Mímir - 01.04.1973, Blaðsíða 25

með ákveðið baráttumál að markmiði, endur-
reisn alþingis á Þingvöllum. Það er sama, hvar
drepið er niður í ljóð Jónasar frá þessu tíma-
bili, í þeim flesmm, ef ekki öllum, er hann
að brýna þjóð sína, vekja hana og hvetja. Kvæð-
ið Gunnarshóhni (Rit, bls. 50—53), sem er
líklega ort hér heima sumarið 1837, er með
líku sniði og Island. Sömu aðferð er beitt, land-
inu lýst fyrr og nú, og Gunnar á Hlíðarenda
er af sama hetjukyni og hetjur Islands. Hann
er að vísu búinn „atgeirnum beitta”, en er
hann horfir „hlíðarbrekku móti", þá segir hann:
... „Sá eg ei fyr svo fagran jarðar-gróða,
fénaður dreifir sér um grænan haga,
við bleikan akur rósin blikar ,rjóð...
Það er stórbóndinn Gunnar á Hlíðarenda en
ekki bardagahetjan, sem snýr aftur. Og saman-
burðurinn við fornöldina er ekki nútíðinni í vil:
Þar sem að áður akrar huldu völl,
ólgandi Þverá veltur yfir sanda;
sólroðin líta enn hin öldnu fjöll
árstrauminn harða fögrum dali granda;
flúinn er dvergur, dáin hamra-tröll,
dauft er í sveitum, hnipin þjóð í vanda;...
Náttúran hefur nú einnig tekið á sig aðra og
verri mynd, landvættir flýja eða deyja, svart-
sýnin verður mun meiri en í ljóðinu Island.
Veizlukvæði Jónasar frá þessum tíma bera
svipmót þeirrar hugsjónar, er aldrei sleppir af
honum tökunum. I kvæðinu Vísur Islendinga,
(Rit, bls. 42—44), „... sem nú er sungið ná-
lega í hverju íslenzku samkvæmi, {og} var
fyrst sungið í veizlu, sem gjörð var 27 Júní
1835 fyrir Halldóri Einarssyni sýslumanni, og
tveim öðrum Islendingum, sem þá fóru heim.15
hvetur hann vini sína, sem á heimleið eru,
óspart til dáða:
... Hamingjan veiti voru fósturláði,
svo vetði mörgum deyfðar-vana breytt,
allan þann styrk af ykkar beggja ráði,
sem alúð, fjör og kraftar geta veitt.
Enn skýrar kemur þetta fram í veizlukvæðinu
Til herra Páls Gaimard. (Flutt) I samsæti Is-
lendinga í Kaupmannahöfn 16. jan. 1839, (Rit,
bls. 57—59). Ljóðið byrjar á því, er Gaimard
stendur á Heklutindi og horfir yfir landið, og
Jónas spyr:
... Þótti þér ekki Island þá
yfirbragðs-mikið til að sjá?
En síðar kemur andstæðan, er Gaimard kemur
til Þingvalla:
Þú komst á breiðan brunageim
við bjarta vatnið fiskisæla,
þar sem vér áður áttum hæla
fólkstjórnar-þingi frægu um heim;
nú er þar þrotin þyrping tjalda,
þögult og dapurt hraunið kalda;
Þótti þér ekki Island þá,
alþingi svipt, með hrellda brá?
Sömu aðferð er hér beitt og í ísland og Gunnars-
hólma, samanburður gerður á fornöld og nútíð
sem hert er á með endurtekningu spurningar-
innar, sem spurð var í fyrsta erindi, en hér með
gagnstæðu formerki. Og það er engin tilviljun,
að Jónas nefnir Gaimard „frakkneskan mann",
hann er þeirrar þjóðar, sem fyrst setti fram
kjörorðin: frelsi, jafnrétti, bræðralag:
... við vitum glöggt, að anntu okkur,
frakkneskur maður, frjálsri þjóð;
því andinn lifir æ hinn sami,
þótt afl og þroska nauðir lami...
Benedikt Gröndai segir í ævisögu sinni um
þetta ljóð: „Kvæði Jónasar barst skjótt til Is-
lands, og lærðu menn það ósjálfrátt, og var
það mjög sungið, því það hreif allra hug,...
En enginn efi er á því, að þetta er eitt af þeim
kvæðum, sem einna mest hafa vakið Islend-
inga."16 Og ekki má gleyma gamankvæðinu
Borðsálmur, (Rit, bls. 162—164), sem sungið
var í samsæti 26. apríl 1839, og er skemmti-
leg skoplýsing á íslenzku þjóðlífi, en með alvar-
legum undirtóni:
25