Skógræktarritið - 15.05.2010, Síða 30

29SKÓGRÆKTARRITIÐ 2010
marka laus og hag kerf in úti loka pen inga legt virði
þess ar ar þjón ustu í sín um út reikn ing um þar sem
erfitt er að verð leggja hana. En hún er mjög mik­
ils virði fyr ir hag kerfi manns ins. 1 Verk efn ið Hag ur
Heið merk ur, und ir stjórn Bryn hild ar Dav íðs dótt ur,
geng ur út á það að gera grein fyr ir nátt úru auðn­
um, reyna að kort leggja hann og síð an verð leggja.
Í þessu sam hengi skipt ir miklu máli að vera víð sýnn
þeg ar mæla á vel ferð. Það þarf að skoða bet ur vel­
ferð mann kyns í stað þess að ein blína á hag vöxt, og
þá skipt ir miklu máli áhrif þjón ustu nátt úr unn ar á
mann lega upp lif un og hvern ig nátt úr an auðg ar okk­
ar líf. Vel sæld mann kyns er ná tengd við haldi nátt­
úru auðs. Það er skað legt að ganga um of á nátt úru­
auð inn og þar með eyði leggja fram tíð ar mögu leika á
að njóta þess ar ar ákaf lega verð mætu þjón ustu. Við
þurf um að gera okk ur grein fyr ir hinni fjöl breyttu
þjón ustu nátt úr unn ar og meta hana eins vel og unnt
er.
Vís bend ing ar eru um veru leg an efna hags leg an
ávinn ing ef að gengi að græn um úti vist ar svæð um er
full nægj andi í þétt býli. Felst ávinn ing ur inn í lægri
sjúk dóma tíðni og minni sjúkra kostn aði. Skóg ar Evr­
ópu virð ast vera mik il væg ir fyr ir lýð heilsu al menn­
ings en efna hags legt gildi þeirra í þessu sam hengi
hef ur ver ið van met ið í stefnu mót un, t.d. á sviði heil­
brigð is mála, skipu lags mála og skóg rækt ar. Skóg­
ar eru að gengi leg ir al menn ingi og hægt er að njóta
þeirra til að auka heil brigði með litl um eða eng um
kostn aði fyr ir ein stak linga eða al menn ing. Lýð heilsa
ætti að vera rauði þráð ur inn í land nýt ing ar á ætl ana­
gerð fyr ir þétt býli, því ávinn ing ur inn af því að efla
og bæta stað bund in úti vist ar svæði er mik ill.2
Græn svæði stuðla einnig að að lað andi bæj ar­
mynd þar sem ná lægð við nátt úr una vek ur já kvæð­
ar til finn ing ar í huga fólks. Get ur þetta vist legra og
hlý legra um hverfi lað að að fólk til bú setu og vinnu
og bæt ir þannig óbeint efna hag þétt býl is stað ar ins.3
Fé lags leg gæði skóga; að gengi, sam setn ing og
áhuga verð fyr ir bæri skóg ar ins
Hvern ig er hægt að skipu leggja úti vist ar svæði í þétt­
býli þannig að það stuðli að já kvæðri fjöl menn ingu
sem jafn framt eyk ur vel ferð mis mun andi þjóð fé lags­
hópa? Til þess að ólík ir þjóð fé lags hóp ar geti sam­
þætt úti vist ar menn ingu sína verð ur að nýta úr ræði
sem fel ast í fjöl breytni not end anna. Til að ná jafn­
vægi í borg ar skóg rækt þarf ekki að eins að hugsa
um líf fræði lega fjöl breytni skóg ar ins, held ur einnig
menn ing ar lega. Margleit ir borg ar skóg ar eru líkt og
margleit ar þjóð ir bet ur í stakk bún ir til að takast á
við ófyr ir séð ar breyt ing ar en eins leit ir.4
Fyr ir þá sem skipu leggja ís lenska úti vist ar skóga
er nauð syn legt að ein beita sér að þjón ustu. Fram­
kvæmda að il ar þurfa reglu lega og á virk an hátt að
leita álits hjá not end um úti vist ar svæð is ins eft ir
hverju þeir sæk ist þeg ar þeir leita að teng ingu við
nátt úr una.5
Miðl un, sam vinna og skóg rækt ar starf á sam fé­
lags grund velli
Flest ir búa í þétt býli og þétt býl is mynd un kall ar á
breyt ing ar í skóg rækt, m.a. vegna þess að skóg arn­
ir gegna mis mun andi hlut verk um í nú tíma sam fé lagi.
Með þátt töku al menn ings gefst borg ur um tæki færi
til að hafa áhrif á stjórn un og skipu lag á sínu nán­
asta um hverfi. En fyrst þarf að miðla upp lýs ing um
til al menn ings; hvað­hver­hvenær­hvern ig? Að því
loknu má fara fram á sam vinnu milli hags muna að­
ila.6
Daði Már Krist ó fers son hef ur rann sak að að ferða­
fræð ina við hag fræði legt mat á verð gildi nátt úru­ og
úti vist ar svæða en taka þarf til lit til margra þátta við
verð mæta mat flók inna vist kerfa sem veita fjöl mörg­
um mis mun andi um hverf is þjón ustu en þá þarf að
meta virði allr ar þeirra ólíku fram leiðslu sem á sér
stað. Heið mörk er fram úr skar andi dæmi um fjöl­
breytt vist kerfi, þar sem fram fer á einu svæði bæði
bein og óbein not og um fangs mik il þjón usta vist­
kerfa. Sum þjón usta er aug ljós, t.d. drykkj ar vatn,
skóg rækt og að staða til ýmis kon ar úti vist ar. Önn ur
þjón usta vist kerf is ins er síð ur aug ljós, en það er t.d.
í tengsl um við mennt un og menn ingu, kolefn is bind­
ingu, og sem bú svæði margra teg unda fugla og fiska.
Til þess að leggja hag fræði legt mat á svæð ið er beitt
að ferð um sem hafa ver ið þró að ar í um hverf is hag­
fræði á und an förn um árum,7 til að leggja mat á hluti
sem hing að til hafa ver ið erf ið ir í verð lagn ingu, eins
og t.d. úti vist ar gildi. Í dag er hrein um mark aðs að­
ferð um beitt til þess að meta virði Heið merk ur, s.s.
hversu miklu er fólk til bú ið að fórna og til kosta, t.d.
í gegn um bens íns kostn að, til að not færa sér þjón­
ustu svæð is ins. Mörg nema verk efni hafa spunn ist
út frá verk efn inu Hag ur Heið merk ur, og öll hjálp­
ast þau að við að ná utan um verð mæta mat þessa
fjöl breytta svæð is. Þess ari viða miklu rann sókn lýk­
ur árið 2011, og verð ur helstu nið ur stöð um safn að
sam an í eina skýrslu.