Læknaneminn - 01.10.1991, Síða 20

Læknaneminn - 01.10.1991, Síða 20
óútreiknanleg, en mestá nóttunni bendirþað sterklega til að á ferðinni sé óráð en ekki annars konar heilabilun (9). Athygli og árvekni Athygli er alltaf skert í óráði. Sjúklingur hefur skerta hæfni til að bregðast við skynáreitum og beina athyglinni í ákveðna átt (6,9). Arvekni getur bæði verið minnkuð eða aukin þannig að annað hvort bregst sjúklingur lítið eða mjög harkalega við áreiti sem hann verður fyrir (8). Athyglistími er einnig minnkaður og sjúklingur truflast mjög auðveldlega. Þessi truflun er einnig mismikil eftir tíma dags og oft minnst á daginn. Athyglisskerðing er eitt aðaleinkenni óráðs og eitt hið mikilvægasta og mjög svo hjálpleg við að greina óráð frá heilabilun (9). Truflun á svefn-vöku ferli Vökustig er oft lækkað á daginn, sjúklingurinn er syfjaður og dottar oft. A nóttunni hefur hann hins vegar tilhneigingu til að vaka og er þá á háu örvunarstigi. Þannig getur hið venjulega svefn-vöku ferli verið brenglað eða þá að sjúklingur sefur alls ekki. Slík brenglun virðist síðan geta aukið þá truflun sem verður á vitsmunum og athyglisgáfu sem áður hefur verið lýst (6). Einnig er talað um hreytilegt meðvitundarstig sem eitt höfuðeinkenni óráðs. Er þá átt við minnkaða eða aukna hæfni sjúklings til að svara utanaðkomandi skynáreitum (9). Truflun á hreyfiþörf og hreyfingu Sjúklingur með óráði getur verið annað hvort of- eða vanvirkur með tilliti til hreyfinga og tals. Hann kann að vera dauflegur og brugðist hægt og hikandi við eða þvert á móti, ákafur og framkvæmt hálftilgangslausar hreyfingar og talað hátt og hratt. Sá síðamefndi er líklegri til að vekja athygli á ástandi sínu en sá dauflegi. Jafnvel gæti farið svo að þar sem sá dauflegi truflar engan, gæti ástand hans farið framhjá starfsfólkinu og það ekki greint óráðið (6,7). Þeir sem þjást af fráhvarfi frá áfengisneyslu eða neyslu róandi lyfja sýna frekar ofvirkt ástand en þeir sem hafa efnaskipta heilatruflun (metabolic encephalopathy), sem frekar eru vanvirkir (7). Sumir sjúklingar sýna ósjálfráðar hreyfingar svo sem skjálfta eða blakskjálfta (asterixis). Ennfremur geta nokkrir verið mállausir eða legið stjarfir (6). Önnur einkenni Sjúklingur með óráði getur sýnt ýmis konar geðbrigði samfara ofangreindum einkennum, svo sem hræðslu, reiði, þunglyndi, tilfinningakulda (apathy) eða vellíðan (euphoria) (9). Teikn um örvun á sympatíska taugakerfinu, samfara hræðslu og reiði, geta komið fram eins og hraður hjartsláttur, sviti, fölvi eða roði í andliti, útvíkkuð sjáöldur og hækkaður blóðþrýstingur. Slík teikn eru oftlega samfara óráði af völdum andkólínergra lyfja eða lyfja- og áfengis fráhvarfs (6). Horfur og gangur Samkvæmt skilgreiningu er óráð tímabundinn sjúkdómur sem lagast á nokkrum dögum eða vikum. Óráð hefurtilhneigingu til að standa lengurhjágömlu fólki en hjá ungu. Ef vel er staðið að greiningu og meðferð er útkoman oftast góð og sjúklingur verður eins og hann á að sér. Hjá eldri sjúkingum getur þetta ástand verið merki um lokastig undirliggjandi sjúkdóms sem leiðir til dauða. Hluti tilfellanna endar þó í langvarandi heilabilun en ekki er vitað hvað það hlutfall er stórt, en sumir hafa áður ógreinda langvinna heilabilun, sem kemur upp á yfirborðið í kjölfarið á óráði (9). Orsakir óráðs Orsakir óráðs má flokka í fjóra flokka: 1) sjúk- dómar í heila, 2) líkamlegir sjúkdómar sem einnig trufla starfsemi heilans svo sem efnaskiptatruflanir, æxli, sýkingarog hjarta- og æðasjúkdómar, 3) eitranir svo sem lyfjaeitranir eða eitranir sem rekja má til 18 LÆKNANEMINN 2 1991 44. árg.
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132

x

Læknaneminn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Læknaneminn
https://timarit.is/publication/1885

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.