Morgunblaðið - 24.09.2022, Blaðsíða 21

FRÉTTIR 21Erlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 24. SEPTEMBER 2022
Fallegar vörur
fyrir heimilið
Sendum
um
land
allt
Tjarnargötu 2 | 230 Reykjanesbæ | Sími 421 3377 | bustod@bustod.is | www.bustod.is
Tokyo línan
Fáanlegt í svörtu, hnotu og eik
Norsku mannréttindasamtökin Iran
Human Rights lýstu því yfir í gær að
a.m.k. fimmtíu manns hefðu verið
myrtir af írönskum öryggissveitum
vegna mótmælanna miklu sem nú
skekja Íran.
Hafa samtökin skrásett mótmæli í
um 80 borgum og öðrum þéttbýlis-
kjörnum Írans frá því að þau hófust
fyrir viku. Mahmood Amiry-
Moghaddam, framkvæmdastjóri
samtakanna, sagði við AFP-
fréttastofuna að alþjóðasamfélagið
yrði að standa með almennum borg-
urnum gegn hörku stjórnvalda, en
þau hafa meðal annars reynt að loka
fyrir netaðgang landsmanna til þess
að koma í veg fyrir að mótmælin
breiðist út. Þá vilja stjórnvöld einnig
koma í veg fyrir að myndskeið af því
þegar verið er að skjóta á mótmæl-
endur fari í dreifingu.
Voru netlokanirnar sagðar þær
mestu síðan í nóvember 2019, en þá
voru mótmæli gegn klerkastjórninni
einnig brotin á bak aftur með valdi.
Lokanirnar hafa þó verið dreifðar á
milli landsvæða, þar sem algjört
bann við netnotkun gæti haft mjög
slæm áhrif á efnahag landsins.
Antony Blinken, utanríkis-
ráðherra Bandaríkjanna, sagði að
Bandaríkjastjórn myndi létta á ýms-
um viðskiptaþvingunum sínum til
þess að gera almennum Írönum auð-
veldara fyrir að ná netsambandi.
Ebrahim Raisi Íransforseti er nú í
New York vegna allsherjarþings
Sameinuðu þjóðanna. Sagði hann að
gera yrði greinarmun á „mótmæl-
endum og skemmdarvögum“. Raisi
neitaði í fyrradag að mæta í viðtal
hjá Christiane Amanpour, frétta-
manni CNN-sjónvarpsstöðvarinnar,
þar sem hún neitaði að bera slæðu.
AFP/Kenzo Tribouillard
Mótmæli Þessi kona klippti hár sitt
í samstöðumótmælum við íranska
sendiráðið í Brussel í gær.
Að minnsta kosti
fimmtíu látnir
- Reynt að berja mótmælin niður
Stefán Gunnar Sveinsson
sgs@mbl.is
Leppstjórnir Rússa á hernumdu
svæðunum í Úkraínu hófu í gær at-
kvæðagreiðslu, sem að þeirra sögn á
að skera úr um hvort héruðin fjögur
sem þær segjast ráða yfir eigi að
verða hluti af Rússlandi.
Stjórnvöld í Úkraínu og vestur-
veldin hafa þegar fordæmt at-
kvæðagreiðslurnar, þar sem niður-
staða þeirra er fyrirframgefin.
Munu fulltrúar leppstjórnanna fara
hús úr húsi í fylgd hermanna til að
safna atkvæðum um helgina, en svo
verða kjörstaðir opnaðir á þriðju-
daginn fyrir þá sem vilja „greiða at-
kvæði“ í eigin persónu.
Rússneska TASS-fréttastofan
sýndi í gær myndskeið af embættis-
mönnum í Donetsk-héraði tilkynna
að atkvæðagreiðslan væri hafin.
Sást hvernig embættismenn og her-
menn Rússa umkringdu „kjósand-
ann“ meðan hann greiddi atkvæði.
