Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1990, Blaðsíða 119

SIGURÐUR BLÖNDAL
ÞÓRARINN BENEDIKZ
Öflun lerkifræs frá
Arkhangelskhéraði
Um þessar mundir er meira ræktað á íslandi af
rússalerki (Larix sukaczewi Dylis) og síberíu-
lerki (Larix sibirica Ledeb. ) en öðrum innfluttum
trjátegundum. Þessar tegundir hafa þrifist betur
og víðar en skógræktarmenn ætluðu fyrir aðeins
40 árum. íslenskir og erlendir skógræktarmenn
hafa undrast þetta, vegna þess að í heimkynnum
lerkisins er dæmigert meginlandsloftslag, sem
það hefur aðlagast, en á íslandi er úthafsloftslag,
sem ætla mætti, að hentaði því ekki. Vistfræði-
legt þolsvið þess hefir þannig reynst með ólík-
indum stórt.
Síberíulerki, sem fram að 1947 var heiti á öllu
því lerki, sem nú er greint í tvær ofannefndar teg-
undir, var ein þeirra erlendu trjátegunda, sem
reyndar voru á fyrstu árum skógræktartilrauna
hérlendis. Sigurður Blöndal (1964) ritaði allítar-
lega um lerki og reynslu af ræktun þess á Islandi
fram að þeim tíma. Á næstu 20 árum jókst ræktun
lerkis mjög og mikilvæg reynsla fékkst og þekk-
ing á atferli þess. Arnór Snorrason (1987) kann-
aði vöxt og vaxtarlag lerkis um allt land sumarið
1985 á 144 teigum og skrifaði ítarlega ritgerð um
þessa könnun og niðurstöður hennar. Áður hafði
Þorbergur Hjalti Jónsson (1982) kannað sérstak-
lega hæðarvöxt og vaxtarlag lerkis í Eyjafirði. I
þessum könnunum og þá auðvitað sérstaklega í
landskönnun Arnórs kom í ljós, að vöxtur og
vaxtarlag lerkisins var ákaflega mismunandi inn-
an héraða og milli þeirra. Skýrt kom fram, að
rússalerki væri um vaxtarlag álitlegri trjátegund
en síberíulerki á Norður- og Austurlandi. Fyrir
því bæri að leggja áherslu á rússalerkið þar, sem
markmið ræktunarinnar væri nytjaskógrækt. Hins
vegar reyndist síberíulerki jafnvel betra í upp-
sveitum Árnessýslu, sem er það svæði á Suður-
landi, þar sem lerkirækt er vænlegust. í Borgar-
firði norðan Skarðsheiðar sýnist rússalerki mun
vænlegra en síberíulerki.
Árin 1988 og 1989 komu úr gróðrarstöðvum
Skógræktar ríkisins og Skógræktarfélags Eyfirð-
inga og Reykjavíkur 818 þús. skógarplöntur af
lerki. Árið 1988 nemur þetta 28% af plöntufram-
leiðslunni, en 26% árið 1989.
Okkur er ekki kunnugt um, að lerki skipi nokk-
urs staðar í heiminum svo háan sess í skógrækt
eins og á íslandi. Við gerum þá ráð fyrir, að síber-
íski lerkiskógurinn endurnýist að verulegu leyti
náttúrlega, að svo miklu leyti sem hann endur-
nýjast. Sú var a.m.k. raunin á í Altaihéraði í
Vestur-Síberíu skv. því sem höfundum var sagt,
er þeir voru þar 1979 (Sigurður Blöndal 1980).
Af því, sem nú hefir verið rakið, má ljóst vera,
að íslenska skógræktarmenn hefir lengi dreymt
um að kynnast lerkiskógum á heimaslóðum. Það
gerðist í fyrsta skipti í ferð Sigurðar og Þórarins
til Altaihéraðs, sem nefnd var hér á undan og
Sigurður skýrði frá í Ársritinu.
Niðurstaðan af könnun Arnórs um ágæti rússa-
lerkisins í nytjaskógrækt á Norður- og Austur-
landi hvatti enn frekar til þess, að íslenskum
skógræktarmönnum gæfist kostur á því að skoða
lerkið í Arkhangelskhéraði í Norður-Rússlandi.
Að vísu höfðum við undir höndum mjög góða
lýsingu á því eftir Milan Simak (1979), en hann
var í hópi fjögurra sænskra skógræktarmanna,
sem komu á slóðir lerkisins í þessu héraði árið
1976.
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1990
117