Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1989, Blaðsíða 23

Hrafnkelsstöðum eigi fyrst og fremst við þann
tíma, enda fær það staðfestu af heimildum er
næst verða raktar og eru frá 14. og 15. öld. Þær er
að finna í máldögum kirknanna í Fljótsdal, o.fl.
fornbréfum, sem geta um ítök þeirra í skógum á
Hrafnkelsstöðum.
I svonefndum Vilkins-máldaga (10) frá 1397
eru talin ítök Valþjófsstaðakirkju og þar er m.a.
þessi klausa:
skogarteig j hrafnkelstaða land. bwdar tungo. slef-
liollz teig.
Umritað yrði þetta einhvernveginn þannig:
„Skógarteig í Hrafnkelsstaðalandi, Búðartungu
og SIefholtsteig.“ Petta er svo endurtekið í yngri
máldögum kirkjunnar, en á síðari öldum er
komið „Stefnholtsteig" fyrir Slefholtsteig (sjá
t.d. Sóknarlýsingu Stefáns Árnasonar).
í „Vitnisburðarbréfi um landamerki, ítök og
ítölur Víðivalla hinna ytri í Fljótsdal“, dags. 23.
mars 1467 (10,X,23), er ritað:
... og suo wissu wid að wijdivellir ytri ættv skog vt vid
gilsa j rana...
(þ.e. „og svo vissum við, að Víðivellir ytri ættu
skóg út við Gilsá, í Rana...“).
í kaupbréfi Erlends B. Magnússonar, sem er
„skrifað á kálfskinn, með fjórum heilunr, háng-
andi innsíglum, datérað að Skriðuklaustri í
Fljótsdal, þann 26ta dag Martz 1595,“ er þetta
endurtekið: „svo og líka Skóg út við Gilsá í
Rana.“
Vitnisburðir tveggja manna, útgefnir 1650, undir-
skrifaðir báðir, eru svolátandi: að þeir Einar Stir-
björnsson og (hér vantar nafn), þeir lýsa sig, annar í
þrjú ár, en annar í seitján ár, búið hafa á Hrafnkels-
stöðum, og ségjast heyrt hafa, frá Fidluklettum og
norður að Kirkjuhamri, svo og þvert austur frá
greindum Fidluklettum í Gilsá, hefur kallaður verið
Rani, hvör á landi skilur milli Hallormsstaða og
sagðra Hrafnkellsstaða, og hefur allur sá skógur, sem
í því plátsi er, verið kallaður Ranaskógur, og aldrei
hjér tvímæli á leikið.
Pessar tvær tilvitnanir eru teknar úr vitnisburð-
arbréfi um landamerki og ítök Víðivalla ytri, rit-
uðu að Skriðuklaustri þann 10. júní 1674 í tilefni
af jarðaskiptagerningi, þar sem Jón Bjarnason
selur Jóni Þorlákssyni sýslumanni jörðina með
gögnum og gæðum. Skógarítaksins í Rana er
einnig getið í sjálfum gerningnum, sem er dag-
settur 26. maí sama ár, en ekkert er þar framar en
í ofangreindum tilvitnunum (22).
Bréfin eru geymd í Héraðsskjalasafni Aust-
firðinga á Egilsstöðum.
Samkvæmt máldögum Bessastaðakirkju frá
um 1500 (10, VII, 447), átti hún einnig skógar-
ítök í landi Hrafnkelsstaða, en þau voru fremst í
landinu, við beitarhúsin í Brattagerði, og koma
því Ranaskógi ekki við. Þar er nú fyrir löngu
orðið skóglaust.
Þótt heimildir þessar séu ekki viðamiklar, virð-
ast þær staðfesta ummæli Hrafnkels sögu, að á
Hrafnkelsstöðum hafi verið „skógland mikið“
a.m.k. fram um 1500. Þá var farið að sneyðast
mjög um skóglendi á stórbýlunum norðan ánna,
og jafnvel á Víðivöllum, sem þó hefur jafnan
verið skógarjörð. Sýnt er þó, að Hrafnkelsstaða-
Gilsárgil ofan við Stórabás. Horft upp til Skjögrastaða.
Mynd: Sig. Blöndal 29-07-80.
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1989
21