Læknaneminn - 01.10.1991, Page 30

s
Averkaloftbrjóst
(traumatic pneumothorax)
Eins og nafnið gefur tii kynna kemur
áverkaloftbrjóst í kjölfar áverka. Það getur verið
tvenns konar: LOKAÐ eða OPIÐ.
Lokað áverkaloftbrjóst er miklu algengara. Þá
er brjóstveggurinn loftþéttur og loftlekinn er vegna
rifu á pleura visceralis, langoftast af völdum rifbrots.
Það getur komið eftir margs konar áverka, t.d. fall á
harðan hlut eins og borðenda og vegg eða eftir spark
í síðu. Það getur sést eftir rifbrot í kjölfar hjartahnoðs
eða verið hluti af fjöláverka, t.d. eftir bílslys og getur
þá verið auðvelt að sjást yfir það. Hætlulegt er ef
þessir sjúklingar eru svæfðir og tengdir við öndunar-
vél með yfirþrýstingsöndun (positive pressure
ventilation). Getur þá hlotist af þrýstiloftbrjóst
(tension pneumothorax) sem er lífshættulegt ástand
(sjá nánar síðar).
Við OPIÐ áverkaloftbrjóst (stundum
nefnt”sucking chest wound” á ensku) færist loft inn og
út um sár á brjóstveggnum í hverjum andardrætti. Ef
sárið er nógu stórt fer innöndunarloftið að mestu í
gegnum sárið í stað öndunarveganna, þvf viðnánt er þá
minna þar en í stóru loftvegunum (trachea). Eðlileg
loftskipti eiga sér því ekki stað og sjúklingurinn getur
endað í öndunarbilun og kafnað.
Sjálfkrafa loftbrjóst
(spontan pneumothorax)
Hér verður sjálfkrafa (spontan) rof á pleura
viscerale lungna. Hægt er að skipta sjálfkrafa
loftbrjósti í tvær megingerðir:
EINFALT (simple), eða öðru nafni PRÍMERT
SJÁLFKRAFA LOFTBRJÓST (primary spontan
pneumothorax). Þá er ekki þekktur undirliggjandi
lungnasjúkdómur hjá sjúklingnum. Hins vegar
SEKÚNDERT SJÁLFKRAFA LOFTBRJÓST
(secondary spontan pneumothorax). Þar er lekinn á
pleura viscerale í tengslum við lungnasjúkdóm.
Prímert sjálfkrafa loftbrjóst
Prímert sjálfkrafa loftbrjóst er mun algengara en
sekúndera formið. Það er algengast hjá áður
heilsuhraustum einstaklingum á aldrinum 20-40 ára
(u.þ.b. 80% eru yngri en 40 ára) og er töluvert hærri
tíðni hjá körlum en konum (2,3). Skv. sumum
erlendum rannsóknum eru hlutföllin 6 karlar á móti
hverri konu og nýgengi er víða í kringum 10 tilfelli á
100.000 íbúa á ári (allt að 1 tilfelli á hverja 500 unga
karlmenn á ári) (4). Árið 1987 var birt rannsókn í
Læknablaðinu sem byggði á 126 tilfel lum af sjálfkrafa
loftbrjósti á Landspítalanum 1975-'84 (5). Reyndust
73 sjúklingar hafa prímert sjálfkrafa loftbrjóst í fyrsta
skipti og voru kynjahlutföllin nokkuð frábrugðin því
sem sést hefur í flestum erlendum rannsóknum.
Reyndust hlutföllin vera 5 karlar á móti 3 konum og
hlutur kvenna því hærri hér á landi skv. þeirri
rannsókn. Oftast er um að ræða háa og grannvaxna
einstaklinga og langflestir revkia. I áðurnefndri
rannsókn á Landspítalanum reyndust 80% reykja af
þeim sem fengið höfðu prímert sjálfkrafa loftbrjóst í
fyrsta skipti (5).
Endurtekið loftbrjóst (recurrance) kemur oft
fyriríþessum sjúkdómi. Skv. flestum heimildum sést
það t 30% tilfella sömu megin og 10% tilfella
gagnstæðu megin (2). Það þýðir að sé um endurtekið
loftbrjóst að ræða eru 90% líkur á því að það sé sömu
megin og f fyrsta skiptið (Gobbel '63). Sýnt hefur
verið fram á að verulega dregur úr líkum á
endurtekningu ef sjúklingarnir hætta að reykja. (6).
Orsök loftlekans er í langflestum tilfellum litlar
loftfylltar blöðrur milli lungans og pleura visceralis
(bullae, subpleural blebs). Blöðrurnareru langoftast
staðsettar á loppum efri blaða (lobi) lungnanna en geta
þó einnig verið annars staðar á yfirborði lungna. Að
öðru leyti eru lungun eðlileg. Þegar þrýstingur í
blöðrunum eyksl umfram þenslugetu rofna veggir
þeirra og loft kemst út í fleiðruholið. Meingerð
blaðranna er ekki þekkt í dag. Sú staðreynd að
blöðrumarhafaekki þekjulag rennirstoðum undirað
þær séu áunnar (3). Ef til vill er um meðfæddan
veikleika að ræða í bandvef alveolarveggsins sem
síðan stuðlar að myndun blaðranna út við pleura
viscerale. Til dæmis hafa sjúklingar með
bandvefssjúkdóma eins og t.d. Marfans-sjúkdóm
hærri tíðni sjálfkrafa loftbrjósts. Nýleg rannsókn
sýndi enn fremur hærri tíðni “mítrallokuprolaps” hjá
28
LÆKNANEMINN 2 1991 44. árg.