Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1990, Blaðsíða 41

grein aðeins um þá möguleika sem eru fyrir hendi
hvað nytjaskógrækt varðar í Öngulsstaðahreppi.
Hér er ekki um áætlun að ræða heldur drög að
áætlun eða nytjaskógaskipulagi. Mörgum spurn-
ingum er enn ósvarað og áður en lengra er haldið,
verður að fá svör við þeim.
í fyrsta lagi verður að kanna hvort landeig-
endur eru tilbúnir að leggja umrætt land undir
skógrækt. Það er ekki nauðsynlegt að friða allt
landið strax í byrjun. Friðunina er hægt að fram-
kvæma í þrepum en taka verður ákvörðun um
endanlega stærð og legu skógræktarlands áður en
framkvæmdir hefjast því að hagkvæmni slíkrar
skógræktar stendur og fellur með stærð þess og
samfellu skógarins. Ef til dæmis kemur í ljós að
aðeins fáeinir landeigendur eru tilbúnir að skuld-
binda sig til að leggja aðeins hluta af sínu landi
undir nytjaskógrækt eru forsendur ræktunar-
innar brostnar og mun erfiðara að rökstyðja hag-
kvæmni hennar. T. d. væru jaðaráhrif mun meiri,
stór hluti skógarins yrði verðlítill eða verðlaus
skógarkantur. Öll aðföng væru dýrari og erfitt
væri að selja afurðir vegna þess framleiðslan væri
mjög takmörkuð og tímabundin.
Ef könnun meðal landeigenda leiðir í ljós að
þeir eru tilbúnir að leggja, að stærstum hluta,
umrædd landsvæði undir nytjaskógrækt er næst
að kanna hvort fjárveitingarvaldið er tilbúið að
styrkja framkvæmdina. Með umsókn um fjár-
veitingu þyrfti að fylgja drög að tímasettri kostn-
aðaráætlun, spá um vöxt og gæði skógarins, arð-
semisútreikningar og úttekt á sölu og nýtingu
afurða.
Þegar skuldbinding fjárveitingarvalds liggur
fyrir er næsta skref að gera nákvæmari útfærslu á
framkvæmda- og kostnaðarlið fyrirhugaðrar
skógræktar. Einnig þarf að gera samninga við
gróðrarstöðvar um framleiðslu og verð á
plöntum. Þegar endanleg áætlun liggur fyrir sam-
þykkt af öllum aðilum er ekki eftir neinu að bíða
en að hefjast handa við skóggræðsluna.
ÁREKSTRAR VIÐ
HEFÐBUNDINN BÚSKAP
Nytjaskógrækt mun koma í veg fyrir eða tak-
marka aðra landnýtingu á þeim svæðum þar sem
hún verður stunduð. Hjá því verður ekki komist.
Það eru aðallega tveir þættir hefðbundins bú-
skapar sem verður að huga sérstaklega að. Þeir
eru:
1. Nýræktun túna. Hún kemur að sjálfsögðu
ekki til greina á fyrirhuguðu nytjaskógasvæði. Ef
nú þegar eða í nánustu framtíð er skortur á rækt-
uðu landi verður að taka frá hentugt land til
nýræktunar. Þegar litið er lengra fram í tímann er
ekkert því til fyrirstöðu að breyta skógi í ræktað
land þegar á annað borð þarf að höggva hann
vegna aldurs (eftir ca. 40-100 ár). Það er áreiðan-
lega mjög misjafnt frá einni jörð til annarrar
hvort ræktað land er nægjanlegt eður ei. Ef til vill
er á einhverjum jörðum búið að rækta meira land
en nauðsynlegt er til að fóðra núverandi bústofn.
2. Hagabeit. Alla beit verður að banna í skógi
sem ekki hefur náð 3-4 m hæð. Þar sem skógur-
inn hefur náð fyrrnefndri hæð er vel mögulegt að
beita hann en það verður að vera hófleg beit
undir ströngu eftirliti. Hömlulaus beit í skógi
getur stórskemmt hann. Helstar eru skemmdir á
berki og rótum vegna nags og traðks. Þörfin fyrir
beitiland er án efa að sama skapi misjöfn milli
jarða eins og fyrir nýræktun.
Hver og einn jarðeigandi verður að meta hvort
og hve mikið nytjaskógrækt á hans landi gæti tak-
markað eða breytt hefðbundnum búskap á jörð-
inni. Vert er þó að benda á að nytjaskógasvæðið
tekur aðeins til úthaga ofan þjóðvegar og neðan
200 m hæðarlínu. Möguleikar á ræktun og óheftri
beit ofan og neðan við þetta svæði eru óbreyttir.
HAGKVÆMNI NYTJASKÓGRÆKTAR
Með hagkvæmni er átt við hvort skógrækt sé
arðbær fjárfesting. Gerðir hafa verið nokkrir
arðsemisútreikningar fyrir nytjaskógrækt á ís-
landi. Útkoman úr þeim hefur undantekningar-
laust verið sú að nytjaskógrækt er arðbær fjár-
festing, þ. e. a. s. að fjárfestingin gefur af sér arð
eðavexti. Vextirnireru samtlágir, ábilinu 1-8%.
Ekki er tímabært að reikna út hagkvæmni
nytjaskógræktar í Öngulsstaðahreppi sérstaklega
en vert er að nefna þá þætti sem áhrif hafa á arð-
semi skógræktar. Þeireru:
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1990
39