Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1989, Blaðsíða 24

Skógur niðri við brún ofan
Gilsáreyrar. Mynd: Sig.
Blöndal 29-07-80.
skógar hafa einkum verið á endum jarðarinnar að
utan og innan, en líklega skóglaust þar á milli.
Sum þau örnefni, sem fyrir koma í þessum
fornu heimildum, eru nú týnd eða umbreytt. T.d.
er-nú ekki vitað hvar Slefholtsteigur (Stefnholts-
teigur) var, þótt getgátur væru um það á 19. öld,
að hann hefði legið á Gilsáreyrum „fyrir utan svo-
nefndan Kirkjuhamar, en neðan reiðgötur" (sjá
kafla um málaferli). Búðatungur heita nú, sam-
kvæmt kortum, upp af botni Geitdals í Skriðdal,
handan fjalls, austur af Sturluflöt. Þær eru í
meira en 400 m hæð yfir sjó, svo varla hefur þar
verið skógur, enda ekki víst, að til skógarítaks sé
vísað með þessu örnefni.
Kirkjuhamar er þekktur, innan og neðan við
núverandi Ranaskóg, áberandi stuðlabergs-
klettur við veginn, rétt fyrir innan Skógarbalann.
Um hið einkennilega örnefni Fiðlukletta er hins
vegar engin eining meðal kunnugra manna. Telja
sumir það vera utan í Flálsendum, þar sem nú
kallast Hálsendaklettar, en aðrir að það sé niðri
við Gilsárgil eða jafnvel ofan í gilinu. Heimildin
hér að framan bendir fremur til þess fyrrnefnda.
Bæði örnefnin koma við sögu í málaferlum, er
urðu vegna Ranaskógar á 19. öld. (Þess er að
gæta að í vitnisburðinum frá 1650 er norður
(=NV) andstæð átt við austur, eins og enn er
málvenja í Fljótsdal). Ranaskógur hefur því
verið miðaður við svæðið á Rananum, utan (NA)
línu sem hugsast dregin úr Kirkjuhamri í Fiðlu-
kletta og þaðan beint áfram í Gilsárgil.
RANASKÓGUR Á 17. OG 18. ÖLD
Frá þessu tímabili er fátt bitastæðra heimilda
um skóglendið á Hrafnkelsstöðum. í bréfum frá
þessum tíma er aðeins vitnað til hinna fornu
ákvæða um skógarítök Víðivalla og Valþjófs-
staðar, sem þegar var getið, en fátt eða ekkert
sagt um þáverandi ástand skógarins. Af fyrr-
nefndu kaupbréfi Jóns Þorlákssonar, fyrir Víði-
völlum ytri, frá 1674, er ekki annað að sjá, en að
þá hafi Ranaskógur verið í fullu gildi og hefur lík-
lega teygt sig niður á Gilsáreyrar. f>ó er Iíklegt að
harðindin á 17. öld hafi skert hann eins og aðra
skóga. Sigfús Sigfússon sagnaritari getur þess
líka, að maðkur hafi eytt Fljótsdalsskógum árið
1627 (16,X,15).
Mestar skemmdir virðast þó hafa orðið á
skógunum á síðari helmingi 18. aldar, og á það
við flestalla skóga á Norður- og Austurlandi.
Eftir tiltækum heimildum verður vart annað séð,
en að á þessu tímabili hafi nær allir skógar fallið í
þessum landshlutum.
Helsta heimildin um skóga á Austurlandi á 18.
og 19. öld er grein séra Sigurðar Gunnarssonar á
Hallormsstað í Norðanfara 1872 (17). Sigurður
kom til Austurlands um 1830 og byrjaði þá að
spyrjast fyrir um sögu skóganna á Fljótsdalshér-
22
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1989