Þjóðmál - 01.12.2018, Qupperneq 68

66 ÞJÓÐMÁL Vetur 2018
Önnur túlkun á húsnæðisskorti er að erfitt
er fyrir sumar fjölskyldur að komast inn á
húsnæðismarkaðinn. Ástæðan getur verið
of lágar tekjur (eða of hátt húsnæðisverð)
eða að sparifé þeirra dugir ekki til þess að
þær geti fengið bankalán. Í þessum hópi eru
ungar fjölskyldur hlutfallslega flestar. Með
tímanum hefur einfaldlega orðið æ erfiðara
að komast inn á húsnæðismarkaðinn, alltént
fyrir fólk sem vill eiga heimili sitt. Í skýrslu frá
því í júlí á þessu ári kemur fram hjá Íbúða-
lánasjóði að meðalaldur kaupenda að fyrstu
íbúð hefur frá því á áttunda áratugnum
hækkað úr 22 árum og 28 ár. Á sama tíma
hefur því fólki sem fær aðstoð frá foreldrum
sínum fjölgað jafnt og þétt. Við sjáum þetta
sama mynstur í Svíþjóð, en með áhuga-
verðum snúningi.
Ungir Íslendingar sem ekki hafa tök á að
fjármagna íbúðarkaup geta farið á leigu-
markaðinn en sá valkostur er ungum Svíum
að miklu leyti lokaður. Ég hef áður skýrt
ástæðu þess, en hún er þak á húsaleigu sem
komið var á árið 1942. Ungir Svíar sem vilja
búa í áhugaverðum borgum hafa því neyðst
til að kaupa sér húsnæði. Þar sem stórum
hluta þjóðarinnar hefur þannig verið ýtt út af
leigumarkaðnum, sem hann myndi mögu-
lega vilja vera á, hefur húsnæðisverð að
öllum líkindum hækkað meira en það hefði
annars gert. Þetta hefur kallað á viðbrögð
ríkisvaldsins. Leyfið mér að segja ykkur stutta
sögu af afskiptum af húsnæðismarkaðnum
og beina athyglinni að tengslum þessara
afskipta og hvernig þau hafa, hvert af öðru
og í sameiningu, gert aðstæðurnar vonlausar
fyrir unga Svía.
Í tilraun til að draga úr verulegri hækkun
húsaleigu í kjölfar minni byggingafram-
kvæmda í miðri síðari heimsstyrjöldinni valdi
Svíþjóð, eins og mörg önnur ríki, að setja þak
á húsaleigu. Afleiðingarnar voru nokkurn
veginn þær sem hagfræðikenningar segja
okkur að þær verði. Verulega dró úr
ný byggingum sem varð til þess að ríkisstjórnin
greip til þess að beita niðurgreiðslum.
Dreifingaráhrif sem eru innbyggð í verðið
voru bönnuð og í staðinn komu biðraðir. Í
Stokkhólmi eru nú helmingi fleiri í biðröð
en allir íbúar Íslands. Viðhaldi var haldið í
lágmarki sem varð til þess að stór hverfi voru
jöfnuð við jörðu á sjöunda áratugnum.
Á fyrstu áratugum hámarkahúsaleigu var
einnig sett þak á verð eignaríbúða til að
koma í veg fyrir breytingar leigufyrirkomulagi.
Verðlagseftirlitið var lagt niður árið 1969 og
sú aðgerð hratt af stað mikilli bylgju flutninga
úr leiguíbúðum í eigin íbúðir og hún stendur
enn yfir. Þar sem leigumarkaðnum hafði verið
lokað voru fjölskyldur, sem ekki höfðu tíma
til að bíða, neyddar til að kaupa sér húsnæði
og það varð sennilega til þess að fasteigna-
verð hækkaði. Þetta á sér vitaskuld líka rætur
í flutningi til borga, hækkandi launa og
sílækkandi vaxta. Kaupgetuvandinn er ekki
bundinn við Svíþjóð, hann er líka útbreiddur
í mörgum öðrum löndum. Hækkandi fasteigna-
verð leiðir að öðru jöfnu til aukinna skulda
heimilanna. Það hefur gert ríkisstjórnina
órólega.
Á síðustu fjórum ártugum hafa þrjár stefnur
í fasteignamálum breytt möguleikum ungra
fjölskyldna enn meira.