Skógræktarritið - 15.05.2010, Blaðsíða 14

13SKÓGRÆKTARRITIÐ 2010
Rétt kvæmi á hverj um stað er gríð ar lega mik il vægt
at riði þeg ar nota á trjá teg und ir sem verða stór vaxn­
ar, þar sem flest ar þeirra eru ald ar upp af fræi. Rækt­
un upp af fræi þýð ir meiri erfða fjöl breyti leika á milli
trjánna sem vaxa upp.
Tvær leið ir eru mögu leg ar til að létta og flýta fyr ir
þess ari vinnu og til að finna sem fljót ast bestu kvæm­
in fyr ir skóg væð ingu þeirra land svæða sem mönn um
hugn ast að leggja und ir ynd is­ og timb ur skóga:
1. Vefj a rækt un (klón fjölg un) á allra bestu ein stak­
ling un um (ís lensk „súper tré“ sem aldrei eða
mjög sjald an hef ur orð ið mis dæg urt) þyk ir dýr
fjölg un ar að ferð, en gæti flýtt skóg væð ingu og
auð veld að skóg rækt ar starf ið á mjög áhrifa rík an
hátt. Það þýð ir að öll trén á stóru svæði yrðu af
ein um klóni, öll með sama erfða efni og móð ir in.
Timb ur skóg rækt gæti haft mik ið gagn af þess ari
að ferð, en hún hugn ast tæp ast nátt úru vernd ar­
sinn um. Með góðu skipu lagi má t.d. nota þrjár
ólík ar trjá teg und ir sam an í timb ur fram leiðslu
og mýkja þannig ásýnd henn ar. Teg und ir sem
höggn ar eru úr skóg in um á mis mun andi tíma,
t.d. af því að þær þroskast mis hratt upp í há­
marks upp skeru.
2. Fræ rækt un. Vís ir að slíku kyn bóta starfi með hjálp
fræ rækt un ar er í fræ hús inu að Vögl um í Fnjóska­
dal, þar sem Þröst ur Ey steins son hef ur safn að
sam an bestu ein stak ling un um af ís lensk um barr­
trjám. Víxl un á milli slíkra ein stak linga get ur
auk ið fræ gæð in og gef ið marg falt hærri pró sentu
af góð um, hrað vaxta trjám fyr ir ís lenska skóg­
rækt. Ís lenska birk ið hef ur þeg ar ver ið í slíku
kyn bót ar verk efni í nokk ur ár und ir hand leiðslu
Þor steins Tóm as son ar, með að stöðu í Gróðr ar­
stöð inni Mörk. Flest ir kann ast orð ið við Emblu­
birk ið sem gef ur hærra hlut fall af hrað vaxta og
bein stofna ís lensku birki.
Í þess um fram halds pistli (sjá þá fyrri í 1. og 2. tbl.
Skóg rækt ar rits ins 2009) um aukna fjöl breytni í
skóg um lands ins er fjall að um fá ein ar trjá teg und ir
í tveim ur ætt kvísl um, Pin us (fur ur) og Picea (greni),
sem báð ar voru gróð ur sett ar allt frá upp hafi ís lenskr­
ar skóg rækt ar til að fram leiða timb ur og til ynd is.
Ein teg und in hvarf nær al veg úr skóg rækt ar starfi í
nokkra ára tugi en gróð ur setn ing ann arra hef ur ver ið
mjög sveiflu kennd. Við sum um blas ir bjart ari fram­
tíð held ur en nokkurn tím ann áður, þar sem kom ið
er þokka legt skjól af frum herja teg und um ís lenskr ar
skóg rækt ar og vegna miklu ít ar legri kvæma rann­
sókna sem komn ar eru út í mörk ina.
Um gróð ur setn ingu, jarð vinnslu og fleiri al menn­
ar ráð legg ing ar við gróð ur setn ing ar starf ið vísa ég
til fyrsta pistils ins. Að ferð irn ar eru alltaf þær sömu
hvort sem gróð ur sett eru runn ar eða tré.
Löng ræktunarsaga fegurstu furutrjánna
Furu teg und irn ar Pin us cembra og Pin us si birica eiga
langa sögu í ís lenskri skóg rækt. Má segja að 100 ár
séu frá því þær voru fyrst gróð ur sett ar og þang að til
áhugi fór að glæð ast á þeim aft ur.
Í rit inu Is lands Skovsag, sem Land bún að ar ráðu­
neyt ið gaf út árið 2007, eru tekn ar sam an skýrsl ur
danskra skóg rækt ar eld huga. Þeir vildu kenna ís­
lensku þjóð inni rækt un skóga og stuðl uðu að vernd­
un þeirra skóg ar leifa sem enn voru til í land inu um
alda mót in 1900. Það er lær dóms ríkt og fróð legt
að lesa um ná kvæmn ina í vinnu brögð um, hvern ig
þeir þreif uðu sig áfram við að átta sig á ís lensk um
að stæð um og hversu gíf ur leg orka fór í að koma
skóg rækt ar reit um á legg, t.d. Furu lund in um á Þing­
völl um, Rauða vatns skógi, Hálsi í Fnjóska dal, skóg­
ar reitn um við Grund í Eyja firði og í Mörk inni í Hall­
orms stað ar skógi.
Í skýrsl um Dan anna er nefnd ein furu teg und sem
síð ar var ekk ert not uð aft ur í ís lenskri skóg rækt, né
held ur próf uð fleiri kvæmi af, í nær 100 ár. Það er
Pin us cembra, sem ég kýs að kalla sembraf uru en
það nafn er í takt við þau heiti sem sem tréð hef­
ur á ýms um tungu mál um í heim kyn num sín um. Á
dönsku heit ir hún „sembrafyr“, í Sviss „arve“ og
„zir be“, í Aust ur ríki „zir belki efer“, á ensku „Swiss
pine“ og „Arolla pine“, á frönsku „pin cembro“,
á ítölsku „pino cembro, elvo, cim ber, zir mol, cir­
molo, cembro, arolla“, á retórómönsku „gèmber“
og á rúm ensku „zimbru“. Senni lega hafa Dan irn ir
kom ið hing að með sembraf ur ur upp runn ar frá Alpa­
fjöll um, en seinna barst fræ frá Sí ber íu af syst ur teg­
und inni Pin us si birica, lindi furu (áður köll uð Pin us
Sum ar trjá teg und ir fengu eins kon ar frí í skóg rækt ar starf inu í nokkra ára tugi. Af einni, Pin us sylvestris,
var mik ið gróð ur sett frá 1940 til 1960. Þess ar teg und ir eiga aft ur er indi inn í skóg rækt ar á ætl an ir á nýrri
öld með hlýn andi lofts lagi og sem önn ur kyn slóð trjáa inn í skóga, sem tek ist hef ur að koma upp.