Læknaneminn - 01.10.1991, Blaðsíða 86

auka birtumagn áreitis í stöðluðum skrefum (til
samanburðar við svörun normal einstaklinga) uns
svörun finnst. A þann máta er hægt að sjá að hve miklu
leiti næmi stafa hefur breyst, og hvort a-bylgja þeirra
kemur inn við rétt birtumagn. Ef sjúklingurhins vegar
sýnir svörun við áreiti fyrir ofan þröskuld er hægt að
stytta protokol, en nauðsynlegt er að sjá hvenær
a-bylgjabirtist. Hugsanlegterað sjúklingursýni enga
b-bylgju en eðlilega a-bylgju, sem þýðir að Ijósnemar
sýna svörun við ljósi, en vandamálið felst í að flytja þá
svörun til innri sjónhimnu. Slík svar kallast neikvætt
ERG, og sést l.d. í retinoschisis.
Til þess að meta ástand keilna eingöngu er venja
að nota tvær aðferðir. I fyrsta lagi ljósertingu sem
blikkar 30 sinnum á sekúndu (30 Hz flicker). Dæmi
um slíka skráningu er sýnd neðst til hægri á mynd 6
Astæða þess að þessi aðferð er notuð er að keilur hafa
hæfnitilaðgreinahraðaribreytingaríljósmagni ítíma
en stafir, og talið er að stafir í fólki geti ekki greint
hraðari breytingar en 30 Hz. Ef sjónhimna er
jafnframt aðlöguð að ljósi er nánast tryggt að
eingöngu keilur eru rót ERG svörunar við þær
aðstæður. Athuga ber þó að þessi svörun er einskonar
blanda af a- b- og d-bylgju, og ef hún er lækkuð er
ómögulegt að greina hver þessara bylgja er minnkuð.
Hin aðferðin sem notuð er til að meta ástand keilna er
sú að nota stöðugt bakgrunnsljós er mettar stafi og erta
með rauðu ljósáreiti, sem þá er sérhæft fyrir keilur við
þessar aðstæður. Þessi aðferð er kölluð sjónhimnurit
litgrófar (foveal ERG) eða “cone system” ERG, þar
sem svörunin á sér að mestu rætur í litgróf (Peachey
o.fl., 1989). Með þessari aðferð er hægt að sjá a- og
b-bylgju keilna, ólíkt 30 Hz flicker, og jafnframt
“OFF” svörun sem kölluð er i-bylgja. Athuga ber að
áhrifljósaðlögunarertalsverðásjónhimnuritlitgrófar
og 30 Hz flicker ERG, og vitað er um einstaklinga er
sýna annað hvort subnormal eða supernormal áhrif
ljósaðlögunar á sjónhimnurit. En ekki eru öll kurl
komin til grafar í þeim efnum, þar sem þetta atriði
hefur enn verið lítið athugað.
Ahrif birtumagns.
Eins og sjá má af mynd 6, verða nokkrar
breytingar í sjónhimnuriti, tekið úr normal
einstaklingi eftir 30 mín aðlögun að rökkri, við aukið
birtumagn áreitis. Myndin sýnir sjónhimnurit
læknanema með fullkomlega eðlilega sjón, sem tekið
var af höfundi á Göngudeild Augndeildar, og þar sem
notuð voru sum þau ljósáreiti sem ég almennt nota til
þess að meta næmi stafa og keilna. Að tímalengd eru
öll Ijósáreitin afar stutt, nema 10-20 míkrósekúndum,
og sjálf mæling ERG hefst í raun strax eftir að
slokknað hefur á Ijósáreitinu.
Skráning og erting eru ávallt samhæfð
(synchronized) við töku sjónhimnurits, með rafpúls
sem verkar sem “ræsir” (trigger). Þessi rafpúls er
oftast myndaður af skráningartækinu og sendur yfir í
ljósertara, þannig að samhæfing fæst. Tímalengd
skráningar er hins vegar hægt að breyta að vild, og
jafnframttíðniertingar. Þegarmælaásvörunstafa(og
áhrif þeirra á aðrar frumur í sjónhimnu), er nauðsyn á
að nota lága tíðni ertingar, til að forðast áhrif
ljósaðlögunar. Algengast er að nota 0.5 Hz eða lægri
tíðni. Viðtöku flestra þeirramælingasem sýndarerá
mynd 6 var tíðni ertingar 0.5 Hz. Hver mæling á
myndinni er meðaltal 10 ertinga, en æskilegt er að nota
eins fáar ertingar og hægt er til að forðast Ijósaðlögun.
A mynd 6 eru sýnd nokkur pör skráninga þar sem
önnur skráning í hverju pari er frá vinstra auga, hin frá
því hægra. Til vinstri við hvert par er tala sem sýnir
hversu mikið var dregið úr því hámarks-birtumagni
ljósertingar sem tækjabúnaður leyfir með Ijóssíum;
hver tala sýnir þessa minnkun í veldiseiningum.
Notuð voru bæði hvít og blá áreiti. Eins og sést á
myndinni kom b-bylgja fram við öll þau áreiti sem
notuð voru, en a-bylgja aðeins þegar þau björtustu
voru notuð.
Breytingar við augnsjúkdóma.
Við sjúkdóma í sjónhimnu verða hins vegar
breytingar af ýmsu tagi á þessu. I alvarlegum
arfgengum hrörnunarsjúkdómum eins og retinitis
pigmentosa verðurahnenn minnkun í sjónhimnuriti,
og eftir því sem sjúkdómurinn þróast þarf meiri
birtumagn til að fá fram b-bylgju, uns sjónhimnurit
verður ómælanlegt.
Mynd 7 sýnir sjónhimnurit af því tagi sem tekið
var af höfundi á Göngudeild (sami einstaklingur og á
mynd 1). Slíkarbreytingarsjástjafnvel þótt litlarsem
engar breytingar séu greinanlegar í hefðbundinni
84
LÆKNANEMINN 2 1991 44. árg.