Morgunblaðið - 24.09.2022, Blaðsíða 24

24 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 24. SEPTEMBER 2022
Hringbraut 52, 230 Reykjanesbæ
Nánari upplýsingar á skrifstofu s. 420 6070 eða eignasala@eignasala.is
Í einkasölu: 4ra herbergja efri hæð í tvíbýli í Reykjanesbæ
með sérinngangi og sólpalli.
Jóhannes Ellertsson
Löggiltur fasteignasali
s. 864 9677
Júlíus M Steinþórsson
Löggiltur fasteignasali
s. 899 0555
Bjarni Fannar Bjarnason
Aðstoðamaður fasteignasala
s. 773 0397
Verð 56.000.000 kr. Stærð 130 m2
H
var voruð þið þegar þið sáuð auglýsingu Oatly um haframjólk? Þið
vitið, skiltið It’s like milk but made for humans, sem blasti dag
einn við á biðskýlum og vefborðum um land allt. Ég man að ég
var á Suðurlandsbrautinni, ók hjá og þegar ég las línurnar hugs-
aði ég um nýmjólk, já, hún væri í raun handa kálfum, við drykkjum hana
samt…
Heimkomin opnaði ég miðlana og sá ótal færslur fólks sem var ekki
skemmt yfir hinu enska skilti og snaraði fram betri lausnum. Ég varð miður
mín. Hvernig gat það gerst að ég hugsaði ekki umsvifalaust um árás enskrar
tungu þegar ég sá skiltið? Ég, sem hef um árabil greint lúmsk áhrif ensku á
orðfæri okkar í lærðum(!) pistlum, starfað á auglýsingastofum við að varna
því að enskur texti kaffæri allt, lagað beinþýðingar, kannski ekki stundað
heimsósómatal en a.m.k. bent á þróun. Svo keyri ég fram hjá auglýsingu á
ensku á Suðurlands-
braut og fer að hugsa
um mjólk!
Mér leið örlítið bet-
ur þegar ég sá Eirík
Rögnvaldsson játa í
viðtali að „maður sér
þetta svo oft að maður
tekur ekki eftir því alltaf“ (ef hann er orðinn ónæmur get ég máski lagt frá
mér hrísvöndinn), hann ræddi skiltaþróun, minnti á lög um að auglýsingar
fyrir íslenska neytendur skuli vera á íslensku, o.s.frv. – þið fylgdust eflaust
með þessu moldviðri sem endaði með því að Oatly þáði tillögu Bjarkar Eiðs-
dóttur og uppfærði: Eins og mjólk en gerð fyrir fólk.
Og þá gerði vart við sig önnur tilfinning, betri en hin fyrri, sem var sú að
mörg hundruð manns, nei, mörg þúsund manns halda auðvitað kyndlinum á
lofti þótt einn klikki, þótt fimm klikki. Fólki er ekki sama um íslenska tungu.
Fólk rímar ekki bara við mjólk, fólk er á vaktinni, það vill vanda sig og lætur
ekki útlend fyrirtæki komast upp með moðreyk.
Og – hér kemur frábært – þetta er ekki eingöngu fólk með íslensku að
móðurmáli eins og algengt er að halda þegar (svonefnd) málvernd á í hlut. Í
umræðunni sem fylgdi, einnig í tengslum við skyld efni, s.s. málanám á
vinnutíma, kom fram að enska er svo ríkjandi í Reykjavík að best væri að
kenna íslensku á Tenerife (skemmtilegur pistill Michelle Spinei á Vísi), að
stuðningur við að sækja vönduð íslenskunámskeið er lykillinn að gagnvirkri
aðlögun í samfélaginu (yfirlýsing Samtaka kvenna af erlendum uppruna) og
að það er ekki erfitt að læra íslensku, heldur að sannfæra samfélagið um að
maður vilji læra íslensku (gæðaspjall Lestarinnar á Rás 1 við Jelenu Ciric,
Jón Símon Markússon og Aleksöndru Kozimala).
Ég gæti haldið áfram en þið sáuð vísast þessi dæmi, bæði þið ykkar sem
svolgruðuð í ykkur íslenskt mál með móðurmjólkinni (jebb, mjólk) og þið sem
lesið þennan pistil á máli sem þið hafið lært sem annað eða þriðja mál. Við
ykkur, hin síðarnefndu, vil ég segja að það er eitt heljarinnar happ að vita að
þið standið vaktina þegar við hin sofnum ofan í mjólkursúpuna.
Mjólkurskegg
málnotandans
Tungutak
Sigurbjörg Þrastardóttir
sitronur@hotmail.com
U
mræðuaðferð meirihlutans í borgarstjórn
Reykjavíkur færist nú úr ráðhúsinu yfir
Vonarstræti í þinghúsið. Athygli er beint að
gamalkunnum málefnum án þess að boða
lausnir eða málalyktir. Úr borgarstjórn má nefna fimm
mál: Sundabraut, flugvöllinn í Vatnsmýrinni, umferðar-
götur í stokk, borgarlínu og nú síðast þjóðarhöll í þágu
íþrótta.
