdóttir bóndi
segir að samstaðan sé mikilvæg
þegar erfiðleikar steðji að og
fólk verði að hlúa að sjálfu sér og
nágrönnum sínum.
Ástþór Örn Árnason bóndi
hvetur bændur til dáða í athugasemd
undir pistli Þórhildar. „Klöppum á
bak hvert annars og munum að við
erum öll í þessari stöðu saman, það
stendur enginn einn.“
Mikilvægt að leita aðstoðar
og þiggja hjálp
Bændablaðið hefur í gegnum
tíðina fjallað nokkrum sinnum um
þunglyndi og kvíða á meðal bænda.
Í 15. tölublaði árið 2008 var m.a.
rætt við norskan sauðfjárbónda sem
glímdi við þunglyndi. Hann þakkaði
nágrönnum sínum fyrir að koma sér
til hjálpar og á réttan kjöl. Í sama
blaði var vitnað í rannsókn sem
Vinnueftirlitið gerði á heilsufari
bænda. Þar kom m.a. fram að
algengi geðraskana hjá bændum
væri svipað og annarra stétta en
ákveðin merki væru um að bændur
leituðu síður meðferðar.
Í bæklingnum „Öryggi og
vinnuvernd í landbúnaði“, sem dreift
var á öll lögbýli á síðasta ári, er vikið
að kvíða og vanlíðan á blaðsíðu 26.
Þar segir m.a. að ýmsar leiðir séu
færar fyrir fólk sem finnur fyrir
geðröskunum.
„Möguleikarnir að læknast af
þunglyndi eru góðir og meðferð,
svo sem lyfja- og samtalsmeðferð,
styttir sjúkdómstímabil og getur
dregið úr einkennum,“ segir í
bæklingnum.
Á vefnum doktor.is er að finna
efni um þunglyndi og kvíða og
möguleg viðbrögð.