Þjóðmál - 01.12.2018, Page 42

40 ÞJÓÐMÁL Vetur 2018
Verkalýðshreyfingin stóð einnig frammi fyrir því
upp úr 1990 að Alþjóðavinnumálastofnunin
gerði athugasemd við framkvæmd forgangs-
ákvæði kjarasamninga, eða svokallaðri
skyldu aðild að stéttarfélögum.
Síðan þá hefur fallið dómur hjá Mannréttinda-
dómstólnum um svipað fyrirkomulag hjá
dönsku kaupfélögunum sem leggur bann
við slíku fyrirkomulagi. Til að bregðast við
óvissri stöðu skylduaðildar juku stéttarfélög
þjónustu sína og ýmis hlunnindi til að tryggja
áframhaldandi almenna aðild að stéttar-
félögum s.s. með fjölgun orlofshúsa og að
niðurgreiða orlofskosti. Það leiddi einnig til
þess að það þótti ekki lengur tillhlíðilegt að
forustumenn væru áberandi í stjórnmálavafstri
þar sem pólitískar skoðanir forustumanna
færu ekki endilega saman við skoðanir allra
félagsmanna, ólíkt því sem áður var. Áberandi
flokkapólitík hvarf því úr verkalýðshreyfingunni
þegar aldarmótin nálguðust. Um allan hin
vestræna heim hefur stéttarfélagþátttaka
farið minnkandi og er komin niður í 15-30%
af þeim sem eru á almennum vinnumarkaði.
Þar er verkalýðshreyfingin að jafnaði tengd
stjórnmálaflokkum.
Nefndar eru nokkrar ástæður fyrir þessari
þróun. Til dæmis að verkalýðshreyfingin hafi
þegar unnið sína stóru sigra og málefni skorti
sem breið samstaða er um. Alþjóðavæðingin
valdi því að stéttarbaráttutæki verkalýðs-
hreyfingarinnar bíti ekki eins og áður sökum
þess að vinna/framleiðsla flyst til annarra
landa ef laun hækka meira en í öðrum
löndum. Hér er stéttarfélagsþátttaka enn um
80%, stéttarfélagþátttaka á Norðurlöndunum
hefur að jafnaði verið há en fer minnkandi
og fylgir þróuninni í öðrum V-Evrópulöndum.
Víða hafa einnig komið fram ný lággjalda-
stéttarfélög sem standa utan heildarsamtaka
og eru ótengd stjórnmálaflokkum sem bjóða
takmarkaðri þjónustu gegn verulega lægra
félagsgjaldi. Í dag er eitt stærsta stéttarfélag
Danmerkur, Det faglige hus, slíkt félag. Við
Íslendingar virðumst eiga heimsmetið í
stéttarfélagsþátttöku, að minnsta kosti á
almennum vinnumarkaði.
Nú skal sækja fram
Það er ljóst að orðið hafa tímamót hjá
stéttar félögum á almennum vinnumarkaði
og viðhorfum til kjarasamninga. Nýir
forystu menn virðast horfa meira til viðhorfa
sem voru ríkjandi fyrir gerð þjóðarsáttar-
samninganna 1990 og eru um leið pólitískari.
Stór hluti af kröfum snúa að stjórnvöldum
en ekki atvinnurekendum. Krafist er myndar-
legrar hækkunar skattleysismarka, aukins
stuðnings stjórnvalda í húsnæðismálum,
afnámi verðtryggingar og lækkun vaxta.
Hótað er að beita verkfallsvopni ef Alþingi
fari ekki að kröfum um breytingu á fjármál-
amakaði. Gagnvart atvinnurekendum er
krafist verulegrar hækkun lágmarkslauna auk
almennrar hækkunar.
Spurning er hvað veldur þessum viðhorfs-
breytingum, því allt sem talið er hér að
ofan sem forsenda þeirra sjónarmiða sem
ríkt hafa í kjölfar þjóðarsáttarsamninga er í
fullu gildi. Það má greina nokkra þætti sem
hafa breyst og lesa má úr því sem kemur frá
verkalýðshreyfingunni.
Það er ljóst að orðið hafa tímamót hjá stéttar félögum á almennum
vinnumarkaði og viðhorfum til kjarasamninga. Nýir forystu menn
virðast horfa meira til viðhorfa sem voru ríkjandi fyrir gerð
þjóðarsáttar samninganna 1990 og eru um leið pólitískari