Farsi og skrípaleikur
Litið er á fyrirhugaða innlimun
héraðanna fjögurra, sem Rússar
hafa hernumið að hluta til, sem stig-
mögnun af þeirra hálfu á Úkraínu-
stríðinu. Minna þær mjög á svipaða
atkvæðagreiðslu á Krímskaga sem
haldin var eftir að Rússar hernámu
hann. Þykir víst að fá ríki muni við-
urkenna yfirráð Rússa yfir héruð-
unum fjórum, jafnvel eftir að þeir
hafi knúið fram meint „samþykki“
íbúa héraðanna með gervikosning-
um.
„Við getum ekki og við munum
ekki leyfa Pútín Rússlandsforseta
að komast upp með þetta,“ sagði
Antony Blinken, utanríkisráðherra
Bandaríkjanna, við öryggisráð
Sameinuðu þjóðanna á fimmtudag-
inn, en hann fordæmdi atkvæða-
greiðslurnar og sagði þær vera
skrípaleik.
Volodimír Selenskí, forseti Úkra-
ínu, fordæmdi einnig atkvæða-
greiðslurnar sem farsa og þakkaði
bandamönnum Úkraínu á Vestur-
löndum fyrir að hafa fordæmt
Rússa. „Ég er þakklátur öllum í
heiminum sem studdu okkur og for-
dæmdu skýrt þessa rússnesku lygi,“
sagði Selenskí.
Bæði Vladimír Pútín og Dmitrí
Medvedev, fyrrverandi Rússlands-
forseti, hafa nú gefið í skyn að Rúss-
ar myndu beita „öllum mögulegum
ráðum“ til þess að verja „rússneskt
landsvæði“ og hótaði Medvedev því
að það gæti þýtt að Rússar myndu
grípa til „strategískra kjarnorku-
vopna“ í því skyni.
Joe Biden Bandaríkjaforseti for-
dæmdi hótanir Pútíns um beitingu í
ræðu sinni á allsherjarþingi Sam-
einuðu þjóðanna á miðvikudaginn
og sagði þær ósvífnar og óábyrgar.
Óvíst umfang herkvaðningar
Rússneska varnarmálaráðuneyt-
ið sagði í gær að minnst 10.000
manns hefðu boðið sig fram sem
sjálfboðaliðar, en rússnesk stjórn-
völd hófu „takmarkaða herkvaðn-
ingu“ á fimmtudaginn, sem á að ná
til varaliðsmanna og manna sem
gegnt hafa herþjónustu á aldrinum
18-65 ára. Var að sögn stjórnvalda
stefnt að því að 300.000 varaliðar
yrðu kvaddir í herinn. Sergei
Shoigu, varnarmálaráðherra Rúss-
lands, sagði þá að háskólanemar
yrðu undanþegnir herkvaðningunni.
Fréttamenn á vegum lettnesku
fréttavefsíðunnar Meduza.io sögð-
ust hins vegar hafa gögn undir
höndum sem sýndu að herkvaðning-
in ætti að ná til allt að 1,2 milljóna
manna. Þar af væru um 16.000
manns frá Moskvu og um 3.200 frá
St. Pétursborg. Er það í samræmi
við það að rússneski herinn hefur
einkum sótt nýliða sína til héraða
sem eru lengra frá stórborgunum.
Þá sagði heimildarmaður Meduza
að rússnesk stjórnvöld hefðu ráð-
lagt þeim sem sjá um herkvaðningu
að sækja mannaflann frekar til af-
skekktari svæða, þar sem minni
upplýsingar væri að fá og meiri
stuðningur væri við stríðsrekstur-
inn. Dmitrí Peskov, talsmaður
Rússlandsforseta, hafnaði í gær
fréttum Meduza.io, en hann hafði
áður hafnað svipuðum fréttum sem
óháða dagblaðið Novaya Gazeta
flutti á fimmtudaginn.