Burðarflokkarnir í meirihluta borgarstjórnar: Píratar,
Samfylking og Viðreisn stofnuðu sameiginlega til sex tíma
umræðu á alþingi þriðjudaginn 20. september um tillögu
til þingsályktunar sem allir 17 þingmenn flokkanna
þriggja flytja (í þingflokki sjálfstæðismanna sitja einnig 17
þingmenn) um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald við-
ræðna við Evrópusambandið.
Flokkarnir þrír hafa áhuga á að Ísland gangi í Evrópu-
sambandið. Þeir flagga þeirri skoðun sinni þó misjafnlega
mikið. Hún bar til dæmis ekki hátt fyrir þingkosningarnar
fyrir einu ári.
Yfirlýstur næsti formaður Samfylkingarinnar, Kristrún
Frostadóttir, telur ESB-aðild ekki brýnt úrlausnarefni.
Helga Vala Helgadóttir, þing-
flokksformaður Samfylkingar-
innar, er „innilega ósammála“
Kristrúnu um þetta en segir þó
„engan ágreining“ á milli þeirra!
Helga Vala vill áfram stól þing-
flokksformannsins þótt Logi Ein-
arsson hætti sem flokksformaður í
lok október.
Logi er einmitt fyrsti flutningsmaður tillögunnar um
þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir árslok 2023 um hvort halda
skuli áfram aðildarviðræðum Íslands við Evrópusam-
bandið.
Orðalagið um að „halda áfram“ viðræðum er undarlegt.
Össur Skarphéðinsson, þáv. utanríkisráðherra Samfylk-
ingarinnar, setti viðræðurnar á ís í janúar 2013. Þáverandi
framsóknarmennirnir Gunnar Bragi Sveinsson utanríkis-
ráðherra og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson forsætisráð-
herra slitu viðræðunum formlega árið 2015 og Ísland var
tekið af lista ESB-umsóknarlanda.
Í greinargerð með tillögunni núna er þess getið að 19.
mars 2013, á meðan vinstri ESB-stjórn Jóhönnu Sigurðar-
dóttur sat enn við völd, flutti Þorgerður Katrín Gunnars-
dóttir, þá í Sjálfstæðisflokknum, ein tillögu um að sam-
hliða þingkosningum 27. apríl 2013 yrði þjóðaratkvæða-
greiðsla um hvort ESB-viðræðunum ætti að halda áfram.
Tillagan kom ekki einu sinni til umræðu á þinginu.
Í greinargerð tillögunnar var hún meðal annars rök-
studd á þann veg að „mjög áríðandi“ væri fyrir Íslendinga
að loka ekki ESB-dyrunum á þeirri stundu. Árið 2013 ætti
að samþykkja nýja sjávarútvegsstefnu ESB, viðræður
yrðu um viðamikinn fríverslunarsamning milli Evrópu-
sambandsins og Bandaríkjanna og David Cameron, þáv.
forsætisráðherra Breta, vildi efna til viðræðna um um
breytingar á aðildarsamningi Breta. Öll þessi mál gætu
skipt Íslendinga miklu um langa framtíð.
Ekkert af því sem þarna er nefnt hefur síðan breytt
neinu um tengsl Íslands og ESB eða veikt stöðu Íslend-
inga á alþjóðavettvangi.
Viðræður fulltrúa ESB og Bandaríkjanna um fríversl-
unarsamning (TTIP-viðræðurnar) hófust vissulega árið
2013, þeim lauk án niðurstöðu árið 2016. Formlega var
bundinn endir á þær árið 2019 enda talið um úrelta hug-
mynd að ræða.
Fyrir bandarísku öldungadeildinni liggur tillaga frá því
sumar um heimild fyrir Bandaríkjastjórn til fríverslunar-
viðræðna við ríkisstjórn Íslands. Katrín Jakobsdóttir for-
sætisráðherra hitti flutningsmenn tillögunnar í Washing-
ton 21. september sl.
Viðræður Breta við ESB fóru á allt annan veg en
Cameron ætlaði. Bretar gengu úr ESB í ársbyrjun 2020.
Síðan 27. apríl 2013 hefur engin íslensk ríkisstjórn viljað
ganga í ESB. Þess vegna hefur verið tilgangslaust að efna
til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort sækja eigi um ESB-
aðild. Hefur sú staða sem kynni að skapast vegna ótíma-
bærrar atkvæðagreiðslu rétti-
lega verið kennd við „pólitískan
ómöguleika“. Enginn flokkur vill
hins vegar nýja umsókn án um-
boðs þjóðarinnar í atkvæða-
greiðslu. Það er stóri pólitíski
lærdómurinn af umsóknar-
frumhlaupinu sumarið 2009.
