Læknaneminn - 01.10.1991, Qupperneq 69

2. Muller AS, Leeuwenburg J, Pratt DS. Pertussis:
epidemiology and control. Bull WHO 64: 321-331, 1986.
3. Onorati I, Wassilak GF. Laboratory diagnosis of
pertussis:thestateoftheart.PedInfDis J6:145-151,1987.
4. Bass JW, Klenck EL, Kotheimer J. Antimicrobial
treatment of pertussis. J Pediatrics 75: 768-781, 1969.
5. Cherry JD, Brunell PA, Golden GS, Karzon DT. Report
of the Task Force of Pertussis and Pertussis Immunization-
1988. Pediatrics 81 Supplement: 933-984, 1988.
6. Kulenkampff M, Schwarzman JS, Wilson J. Neurological
complications of pertussis inoculation. Arch Dis Child 49:
46-49, 1974.
7 Stewart GT. Vaccination against whooping cough.
Efficay versus risks. Lancet 1: 234-237, 1977.
8. Miller DL, Ross EM, Alderslade R et al. Pertussis
immunisation and serious acute neurological illness in
children. Brit Med J 282: 1595-1599, 1981.
9. Moxon ER, Rappuoli R. Modern vaccines.Haemophilus
influenzae infections and whooping cough. Lancet 1: 1324-
1329, 1990.
10. Blennow M, Olin P, Granström M. Bemier RH.
Protective efficacy of a whole cell pertussis vaccine. Brit
Med J 296: 1570-1572, 1988.
11. Sato Y, Kimura M, Fukumi H. Development of a
pertussis component vaccine in Japan. Lancet 1: 122-126,
1984.
12. Ad hoc group for the study of pertussis vaccine. Placebo
controlled trial of two acellular vaccines in Sweden.
Protective efficacy and adverse events. Lancet 1: 955-960,
1988.
13. Pizza MG, Covacci A, Bartoloni A et al. Mutants of
Pertussis ToxinSuitableforVaccine Development. Science
246:497-500, 1989.
14. Nelson JD. The Changing Epidemiology of Pertussis in
Young Infants. The Role of Adults as Reservoirs of
Infection. Am J Dis Child. 132:371-373, 1978.
15. Níels Dungal, Skúli Thoroddsen, Hreiðar Agústsson;
Bólusetningargegn kíghósta 1942. Læknablaðið29:33-36,
1943.
Bóluefni gegn Neisseria
meningitidis
Árið 1805, skrifaði Gaspard Vieusseux um
faraldur í Genf, sem hann kallaði: “Fiévre cerebrale
maligne non contagieuse”. Lýsir hann bráðveikum
sjúklingum með höfuðverk, stífni í hryggsúlu,
krömpum og fjólubláum blettum á húð. Margir þeirra
dóu innan sólarhrings. Nokkrum árum síðar kom út í
New York ritgerð eftir Elisha North, sem nefndist: “A
treatise of a malignant epidemic, commonly called
spotted fever.”(l). Einkennin sem lýst er í þessum
ritgerðum eru þau sömu og enn í dag er kennt að
þekkja sem einkenni lífshættulegs sjúkdóms af
völdum Neisseria meningitidis. Það var hins vegar
ekki fyrren 1897 sem Anton Weichselbaum, meina-
og líffærafræðingur í Vínarborg, fann bakteríuna,
sem veldur þessum sjúkdómi og kallaði hana
Diplococcus intracellularis meningitidis. Síðar var
hún nefnd Neisseria meningitidis sem oft er stytt í
meningococcus. Heiti hennar er þýtt í íðorðasafni
lækna sem mengishnettla en þar eð sú þýðing virðist
ekki hafaunniðsérsessímálinu erígreinþessari valið
að nota heitið meningococcus með íslenskri
stafsetningu: meningókokkur.
Meningókokkar berast manna á milli með
úðasmiti og setjast að í nefkoki. Flestir sleppa með að
bera bakteríuna þar um hríð án þess að veikjast. En í
sumum einstaklingum kemst hún gegnum sl ímhúðina
og veldur lífshættulegri blóðsýkingu og/eða
heilahimnubólgu. Meningókokkar, sem valda slíkum
sýkingum eru með hjúp (capsule) úr fjölsykrungum
og má flokka þá eftir byggingu þessara fjölsykrunga í
hjúpgerðir (serogroups), táknaðar með bókstöfum.
Þrjárhjúpgerðir A, B og C eru algengastar og þekktar
að því að valda faröldrum. Nokkrar aðrar hjúpgerðir
eru þekktar (X,Y, W135 o.fl.) en þær eru miklu
óalgengari.
Dánartala meningókokkasjúkdóms var lengi
allt að 80% eða enn hærri meðal ungra bama, auk þess
sem andleg og/eða líkamleg fötlun varð oft hlutskipti
þeirra sem lifðu sjúkdóminn af. Mönnum var því
mikið í mun að finna leiðir bæði til lækninga og
forvama gegn þessum skæða sjúkdómi.
I byrjun þessarar aldar var farið að gefa
sjúklingum blóðvatn með mótefnum í (serotherapy)
LÆKNANEMINN 2 1991 44. árg.
67