Læknaneminn - 01.10.1991, Qupperneq 84

Klínísk skráningarskaut.
Fyrstu skráningarskaut sem voru notuð fyrir
skráningu sjónhimnurits í mönnum voru afaróhentug;
baðmullarhnoðri var vættur með saltlausn og tengdur
við magnara í annan endan en hinn endinn settur á
hornhimnu augans. Það var hins vegar árið 1941 að
kontakt-linsur voru reyndar fyrst til þessara nota
(Riggs, 1941). Þetta var gert með því að setja
silfurþráð í kontakt-linsu, sem síðan var tengdur við
magnara. Sú gerð af þessum skráningarskautum sem
nú eru mest notuð eru sk. Burian-AIlen skaut, sem
innihalda tvo silfurþræði, og er sjónhimnurit mælt á
milli þeirra. Kostir þessara skauta eru þeir helstir að
skautið er tryggilega á réttum stað, “hávaði” í mælingu
er tiltölulega lítill, og sjúklingur er ekki fær um að
depla augun við skráningu. Helstu gallar eru að
kontakt-linsan dregur verulega úr því ljósmagni sem
kemst að sjónhimnu við ljósertingu, og getur einnig
raskað samfelldri (homogenous) dreifingu þess á
sjónhimnu. Þau eru jafnframt fremur óþægileg og
erfið í ísetningu, sérstaklega ef um erfiðan sjúkling er
að ræða. Ein möguleg leið til lausnar á fyrsta
vandamálinu er að setja ljósdíóðu (light emitting
diode, LED) í kontakt-linsuna til þess að erta og er þá
tryggt að nægilegt ljós berist að sjónhimnu. Þessi
aðferð hefur nýlega verið notuð til að taka
sjónhimnurit sjúklinga sem eru að gangast undir
skurðaðgerð á augum (Miyake, Yagasaki og
Horiguchi, 1991). Vandinnviðþettaeraðekkierhægt
að breyta bylgjulengdum þess ljóss sem Ijósdíóður
gefa frá sér, aðeins birtumagni, en nægir til að fá grófa
mynd af ástandi sjónhimnu meðan á aðgerð stendur.
Til eru margargerðir skráningarskauta annarra
en kontakt-linsur, og verða ekki allar taldar upp hér.
En nýleg gerð skráningarskauta fyrir sjónhimnurit, og
þau sem höfundur notar með góðum árangri, eru s.k.
Arden-skaut, kennd við prófessor G.B. Arden við
Lundúna-háskóla, og yfirmann raflífeðlisfræðideild-
ar Moorfields-augnsjúkrahúsins í London (Arden ofl.,
1979). Þetta eru örþunnir gullhúðaðir lappar sem
settir eru milli neðra augnloks og hornhimnu (comea)
augans, eins og sýnt er á mynd 5. Skautin á húð eru sett
fyrst, en síðan er sjáaldrið víkkað með augndropum
(t.d. tropicamide), auk þess sem oftast þarf einnig að
setja staðdeyfingu með dropum til þess að Arden-
skautin verði sjúklingi bærileg. Flestir sjúklingar
finna þá fyrir Iitlum sem engum óþægindum. Helstu
kostir þessara skauta til viðbótar eru að þau draga á
engan hátt úr því ljósmagni sem berst að sjónhimnu,
eru þægileg og auðveld í ísetningu, og vel þolanleg
fyrir sjúkling, þannig að lengri tíma er hægt að nota við
töku ERG en við notkun fyrmefndra skauta. Arden-
skaut er örugglega hægt að nota á stærri hóp sjúklinga
(t.d. mjög fljótt eftir cataract aðgerð eða aðgerð á
hornhimnu), og á yngri börn en Burian-Allen skaut.
Helstu gallar eru að hætta er á að þau detti úr í miðjum
klíðunt, og truflanir myndist í mælingu ef sjúklingur
deplar augun, þar sem þau hindra ekki slíkt eins og
kontakt-linsu skautin. Þau reyna því að þessu leiti
eilítið meir á góða samvinnu sjúklings en fyrrnefnd
skaut. Jafnframt endast þau í takmarkaðan tíma
(nokkrar vikur eða mánuði), og þá er hætta á “hávaða”
í mælingu. Hjá þessu er hægt að komast með því að
mælaviðnámþeirrareglulega(Ardenetal., 1979). En
burtséð frá tegund skráningarskauta sem er notuð er
víkkun (dilitation) sjáaldurs ávallt nauðsynleg til að
tryggja að nægilegt ljós berist að sjónhimnu þar sem
stærð svörunar ERG er háð Ijósmagni.
Aðferðir við skráningu.
Þegar staðsetning skauta á húð og víkkun
sjáaldurs er lokið, en áður en Arden-skautin eru sett í,
er sjúklingur látin aðlagast að rökkri í amk. 30
mínútur, til að tryggja hámarksnæmi allra Ijósnema
augans. Að því loknu eru corneal skautin (t.d. Arden-
skaut) sett í við birtu frá mjög dimmu rauðu ljósi (sem
dregur á engan hátt úr Ijósnæmi ljósnemanna).
Mæling fer þannig fram að sjúklingur staðsetur höfuð
í ganzfeld ljósertara (sjá að ofan um augnrit).
Skráningarskaut eru tengd við formagnara og
formagnari við tölvu sem tekur mælingu eftir hverja
ertingu og geymir. Oftasteru tekin meðaltöl af svörun
við mörgum ertingum með sama ljósáreiti, en margar
gerðir ljósáreita, þ.e. með mismunandi biilumagn, lit,
tíðni ertingar osfrv. eru notuð. Með þannig
“fjölbreytni” er hægt að greina að svörun stafa og
keilna, og fleiri þætti. Hversu langan tíma tekur að
taka ERG úr einum sjúking er háð því hversu mörg
ljósáreiti eru notuð. Er notaður ýmist langur eða
stuttur “protokol”. En hvort sem notaðurer stuttur eða
langur protocol er mikilvægt að nota ávallt nokkur
82
LÆKNANEMINN 2 1991 44. árg.