Fjöldi rússneskra karlmanna á
herkvaðningaraldri hefur flúið eða
reynt að flýja land, og er nánast
ómögulegt að bóka flugfar frá Rúss-
landi til þeirra ríkja sem krefjast
ekki vegabréfsáritunar. Að sögn
AFP-fréttastofunnar voru ungir
karlmenn í miklum meirihluta
þeirra sem komu til Jerevan, höfuð-
borgar Armeníu, í gær frá Rúss-
landi. „Ástandið í Rússlandi myndi
láta hvern sem er vilja yfirgefa
land,“ sagði Sergei, 44 ára Rússi, við
fréttamenn AFP.
Finnska landamæragæslan til-
kynnti í gær að 6.470 rússneskir rík-
isborgarar hefðu komið til Finn-
lands á fimmtudaginn, daginn sem
tilkynnt var um herkvaðninguna, en
þeir hefðu verið 3.133 í síðustu viku.
Sagði gæslan á Twitter-síðu sinni að
þetta væri þó tiltölulega lítið miðað
við það sem hefði verið fyrir heims-
faraldurinn og að landamæragæsl-
an réði því vel við aukninguna.
Sannanir fyrir stríðsglæpum
Erik Mose, yfirmaður sérstakrar
rannsóknarnefndar Sameinuðu
þjóðanna, sem falið var að kanna
mögulega stríðsglæpi í Úkraínu-
stríðinu, sagði í gær á fundi mann-
réttindaráðs SÞ að Rússar hefðu
framið fjölda stríðsglæpa frá upp-
hafi innrásarinnar.
Nefndin, sem skipuð var þremur
óháðum sérfræðingum, kynnti
frumniðurstöður sínar fyrir mann-
réttindaráðinu í gær, og benti hún á
loftárásir Rússa á óbreytta borgara,
pyndingar, kynferðisofbeldi gegn
fórnarlömbum á aldrinum 4-82 ára
og fleiri brot. Sagði Mose að nefndin
hefði komist að þeirri niðurstöðu að
stríðsglæpir hefðu verið framdir í
Úkraínu og að sönnunargögn þess
efnis væru augljós.
Anton Korinevítsj, sendiherra
Úkraínu, sagði við ráðið að niður-
stöðurnar væru mikilvægar til að
tryggja að einhver myndi bera
ábyrgð á glæpum Rússlands gegn
úkraínsku þjóðinni. Fulltrúi Rússa
við ráðið kaus að vera ekki viðstadd-
ur fund þess og svaraði ekki ásök-
unum nefndarinnar. Fulltrúar
Hvíta-Rússlands, Sýrlands og
Venesúela komu hins vegar Rússum
til varnar.
Virða þurfi landamærin
Wang Yi, utanríkisráðherra Kína,
fundaði í gær með Dmítró Kúleba,
utanríkisráðherra Úkraínu, í New
York, þar sem allsherjarþing Sam-
einuðu þjóðanna fer nú fram. Er
þetta fyrsti fundur þeirra frá upp-
hafi innrásarinnar.
Sagði Wang að virða þyrfti full-
veldi og landamæri allra ríkja, á
sama tíma og taka þyrfti tillit til lög-
mætra öryggiskrafna allra ríkja. Þá
sagði Wang að Kínverjar styddu
alla viðleitni til þess að binda enda á
átökin með viðræðum.
„Atkvæðagreiðslurnar“ hafnar
- Vesturveldin fordæma „skrípaleik“ og „farsa“ Rússa á hernumdu svæðunum - Gengið hús úr húsi til
að smala atkvæðum - Deilt um fjöldann sem verður kvaddur í herinn - Rússar hafi framið stríðsglæpi
AFP/Juan Barreto
Úkraína Sjálfboðaliðar sjást hér í þjálfun í Donetsk-héraði með Mozart-hópnum svonefnda, en það er hópur fyrrver-
andi bandarískra hermanna og sérsveitarmanna sem þjálfa heimamenn til þess að taka þátt í orrustum.