Efnislegu rökin fyrir tillögu
stjórnarandstöðuflokkanna nú birtast í þessum orðum í
greinargerð hennar:
„Óhætt er að segja að vatnaskil hafi orðið í umræðunni
um stöðu Íslands í Evrópu með innrás Rússa í Úkraínu.“
Fullyrðingin um „vatnaskil“ vegna innrásarinnar er rétt
en rangt að staða Íslands í Evrópu hafi breyst við innrás-
ina. Það er einfaldlega röng fullyrðing hjá flutnings-
mönnum að nauðsynlegt sé fyrir Íslendinga að taka „af-
stöðu til aðildar að Evrópusambandinu vegna nýs veru-
leika í öryggis- og varnarmálum“.
Fimm andmæli má nefna:
Í fyrsta lagi er óskynsamlegt og óþarft við þær að-
stæður sem nú ríkja í alþjóðlegum öryggis- og efnahags-
málum að stofna til stórdeilna hér um ESB-aðild.
Í öðru lagi er ekkert nágrannaríki Íslands við Norður-
Atlantshaf í ESB en þau eru Noregur, Færeyjar, Bret-
land, Grænland, Kanada og Bandaríkin.
Í þriðja lagi eru EES-ríki tilgreind með ESB-ríkjum
sem samstarfsaðilar NATO í grunnstefnu NATO frá 29.
júní 2022.
Í fjórða lagi stefnir ESB að nánu samstarfi í öryggis-
málum við aðildarríki EES-samningsins auk Kanada og
Bretlands eins og segir grunnskjali sambandsins um ör-
yggismál frá 21. mars 2022.
Í fimmta lagi geta Íslendingar gerst aðilar að áætlunum
Evrópusambandsins í öryggis- og varnarmálum af þeim
þunga sem íslensk stjórnvöld kjósa.
Að þrír af fimm stjórnarandstöðuflokkum ákveði að
ganga fram á þennan veg í upphafi nýs þings sýnir að þeir
geta ekki sameinast um neitt viðfangsefni líðandi stundar.
Stjórnarandstaðan gengur veikburða og sundruð til verk-
anna sem bíða haustþingsins.
Stjórnarandstaða í ESB-faðmi
Flokkarnir þrír hafa áhuga á
að Ísland gangi í Evrópusam-
bandið. Þeir flagga þeirri skoð-
un sinni þó misjafnlega mikið.
Bjorn Bjarnason
bjorn@bjorn.is
Að þessu sinni var hinn árlegi
minningarkvöldverður um Margréti
Thatcher haldinn í Tallinn í Eist-
landi 22. september 2022. Úkraínski
þingmaðurinn Oleksíj Gontsjerneko,
sem hefur látið mannréttindabrot
Rússa til sín taka í Evrópuráðinu,
flutti ræðu kvöldsins, og mæltist
honum vel. Hann kvað stríðið í landi
sínu snúast um vestræna menningu,
sem Rauði herinn rússneski ógnaði.
Daginn eftir tók ég þátt í málstofu
um, hvaða stjórnmálastefna ætti að
vera leiðarstjarna hægri manna.
John O’Sullivan mælti fyrir hefð-
bundinni íhaldsstefnu, Federico
Reho fyrir kristilegri lýðræðisstefnu
og Anna Wellisz fyrir þjóðernis-
stefnu, en ég lýsti hinni frjálslyndu
íhaldsstefnu eða frjálshyggju, sem
ég hef skrifað tveggja binda bók á
ensku um, og eru fjórir hornsteinar
hennar einkaeignarréttur, við-
skiptafrelsi, valddreifing og virðing
fyrir venjum og hefðum. Á meðal
hugsuða, sem varið hafa þessi verð-
mæti, eru David Hume, Adam
Smith, Edmund Burke, Alexis de
Tocqueville, Friedrich von Hayek,
Wilhelm Röpke, Michael Oakeshott
og Karl Popper.
Ég kvað muninn á frjálshyggju
minni og harðri íhaldsstefnu einkum
fólginn í tvennu. Íhaldsmenn tryðu
ekki á framfarir og vissu oftast bet-
ur, á móti hverju þeir væru en hvað
þeir styddu. Þeir gætu því veitt okk-
ur takmarkaða leiðsögn inn í fram-
tíðina. Og þótt þeir skildu það eins
vel og við frjálshyggjumenn, að
frelsið væri afkvæmi langrar sögu-
legrar þróunar, aðallega í ríkjum
Engilsaxa og á Norðurlöndum, virt-
ust þeir ekki vera þeirrar skoðunar
eins og við, að það ætti erindi til allra
jarðarbúa.
Athugasemdir og leiðréttingar vel þegnar
Hannes H. Gissurarson
hannesgi@hi.is
Fróðleiksmolar úr sögu og samtíð
Tallinn,
september 2022