Læknaneminn - 01.10.1991, Qupperneq 32

Loftbrjóst hjá nýburum og börnum Lífeðlisfræði og meingerð
Hjá nýfæddum bömum getur sést sjálfkrafa
loftbrjóst í tengslum við »hyalín membrane
disease« ogaðrasjaldgæfasjúkdóma. Loftbrjóster
mjög sjaldgæft hjá börnum en sekúndert sjálfkrafa
loftbrjóst getur sést t.d. hjá börnum með alvarlega
lungnasjúkdóma, aðallega cystic fibrosis. (3) Ekki
verður fjallað nánar í þessari grein um loftbrjóst hjá
nýburum og börnum.
»Iatrogen« loftbrjóst
Fyrr á þessari öld geisuðu berklar víðast hvar á
Vesturlöndum. Framan afvoru engin sýklalyftil gegn
berklabakteríunni og tíðkuðust því ýmiss konar
skurðaðgerðir til að hindra framrás sjúkdómsins í
lungum. Flestarfólustaðgerðimaríþvíaðfellasaman
lungun og uppræta þannig berklaholrúm (cystae).
Þetta var kallað »artificial/therapeutical
pneumothorax.« Lofti var dælt inn í fleiðruholið og
hluti lungans þannig lagður saman. Þessar aðgerðir
hafa alveg lagst af í dag.
Tíðni »iatrogen« loftbrjósts hefurhins vegar
aukist aftur á síðustu áratugum. Ástæðan er fjölgun
ýmissa læknisaðgerða sem geta valdið loftbrjósti. Má
þar m.a. nefna (2):
# Nálarsýnatökur, þar sem stungið er í gegnum
brjóstkassann,
#“transbronchial”sýnatökurviðberkjuspeglun,
# þegar vökvi er tæmdur úr fleiðruholi, og
# uppsetning holæðarleggs (central vein cath.)
# opnar brjóstholsaðgerðir (thoracotomíur), en
þar er loftbrjóst oft eðlileg afleiðing
aðgerðarinnar, t.d. eins og við aðgerð á lunga.
í hverju þessara tilvika getur myndast
þrýstiloftbrjóst, t.d. ef sjúklingurinn er svæfður og
tengdur við öndunarvél með yfirþrýstingi á
innöndunarlofti og ekki er frí afrás fyrir loft úr
loftbrjóstinu (t.d. með kera) Loftbrjóst getur einnig
komið hjá sjúklingum sem settir eru á öndunarvél og
skv. bandarískri rannsókn sjást merki þess í allt að
3-4% tilvika (3).
Lungun eru gerð úr teygjanlegum (elastic) vef.
Undirþrýstingur í fleiðruholinu heldur lungunum
útþöndum og fleiðruholið skilur þau frá brjóst-
veggnum. Fleiðruholið er klætt mesoþeli, sem er
einungis einnar frumu þykkt. Skiptist það annars
vegar í pleura visceralis sem klæðir lungað sjálft, og
hins vegar pleura parietalis. Það klæðir brjóstvegginn
að innan, þindina og miðmætið (mediastinum). í
pleura parietalis eru taugaendar sem miðla sársauka-
skyni en slfka skynjun er ekki að finna í pleura
visceralis á yfirborði lungnanna. Á milli pleura
parietalis og visceralis er örþunnt lag al' pleuralvökva,
einungis fáein ángström á þykkt, og eru samtals 30-50
ml af vökva í öllu fleiðruholinu.
Þrýstingur í fleiðruholinu er venjulega lægri en
loftþrýstingur. Forsenda þess að undirþrýstingur
viðhaldist í fleiðruholinu er að samanlagður
hlutþrýstingur lofttegunda í venublóði sé lægri en í
andrúmsloftinu. Hér er aðallega átt við loft-
tegundimar C02,02, N2 og H20. Þar sem samanlagður
hlutþrýstingur þessara lofttegunda er lægri í
venublóði en í andrúmslofti frásogast þær úr
holrúmum líkamans, þ.á.m. fleiðruholinu og er
undirþrýstingi þannig viðhaldið. Vegna eigin
teygjanleika lungnanna (elastic recoil) er
“intrabronchial” þrýstingur hærri en þrýstingur í
fleiðruholinu í gegnum allan öndunarferilinn. Hann
sveiflast á milli -1 og -3 mmHg í innöndun og +1 og
+5 í útöndun. Þrýstingurinn inni í fleiðruholinu, við
hæga innöndun, er hins vegar í kringum -8 mmHg en
á milli -3 og -6 mmHg við útöndun (3). Þessi
þrýstingsmunur milli lungnapípanna og
fleiðruholsins heldur pleura visceralis upp við
brjóstvegginn. Þegar loft kemst inn í fleiðruholið
jafnast þrýstingurinn út og hlutaðeigandi lunga getur
fallið saman. Eigin leygjanleiki (elasticitet)
lungnanna veldur því að þau falla saman og geta því
ekki nýst sem skyldi við loftskiptin.
Vegna eigin þunga lungnanna er togálagi
(stress) misdreift í uppréttri stöðu. Þannig er togálag
mest við lungnatoppana en minnst neðst. Skv.
LaPlace-lögmáli er “tension” í alveoli lungna-
toppanna hærri en í þeim alveoli sem neðar eru og
þenjast þeir fyrmefndu því hlutfallslega meira út.
30
LÆKNANEMINN 2 1991 44. árg.