Læknaneminn - 01.04.2021, Blaðsíða 123

Rannsóknarverkefni 3. árs nema 2020121
ly$agjafir á dag- og göngudeildum safnað.
Útlagður ly$akostnaður var fenginn úr
gagnagrunni Sjúkrahúsapóteks Landspítala.
Niðurstöður: Á tímabilinu fékk 921
einstaklingur immúnóglóbúlínmeðferð
á Landspítalanum. 861 fékk meðferð í
æð, 26 fengu gjöf undir húð og 34 fengu
bæði. Af 921 meðferð voru 667 með skráðar
ábendingar (72,4%), 245 óskráðar og
óljósar ábendingar voru 9. Algengustu
sjúkdómsflokkar allra ábendinga voru
ónæmisbrestir, taugasjúkdómar og
krabbamein. Lungnalæknar og ofnæmis-
og ónæmislæknar ávísuðu lyfinu mest.
Algengasta ábending fyrir meðferðinni á
tímabilinu var áunninn mótefnaskortur,
hjá 23% einstaklinga. Fjöldi einstaklinga
sem fengu samþykkta leyfisumsókn á ári
jókst um 350% og $öldi ly$agjafa á ári jókst
um 296% á tímabilinu og var marktækur
munur á milli ára. Útlagður ly$akostnaður,
leiðréttur fyrir verðlagi, jókst úr 300 í 638
milljónir á ári á tímabilinu.
Ályktanir: Notkun immúnóglóbúlína
á Landspítalanum fer vaxandi. Hlutfall
notkunar eftir skráðum ábendingum er
svipað og í niðurstöðum fyrri rannsóknar
sem bendir til árangurs verklags við
leyfisveitingar. Þó er ljóst að skráningu
er ábótavant, sérstaklega er varðar
árangursmat meðferðar, og þörf er
á skýrum meðferðarleiðbeiningum.
Immúnóglóbúlínmeðferð er árangursrík
en hún er takmörkuð auðlind. Innleiðing
meðferðarleiðbeininga auk árangurs- og
lífsgæðamats gæti leitt til bættrar útkomu
meðferðarmarkmiða auk þess að nýtast til
frekari vísindarannsókna í tengslum við
notkun mótefna í lækningaskyni.
Erfðir sjálfsmótefna: Víðtæk erfða mengis-
rannsókn á erfðabreytileikum tengdum
myndun sjálfsmótefna
Þorsteinn Markússon1, Sædís Sævars-
dóttir1,2,3, Ingileif Jónsdóttir1,2, Björn R.
Lúðvíksson3
1Læknadeild Háskóla Íslands, 2Íslensk
erfðagreining, 3Landspítali háskólasjúkrahús3
Inngangur: Ólíkar gerðir
sjálfsofnæmissjúkdóma ganga saman í
ættir, birtast jafnvel samtímis í sama ein-
staklingi og geta einkennst af sömu gerðum
sjálfsmótefna. Jafnframt mælast ættingjar
einstaklinga með slíka sjúkdóma fremur
með sjálfsmótefni í blóði en aðrir, jafn-
vel án klínískrar þýðingar. Til þessa hafa
örfáar víðtækar erfðamengisrannsóknir (e.
genome wide association studies; GWAS)
skoðað erfðabreytileika tengda jákvæðum
mælingum nokkurra gerða sjálfsmótefna,
svo sem þeim einkennandi fyrir sjálfs-
ofnæmi í skjaldkirtli og sykursýki. Mark-
mið þessarar rannsóknar var að finna
erfðabreytileika tengda myndun allra
algengra sjálfsmótefna, þ.e. jákvæðum
mælingum þeirra.
Efniviður og aðferðir: Til grundvallar
rannsókninni var þýði 53.741 einstaklinga.
Um þá lágu fyrir niðurstöður mælinga
al gengra sjálfsmótefna frá ónæmis-
fræði deild LSH, frá þrettán ára tímabili
(2005-18). Í GWAS rannsókn voru tengsl
33.903.150 erfðabreytileika við jákvæðar
mælingar allra algengra sjálfsmótefna (>
100 jákvætt mældir á tímabilinu) skoðuð
sem og við mælingar algengustu gerða
þeirra (ANA, skjaldkirtilssjálfsmótefna,
ACPA, RF og sértækari undirgerða þeirra
tveggja fyrstnefndu). Til samanburðar
var annars vegar hafður rúmlega 300.000
manna viðmiðunarhópur úr gagnasöfnum
Íslenskrar erfðagreiningar og hins vegar
hópar þeirra sem mælst höfðu neikvæðir
fyrir sömu sjálfsmótefnum. GWAS mark-
tækni þröskuldur var reiknaður með
Bonferroni-veginni aðferð fyrir hvern starf-
rænan flokk erfðabreytileika. Breyti leikar
með GWAS marktæk tengsl við ein hverja
svipgerðanna voru skoðaðir miðað við nýjan
marktækniþröskuld (α = 4,46E-4), veginn
eftir takmörkuðum $ölda breytileika og
svipgerða, til þess að rann saka áhrif þeirra
þvert á svipgerðir. mRNA raðgreiningar gögn
úr heilblóði 13.173 Íslendinga voru notuð til
þess að rannsaka cis-eQTL tjáningaráhrif
breytileika á nálæg gen.
Niðurstöður: Átta erfðabreytileikar á sjö
genasvæðum sýndu GWAS marktæk tengsl
við myndun ólíkra gerða sjálfsmótefna, í
saman burði við þýðisviðmið. Sjö þeirra, í
eða við IRF5, IRF8, PTPN22, CTLA4, SH2B3, og
ARID5B hafa þegar þekkt tengsl við sjálfs-
ofnæmissjúkdóma. Mislesturs breytileiki
rs2476601 G>A í PTPN22 var þá sá eini sem
sýndi GWAS marktæk tengsl við fleiri
en eina ólíka gerð sjálfsmótefna, en það
gerði innskotsbreytileiki í IRF5 líka þegar
áhrif allra GWAS marktækra breyti leika
voru skoðuð þvert á svipgerðir með rýmri
marktækniþröskuldi. Aðeins einn breytileiki,
tengdur myndun skjald kirtils sjálfsmótefna,
hafði marktæk cis-eQTL áhrif en hann jók
tjáningu genanna RNASET2 og CCR6.
Ályktanir: Í þessari fyrstu GWAS
rannsókn á erfðabreytileikum tengdum
myndun sjálfsmótefna sem slíkri og
undirgerða þeirra, fundust breytileikar
sem flestir hafa þegar þekkt tengsl við
sjálfs ofnæmissjúkdóma. Athygli vakti hve
lítil skörun var á tengslum breytileika við
jákvæðar mælingar ólíkra gerða sjálfs-
mótefna. Með sjúkdómsgreiningar við-
fanga til hliðsjónar munum við kanna
nánar hvort tengsl erfðabreytileika við
sjálfsmótefni endurspegli tengsl við sjálfs-
ofnæmis sjúkdóma eða geti út af fyrir
sig verið hluti af flóknu orsakasamhengi
sjálfsmótefnamyndunar.
Faraldsfræði briskrabbameins á Íslandi
2010–2014
Þóra Hlín Þórisdóttir (Ágrip barst ekki)

Greining og meðferð sjúklinga með
krabbamein í ristli- og endaþarmi árin
2014–2018
Þórður Líndal Þórsson (Ágrip barst ekki)