Slökkviliðsmaðurinn - 01.09.1992, Síða 36

Viðbrögð slökkviliðs- sjúkra-
flutningsmanna og annars hjálp-
arfólks við válegum atburðum
Eftir Lárus H. Blöndal, sálfræðing
Slökkviliðsmenn starfa iðulega við
mjög erfiðar og hættulegar aðstæður
við að hemja og vinna bug á eldsvoð-
um. Til að mynda leggja reykkafarar
sig oft í lífshættu er þeir ganga inn í
reyk- og eldhaf með litlar, óljósar eða
engar upplýsingar um þær aðstæður
sem mætar þeim eða að einu upplýs-
ingarnar eru að gashylki eru einhvers
staðar inni.
Þá er það staðreynd að slökkviliðs-
menn á Islandi sinna yfir 80% allra
neyðar- og sjúkraflutninga í landinu
og eru því sú starfstétt sem stöðugt er
undir því álagi sem fram kemur í
greininni.
Hér á eftir verður fjallað um fólk,
sem sinnir störfum í tengslum við vá-
lega atburði s.s. fólki í sjúkraflutning-
um- og slökkkvistörfum, lögreglu og
hjálparsveitum (hér eftir kallað einu
nafni hjálparfólk). Markmiðið er að
varpa ljósi á sameiginleg viðbrögð hjá
þessu fólki við miklu álagi og á hvern
hátt hugsanlegt sé að draga úr áhrif-
um sem slíkt álag kann að hafa.
Saga úr daglega lífinu
Köllum hann Einar. Hann vann
sem sjúkraflutningsmaður í nokkra
mánuði fyrir rúmum áratug síðan.
Þessa mánuði reyndi Einar margt sem
hefur haft djúpstæð áhrif á líf hans. í
starfi sínu kynntist Einar mörgum
hliðum mannlífsins, flutti m.a. sæng-
urkonur, sjúka, slasaða og látna.
Hann kom á vettvang slysa, sjálfs-
morða, morða og eldsvoða.
I einum eldsvoðanum varð aðkom-
an óhugguleg og lífshættuleg. Mikill
eldur, einn látinn, annar mjög slasað-
ur og fleiri þjáðir. I augum Einars
varð allt fjarrænt og óraunverulegt.
Hans eina hugsun var sú að koma
fórnarlömbum sem fyrst undir læknis-
hendur. Einar brást rétt við og var
hrósað af samstarfsmönnum fyrir
vasklega framgöngu. Vegna margra
útkalla kom Einar ekki heim fyrr en
seint að loknu starfi. Þá fyrst gerði
hann sér grein fyrir þeim harmleik
sem hann hafði orðið vitni að. Að-
koman og atburðarásin á slysstaðnum
urðu honum nú ljóslifandi í smáatrið-
um. Mikil vanlíðan gerði vart við sig.
Einar varð kvíðinn, skalf allur og
grét, þrátt fyrir að hann reyndi hvað
hann gat til þess að halda þessum við-
brögðum í skefjum. Þau voru ný fyrir
Einar og áfall fyrir ímynd hans sem
karlmanns. Nóttina eftir atburðinn
byrjuðu martraðir að gera vart við sig.
Einar vaknaði upp óttasleginn í svita-
baði eftir að einstaka atburðir frá
eldsvoðanum sóttu á hann. Þessi
minnisbrot og hugsanir tengdar harm-
leiknum trufluðu hann líka í vöku.
Vanlíðan varði í fleiri mánuði. Einar
hafði mikla þörf fyrir að tala um elds-
voðann og honum varð mikill léttir af
því að geta talað um hann við konu
sína. í vinnunni var honum tekið sem
fyrirmynd annarra nýrra starfsmanna.
Manns sem stóð sig vel í starfi við erf-
iðar aðstæður, öðrum starfsmönnum
til eftirbreytni. Enginn af starfsfélög-
unum vissi um líðan Einars eða af líð-
an hvers annars. A þessum tíma var
því miður ekki vettvangur fyrir um-
ræður um tilfinningalega líðan starfs-
manna eftir krefjandi útköll.
Hjálparstörf:
Viðbrögð og eftirköst
Síðan er liðinn rúmur áratugur.
Þessi tiltekni harmleikur og önnur at-
vik í starfi Einars sem sjúkraflutnings-
manns hefur enn truflandi áhrif á líf
hans, sérstaklega þegar hann er undir
miklu álagi. Sjúkraflutningar eiga
margt sameiginlegt með t.d. störfum
lögreglu, hjálparsveita og starfa innan
heilbrigðiskerfisins. Viðfangsefni er
fólk, sem oftar en ekki tengist skugga-
hliðum lífsins - neyð, þjáningu og
sorg. Mjög mikilvægt er fyrir fólk í
þessum störfum að geta hjálpað öðr-
um, og það er sársaukafullt, ef það
tekst ekki.
Samkvæmt niðurstöðum erlendra
rannsókna er þessi erfiða reynsla Ein-
ars, sem sjúkraflutningamnns, í sam-
ræmi við reynslu hjálparfólks við sam-
bærileg störf og aðstæður. Þar kemur
einnig fram, að stór hluti hjálparfólks
hefur m.a. upplifað miklar geðshrær-
ingar, langvarandi andlegt álag,
mannskaða og jafnvel lífshættu. Á
vettvangi á það auk þess oft í erfið-
leikum með að taka ákvarðanir, meta
áhættu, stjórna aðgerðum, einbeita
sér og hafa vald yfir óttanum. Hjálp-
arstörf hafa mikil áhrif á þá sem inna
þau af hendi og eru viðbrögð eins og
Einar sýndi eðlileg viðbrögð við miklu
36
SLÖKKVILIÐSMAÐURINN