Þjóðmál - 01.12.2018, Blaðsíða 94

92 ÞJÓÐMÁL Vetur 2018
Bókarýni
Björn Jón Bragason
Ríki meðal ríkja,
þjóð meðal þjóða*
Hinir útvöldu: Sagan af því þegar
Ísland varð sjálfstætt ríki árið 1918
Höfundur: Gunnar Þór Bjarnason
Útgefandi: Sögufélag í samstarfi við Afmælis-
nefnd aldarafmælis sjálfstæðis og fullveldis
Íslands
Reykjavík, 2018
404 bls.
Afi minn veiktist í spænsku veikinni en náði
blessunarlega fullum bata og kenndi sér
vart meins eftir það. Mér eru minnisstæðar
sögur sem hann sagði mér frá árinu 1918,
frosta vetrinum mikla, Kötlugosinu og síðast
en ekki síst þeim viðburði þegar Ísland varð
sjálfstætt, frjálst og fullvalda konungsríki.
Fyrir mér runnu þessir stórviðburðir ársins
1918 saman í eitt. „Frostaveturinn mikli“
stóð þó aðeins yfir í um hálfsmánaðarskeið í
janúar 1918, en tíðarfar var óvenju gott um
vorið og haustið milt. Þegar hin skæða drep-
sótt barst til landsins var sem betur fer ekki sá
fimbulkuldi sem landsmenn höfðu fengið að
finna fyrir í byrjun ársins.
Viðburðir ársins 1918 eru raktir í nýútkominni
bók Gunnars Þórs Bjarnasonar sagnfræðings
Hinir útvöldu, en meginviðfangsefni bókar-
innar er vitaskuld sigurstund sjálfstæðis-
baráttunnar.
Fremst í bókinni birtist hin fræga mynd af
athöfninni við Stjórnarráðshúsið 1. desember
1918 sem landsmönnum hefur fram til
þessa fundist drungaleg og tengt við
hörmungar ársins. En eins og Gunnar bendir
á er glaðasólskin þennan dag og Magnús
Ólafsson ljósmyndari á í mesta basli með að
taka myndina. Birtan er svo mikil að Magnús
nær ekki styttunni af Jóni Sigurðssyni með á
myndina, en hún stóð á þeim tíma þar sem
nú er minnismerki Hannesar Hafstein. Fjöldi
fólks var saman kominn neðst í Bankastræti
og sömuleiðis á Lækjartorgi. Líklega hafa
mun fleiri fylgst með viðburðinum heldur
en athöfninni sem haldin var á sama stað á
aldarafmælinu 1. desember 2018 - í nístandi
norðankulda!
*Undirrituðum finnst rétt að koma á framfæri að hér birtast
margvíslegar útleggingar á efni bókarinnar, svo þetta eru
ekki allt tilvísanir til hennar.