Þjóðmál - 01.12.2018, Page 70

68 ÞJÓÐMÁL Vetur 2018
Hugmyndafræði
Chelsea Follett
Miðstýring var verst fyrir konur
Mikill hvítþvottur á sögunni hefur átt sér
stað samhliða því að hundrað ár eru liðin frá
rússnesku byltingunni. Mögulega er þó að
finna fáránlegasta hvítþvottinn í nýlegri grein
í New York Times þar sem því er haldið fram
að konur í kommúnistaríkjunum hafi „notið
margvíslegra réttinda og fríðinda sem á þeim
tíma voru óþekkt í lýðræðisríkjum“.
Raunveruleikinn er sá að þrátt fyrir fagur-
galann um jafnrétti kynjanna leiddi
miðstýringin af sér skelfilegt kynjamisrétti.
Þegar enginn markaðshvati er fyrir hendi til
að uppfylla þarfir fólks eru það konurnar sem
gleymast fyrst.
Verksmiðjur kommúnista létu meira að segja
hjá líða að framleiða vörur sem mættu grunn-
þörfum kvenna. „Á öllum þessum árum gat
kommúnismi ekki einu sinni framleitt einföld
dömubindi, sem konur hafa brýna þörf fyrir,“
skrifar Slavenka Draculić. Í bók sinni How
We Survived Communism and Even Laughed
segir hún frá þeirri daglegu vanvirðingu sem
konur bjuggu við í Ungverjalandi, Póllandi,
Tékkóslóvakíu, Búlgaríu, Austur-Þýskalandi
og heimalandi sínu, Júgóslavíu. Venjuleg
dömubindi urðu eftirsóttur varningur á
svarta markaðnum og flestar konur þurftu
sætta sig við að þurfa að útbúa eitthvað til að
nota í staðinn.
Skipuleggjendur hagkerfisins beindu fram-
leiðslunni frá öllu því sem taldist kvenlegt og
þar af leiðandi hégómlegt og smáborgara-
legt. Draculić segir að „í miðstýringu sem
karlar stýrðu var vitaskuld ekkert rúm fyrir
smámuni á borð við andlitsfarða“. Konur
saumuðu gjarnan sinn eigin fatnað eða
út bjuggu fegrunarmeðul úr því sem var að
finna í eldhússkápunum þrátt fyrir að konur
sem litu of vel út „gætu þótt grunsamlegar
og þyrftu jafnvel stundum að sæta rannsókn“.