Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1990, Page 23

dals, sem á sínum tíma Iá utan frá sjó og inn í
efstu drög Bleiksmýrardals, uns Fnjóská braut
sér leið vestur um Dalsmynni.
Ef litið er á þessar nýnefndu heiðar, er þeim
öllum sameiginlegt, að þær liggja hærra en dalir
þeir, er þær tengja saman, og víða allháar brekk-
ur upp á þær. Mjög eru þær misjafnlega grónar,
hinar lægstu eru algrónar að kalla, en aðrar
grýttar og gróðursnauðar. Víðáttumiklar mýrar-
flesjur eru á Flateyjardalsheiði og Bakkaselsflói á
Öxnadalsheiði.
Hvorugur hinna fjölförnu fjallvega milli Suður-
láglendisins og Faxaflóa, Hellisheiði og Mosfells-
heiði, er dalur. Hellisheiðin mosavaxin hraun-
breiða og Mosfellsheiðin raunar einnig að nokkru.
Gæti gróðurfar þeirra því flokkast undir hina
skandínavísku mosaheiði.
Heiðalöndin miklu milli Borgarfjarðar og Húna-
þings, geta vel flokkast undir hið norðurevrópska
hugtak heiði, þ.e. skóglaust ófrjótt gróðurlendi,
enda þótt hér skorti mjög á lyngbreiðurnar. Pær
eru einnig miklu votlendari en bæði evrópsku og
skandínavísku heiðarnar. Smárunnar, lyngteg-
undir og víðir eru algeng hér, og grýttar mosa-
þembur setja víða svip á landið.
Heiðaflæmin á Norðurlandi austan Bárðardals
og á Austurlandi allt suður á Fljótsdalsheiði eru
með líkum svip bæði að landslagi og gróðri og
húnvetnsku heiðarnar. Þó er runnaheiðin þar
miklu samfelldari en syðra og grámosaheiðin
naumast til. Bletti með drottnandi fléttum er
víðsvegar að finna bæði nyrðra og syðra. Upp-
blástur er víða í heiðalöndunum þingeysku.
Margar þessara heiða eru grasgefnar, og voru
sumar byggðar um skeið, svo sem Jökuldalsheið-
in. Ég hygg að það séu þessi heiðalönd, sem
skapað hafa heiðarmyndina í huga Islendinga,
þ.e. meira eða minna grónar en fremur lágar há-
sléttur með Iágum ásum og hæðum, oft grýttum,
en mýraflákar með vötnum og tjörnum í dældum.
Eina láglendisheiðin, sem ég minnist, er Sléttu-
heiðin á Melrakkasléttu, sem nær út undir sjó, en
fer jafnt hækkandi án greinilegra marka í lands-
lagi upp í hálendisheiðarnar.
A Austurlandi eru margir fjallvegir milli byggða,
sem bera heiðarnöfn. Enginn þeirra mun geta
kallast dalur nema Lónsheiði milli Suður- Múla-
Á Arnarvatnsheidi. Steindór Steindórsson er á aftasta
hestinum. Mynd: Einar Gíslason, 1964.
og Austur-Skaftafellssýslna. Leiðirnar liggja
annars yfirfjallgarða, t.d. Hellisheiði ogFjarðar-
heiði, en líklega einnig um dali í fjallgarðinum.
Þverdalir og djúp skörð líkt og í Tröllaskaga eru
þar óvíða og halda þá sínu landslagsheiti eins og
Fagridalur og Almannaskarð.
Á Vestfjörðum er fjöldi „heiða“. Ef til vill eru
heiðanöfnin hvergi algengari á landinu en þar.
Sumar heiðarnar eru að landslagi og gróðursvip
líkar heiðunum á miðhálendinu, t.d. Þorskafjarð-
arheiði. En langflestar þeirra cru leiðir milli
byggða, sumar fjölfarnar. Engin þeirra getur
kallast dalur, en stundum grunnar dældir að baki
strandfjalla svo sem Þingmannaheiði, Sandsheiði
milli Barðastrandar og Rauðasands, og Látra-
heiði að baki Látrabjargs frá Látrum austur á
Rauðasand. Allar eru heiðar þessar grýttar og
gróðurlitlar, svo sem aðrar Vestfjarðaheiðar, en
þó eru þar víða allmiklar mosaþembur t.d. á
Látraheiði.
Hér má geta þriggja heiða, sem liggja allar á
leiðinni frá Snæfjallaströnd við Isafjarðardjúp
norður í Furufjörð á Hornströndum. Syðst er
Snæfjallaheiði, ysti hluti fjallgarðsins milli Snæ-
fjallastrandar og Grunnavíkur. Hlíðar eru all-
brattar báðum megin, víðast grónar, en háfjallið
tiltölulega flatt og gróðurlitlir melar. Heiðin er
greiðfær á sumrum bæði fyrir menn og hesta.
Næst er Staðarheiði frá Grunnavík yfir á Höfða-
strönd. Hún er lágur háls, 389 fet, gróinn að
mestu, og getur naumast kallast fjallvegur. Nyrst
er svo Skorarheiði, djúpt skarð úr botni Hrafns-
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1990
21