Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1989, Blaðsíða 27

Stóribás í Rcmaskógi við Gilsá. Myncl: Sig. Blöndal 29-
07-80.
skógurinn í Rana var talinn verðmætur um miðja
19. öldina.
Málið virðist Jón hafa höfðað 1856 (eða 1857),
fyrir sína hönd og „ungmennisins“ Ólafs Vigfús-
sonar, sem hefur talist eigandi hjáleigunnar
Klúku, gegn Birni Skúlasyni umboðsmanni
til að fá téðri jörðu, Víðivöllum, dæmt skógarítak í
Hrafnkelsstaða landi, sem er klausturjörð, eða svo-
nefndan skóg út við Gilsá í Rana (12).
Það hefur verið dæmt í aukarétti Norður-
Múlasýslu, 20. okt. 1857, og var Björn Skúlason
þar sýknaður af kröfu sækjanda, sem þýddi að
réttur Víðivalla til ítaksins var ekki talinn gildur.
(Um forsendur þessa dóms veit ég ekki, þar sem
frumheimildir vantar).
Ekki vill Jón á Víðivöllum una þessari niður-
stöðu og áfrýjar málinu því til Landsyfirréttar.
Það er dæmt í Landsyfirréttinum 16. janúar 1860
(mál nr. 12/1859). Krafa áfrýjandans fyrir rétt-
inum er sú að:
Víðivöllum ytri verði dæmdur réttur til fullrar og
frjálsrar yrkingar, brúkunar og afnota, á öllum skógi
á því svæði í Skriðuklaustursjarðarinnar Hrafn-
kelsstaða landi, sem Rani nefnist, eða á öllu svæðinu
milli örnefnanna Kirkjuhamars og Fiðlukletta og
Gilsár...“ (auk málskostnaðar) (12).
í dómsniðurstöðu er talinn fjöldi bréfa og ann-
arra gagna, er áfrýjandinn byggir á rétt sinn til
skógarítaksins, en fyrst og fremst byggist hann á
kaupbréfi dags. 26. mars 1595, þar sem skógar-
ítakið er selt með jörðinni, svo og á vitnisburðar-
bréfinu frá 1467. Hinn stefndi vill hins vegar vé-
fengja þessi sóknargögn og telur „að sér hljóti að
bera hið umþrætta skógarítak, sökum langvinnra
afnota af því.“ Einnig véfengir hann orðalag
sóknargagna eða skilning áfrýjandans á þeim. I
dóminum kemur fram, að Jón hefur lagt fram
„afstöðumálverk“ af skógarsvæðinu, með ör-
nefnum, og er það líklega geymt með frum-
gögnum dómsins í Þjóðskjalasafninu.
Niðurstaða Landsyfirréttar í málinu gengur
þvert á fyrri niðurstöðu í héraðsdómi, en dóms-
orðin hljóða svo (dómari Þórður Jónassen):
Jörðinni Víðivöllum ytri í Fljótsdal ber allur skógur
út við Gilsá í Rana, það er að skilja: á öllu svæðinu
milli örnefnanna Kirkjuhamars, Fiðlukletta og
Gilsár. Málskostnaður fyrir báðum réttum falli
niður.
Dómi þessum virðist Björn Skúlason hafa
skotið til Hæstaréttar, og haldið því fram þar, „að
réttur Víðivalla sé ekki fullkominn eignaréttur",
auk fyrri krafna, en engin þeirra var tekin til greina
þegar málið var dæmt í Hæstarétti 28. des. 1866,
og var fyrri dómsniðurstaða Landsyfirréttarins
fullkomlega staðfest þar.
Þar með gat Jón Einarsson á Víðivöllum hrós-
að sigri í Ranaskógarmálinu, sem hafði staðið í
áratug eða meira, en á meðan hafði báðum aðil-
um verið bönnuð öll nýting á umræddum skógi.
ÍTAK VALÞJÓFSSTAÐA
Þá er að geta um hlut Valþjófsstaðaklerka að
málinu, en eins og fyrr getur, voru þeir aðeins
óbeinir aðilar og koma ekki við sögu í sjálfum
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1989
25