Fréttabréf Öryrkjabandalags Íslands - 01.12.1997, Síða 40

Ólöf Ríkarðsdóttir, fv.form. ÖBÍ:
LIFSKJÖR ÖRYRKJA 1997
Hvemig horfa þau við þér?
Olöf
Ríkarðsdóttir
Lífskjör öryrkja árið 1997
Hvernig horfa þau við þér?
er sú spurning eða það
umræðuefni sem við ætlum
að fjalla um í dag.
Hvað eru góð lífskjör? Sé litið
fyrst á ytri aðstæður, þá koma upp í
hugann öruggur
fjárhagur, gott
húsnæði, mennt-
un og atvinna.
Því til viðbótar
gott heilbrigðis-
og tryggingakerfi
og menntakerfi.
Islenskir ör-
orkulífeyrisþegar
búa ekki við góð
---------------- lífskjör. Því fer
fjarri. Það hefur verið krafa Öryrkja-
bandalags, verkalýðsfélaga og fleiri
samtaka að örorkulífeyrir fylgdi lág-
markslaunum í landinu, sem nú eru
kr. 70.000,- Þessu hefur ekki verið
sinnt, þótt augljóst sé að þessi upphæð
er algjört lágmark. Örorkulífeyrir
getur nú orðið hæstur kringum 60
þúsundir. I einstaka tilvikum er ef til
vill hægt að draga fram lífið af þessari
fjárhæð en það er ekki hægt að lifa
lífinu.
Þrátt fyrir þá augljósu staðreynd er
öryrkjum bannað að drýgja tekjur
sínar með vinnu, því að þá kemur
strax til framkvæmda skerðing á bót-
um vegna heimskulegra reglna um
frítekjumark.
Sá sem einu sinni er orðinn örorku-
lífeyrisþegi þorir ekki að taka þá
áhættu að reyna að vinna, af ótta við
að missa þessa einu tryggingu sem
hann þó hefur, lífeyrinn. Þessvegna
kemst hann aldrei upp úr þessu fari.
Með öðrum orðum þá er örorkulíf-
eyrisþegum meinað að vera þátttak-
endur í samfélaginu.
Hafa ráðamenn gjört sér grein
fyrir hverjar afleiðingamar geta
orðið af þessari ánauð. Þama er mikil
hætta á að skapist þjóðfélagshópur, og
(Erindi flutt á
kjararáðstefnu)
er raunar nú þegar staðreynd, hópur,
sem hefur engan áhuga á samfélaginu
lengur. Hversvegna skyldi hann líka
hafa það?
Hann getur hvorki sótt leikhús né
tónleika, farið í ferðalög, stundað
íþróttir sem hafa kostnað í för með sér
svo eitthvað sé nefnt. Það leiðir af
sjálfu sér að smátt og smátt dofnar
áhuginn á lífinu og samfélaginu, þegar
viðkomandi getur ekki tekið þátt í því
og hefur engan hag af viðgangi þess.
Fátt er hættulegra sérhverju þjóð-
félagi en óvirkir þegnar, ekki síst
fámennu eins og okkar.
Við þurfum á framlagi allra að
halda til þess að gott mannlíf geti
dafnað.
En orðið lífskjör er víðtækt og þar
fer að ýmsu leyti eftir einstaklingnum
sem í hlut á. Lífskjör geta verið góð
fyrir ungan og ófatlaðan mann, þótt
sömu kringumstæður uppfylli ekki
þarfir vinarins, vegna þess að sá er
heyrnarlaus. Hann getur hvorki haft
gagn af sjónvarpsfréttum né ýmsu
öðru sjónvarpsefni vegna þess að það
er ekki textað, svo aðeins eitt dæmi
sé tekið. Þarna vantar mikið á góð
lífskjör. Sama gildir um fjöldamarga
aðra hópa öryrkja.
✓
Imannréttindaskrá Sameinuðu
þjóðanna stendur að allir menn
skuli vera jafnir og það er einnig árétt-
að í meginreglunum um réttindi fatl-
aðs fólks. En fatlað fólk verður þá líka
að hafa möguleika til að nýta sér jafn-
réttið. Hvernig á hreyfihamlaður nem-
andi að nýta sér jafnréttið til náms í
skólanum sem hann kemst ekki inn í.
En hvar er skýringar að leita á
þessu misrétti? Hún liggur í við-
horfi fólks. Kannski er þetta við-
horf í undirvitundinni, en það er
þar hjá flestum. Fatlað fólk sker
sig úr, það er ekki hluti af heildinni.
í rauninni er viðhorf almennings
til fatlaðs fólks erfiðasta hindrunin
sem þarf að yfirstíga. Sú hindrun
verður fyrir hendi þar til sá skilningur
fær yfirhöndina, að samfélagið sé fyrir
alla, að við séum öll hluti af heildinni.
Það þarf að gjöra ráð fyrir þörfum
allra en ekki einungis 9/10 hluta þegn-
anna. Fatlað fólk er nefnilega 10%
af fjöldanum.
A morgun er aðalfundur Öryrkja-
bandalagsins. Þar verða bornar fram
og ræddar margar ályktanir, sem allar
miða að bættum lífskjörum öryrkja.
Ég ætla að nefna nokkrar:.
Skorað er á Alþingi að leiða aftur
í lög bein tengsl milli almennrar
launaþróunar í landinu og bóta-
upphæða í tryggingakerfinu.
Frítekjumark lífeyrisþega af
launatekjum verði hækkað veru-
lega, þannig að tryggt sé að viðkom-
andi sjái sér hag í því að afla sér
vinnutekna.
Öll skerðingarákvæði í trygg-
ingakerfinu verði tekin til gagn-
gjörðrar endurskoðunar.
Tekjutrygging verði óháð tekj-
um maka.
Niðurskurði í geðheilbrigðis-
kerfinu er mótmælt.
Vasapeningar þeirra sem dvelja
á sérstökum heimilum fatlaðra
verði stórhækkaðir. Þeir eru nú kr.
11.589,- á mánuði og eiga að nægja
til allra annarra þarfa fólksins en
fæðis og húsnæðis.
Þetta og margt, margt fleira þarf
að gjöra til þess að bæta lífskjör
öryrkja, en það er hægt. íslendingar
eru meðal tíu ríkustu þjóða heims svo
að fjármagnið er fyrir hendi. Það er
misskipting fjármagnsins, sem er
orsök bágra lífskjara margra hér á
landi. Það vita allir sem vilja vita og
þessi meinsemd er jafnt og þétt að
skjóta dýpri rótum.
Þetta illgresi má ekki dafna lengur.
Það verður að uppræta.
Ólöf Ríkarðsdóttir
40