Iðjuþjálfinn - 2023, Blaðsíða 53

Á H R I F T I T R I N G S Á L A G S Á D A G L E G T L Í F
I Ð N A Ð A R - O G V E R K A F Ó L K S
Arna Sól Mánadóttir, Eva Rós Gunnarsdóttir,
Hrafnhildur Ósk Halldórsdóttir og Thelma Dögg Grétarsdóttir
Iðjuþjálfunarfræðinemar við Háskólann á Akureyri
BAKGRUNNUR
Um þriðjungur allra vinnuslysa og veikinda á ári hverju orsaka hreyfi- og
stoðkerfisvandamál. Þetta orsakast m.a. af einhæfri álagsvinnu, erfiðum
vinnustellingum og titringi (Eyþór Víðisson, 2022). Iðnaðar- og verkafólk
vinnur alla jafna í breytilegu umhverfi. Aðstæður geta verið misjafnar eftir
veðurfari eða verkefnum líðandi stundar. Handverkfæri sem leiða titring til
handar- og handleggs eru gjarnan notuð af fyrrnefndum hópi fólks. Áhrif og
afleiðingar titrings eru talin óæskileg en alvarleikinn ræðst af útslagi, tíma og
tíðni.
Tilgangur þessa kortlagningaryfirlits var að kanna hvaða gögn liggja fyrir
um áhrif handar- og handleggstitrings á daglegt líf iðnaðar- og verkafólks.
AÐFERÐAFRÆÐI
Fimm þrepa aðferð Arksey og O'Malley
(2005) var notuð við gerð
kortlagningaryfirlits. Til að afla heimilda
fyrir samantektina voru gagnasöfnin
EbscoHost og Scopus notuð.
SAMANTEKT
Niðurstöður gefa til kynna að handar- og
handleggstitringur hefur töluverðar
neikvæðar afleiðingar í för með sér sem geta
skert lífsgæði. Iðnaðar- og verkafólk sem
notar titrandi handverkfæri á í hættu á að
þróa með sér HAVS. Erfitt getur reynst að ná
fullum bata og eru í raun meiri líkur á að
einkenni versni með tímanum.
Líkamleg einkenni HAVS geta leitt til
takmarkaðrar þátttöku til atvinnu og annarra
athafna daglegs lífs. Áhrifin eru víðtæk og
geta þau orðið að margþættum
heilsufarsvanda. Ef þátttaka einstaklings er
takmörkuð er hætta á að viðkomandi upplifi
verri andlega líðan og að sjálfsálit minnki.
Markmið vinnuverndar er að koma
starfsmanni heilum og heilbrigðum heim og
eru það mannréttindi sem allir eiga að hafa
aðgang að. Hlutverk iðjuþjálfa gæti vegið
stórt þegar horft er til þess að fyrirbyggja
titringsálag og viðhalda lífsgæðum starfsfólks
innan og utan vinnustaðar.
NIÐURSTÖÐUR
Líkamleg áhrif
Vinnustaður, viðhorf og starfsgeta
Það starfsfólk sem útsett er fyrir titringsálagi í starfi sínu er í
áhættuhóp að þróa með sér stoðkerfisvanda í efri útlimum og
taugafræðileg einkenni Hand Arm Vibration Syndrome (HAVS).
HAVS er heilkenni sem getur komið í kjölfar útsetningar fyrir
handar- og handleggstitring. Titringsálag getur valdið kvillum í
stoðkerfi og skertu snertiskyni t.d. minnkuðum gripstyrk og slakri
fínhreyfifærni. Töluverður munur getur verið á alvarleika
einkenna eftir magni titrings, sem gefur til kynna að
skammtaháð svörun er á milli titringsálags og taugafræðilegra
einkenna HAVS.
Öryggisvitund er lykilþáttur góðrar öryggismenningar, en hún
felur m.a. í sér stöðuga meðvitund og skilning á ólíkum hættum í
starfsumhverfinu. Fræðsla um hollustuhætti og öryggisþjálfun
vegna titrandi handverkfæra er af skornum skammti innan
byggingariðnaðarins og ekki viðunandi til að tryggja öryggi
starfsfólks. Iðnaðar- og verkafólk talar um HAVS sem
óumflýjanlegan hluta af starfi sínu sem þarf að umbera til að halda
stöðu sinni. Starfsfólk er líklegra til að aðlaga framkvæmd verka til
þess að koma til móts við eigin líkamlega skerðingu og fara
þannig á mis við öryggiskröfur sem eykur líkur á slysum.
Athafnir daglegs lífs, þátttaka og lífsgæði
Lífsgæði einstaklinga með HAVS eru heilt yfir minni og upplifa
þeir meiri erfiðleika við athafnir daglegs lífs. Greiningin þykir
hamla fulla þátttöku í daglegu lífi og getur haft áhrif á framtíð
viðkomandi vegna neikvæðra framvindu einkenna. Helsta ástæða
minnkaðra lífsgæða eru einkenni tengd skynjun og sársauki í
höndum og efri útlimum. Leiðir það til erfiðleika við ADL svo sem
eigin umsjá og almenn heimilisstörf innan- og utandyra. Vegna
einkenna og verkja getur þessi hópur einstaklinga átt í
erfiðleikum með að taka þátt í og njóta tómstundaiðju.
Leitarorðin sem notuð voru tengdust
áhrifum handar- og handleggstitrings á líf
iðnaðar- og verkafólks sem útsett eru fyrir
slíku við störf sín. Alls voru 17 greinar
notaðar og við þemagreiningu var stuðst
við hugmyndafræði ICF.
TEYMIÐ
Thelma Dögg
ha180746@unak.is
Arksey, H. og O’Malley, L. (2005). Scoping studies: Towards a methodological framework. International Journal of Social Research
Methodology, 8(1), 19–32. https://doi.org/10.1080/1364557032000119616
Eyþór Víðisson. (2022). Hreyfi- og stoðkerfi. Í Völundur Óskarsson (ritstjóri), Vinnuvernd: Vitund, varnir, viðbrögð (1.útgáfa)(bls. 251). IÐNÚ.
Hrafnhildur Ósk
hoh1@unak.is
Eva Rós
erg1@unak.is
Arna Sól
asm1@unak.is