Skógræktarritið - 15.05.2010, Síða 41

SKÓGRÆKTARRITIÐ 201040
það hef ur ver ið gróð ur sett á lág lendi víða um norð­
an­ og vest an verða Evr ópu í um 250 ár.
Evr ópulerki var með al fyrstu teg unda sem reynd ar
voru hér lend is í upp hafi 20. ald ar og má finna ald ar­
göm ul tré á nokkrum stöð um. Þekkt ast er senni lega
evr ópulerk ið í garð in um Skrúð við Dýra fjörð en það
hæsta er í Mörk inni á Hall orms stað, rétt rúm lega 20
m hátt. Marg ir þekkja líka hið svip mikla evr ópulerki
í gamla kirkju garð in um við Suð ur götu.
Evr ópulerki er í heim kynn um sín um stór vax ið og
bein vax ið skóg ar tré. Það nær oft 30–40 m hæð og
verð ur 6–700 ára gam alt. Það þyk ir fal legt í sín um
bjart græna sum ar skrúða og ekki síð ur í skær gul um
haust lit um. Lerk ið fell ir barr sitt á haustin og er það
nær ein stakt með barr tré. Göm ul nöfn á lerki er læ­
virkja tré og barr fell ir.
Við ur inn er eft ir sótt ur til margs kon ar nota. Það
hef ur nátt úru lega við ar vörn og er til dæm is mik ið
not að til smíða ut andyra.
Evr ópulerki er harð gert og þol ir bæði rysj ótt veð­
ur að vetr ar lagi og svöl sum ur, en suð læg ur upp runi
þess veld ur því að það vex nokk uð lengi fram eft ir
hausti á okk ar breidd argráðu. Af leið ing in er sú að
það verð ur oft fyr ir haust kali hér á landi og verð ur
fyr ir vik ið krækl ótt. En það sem er krækl ótt í aug­
um sumra er fal leg ur skúlp túr í aug um ann arra og
göm ul evr ópulerki tré verða gjarn an mjög svip mik il,
með digr an stofn, hrjúf an börk og mikla krónu. Það
hent ar vel í stóra garða og úti vist ar svæði. Einnig má
klippa það og nota í lim gerði. Með kvæma vali og
kyn bót um, sem Skóg rækt rík is ins hef ur stað ið að,
verð ur evr ópulerk ið verð mætt skóg ar tré hér á landi
í fram tíð inni.
Inn flutn ing ur á evr ópulerkifræi til skóg rækt ar
hófst árið 1954 og eru til skóg ar lund ir og all mörg tré
í görð um víða um land allt frá því laust fyr ir 1960.
Einnig eru til örfá eldri evr ópulerki tré, þ.e. fyr ir utan
þau allra elstu, eða frá ár un um milli 1915 og 1960
og er tréð við Gamla póst hús ið eitt þeirra.
Evr ópulerk ið við Brúna veg 8 er varla kom ið af
barns aldri, ef mið að er við ald ur þess við góð skil yrði
sunn ar í álf unni. Það mun halda áfram að vaxa og
dafna næstu 500 árin og ná mik illi hæð og um fangi,
ef allt fer að ósk um og natn in og um hirð an í næsta
ná grenni verð ur jafn góð og und an far in 60 ár.
Stafa fura – Heið mörk
Tré des em ber mán að ar 2008 var stafa fura (Pin us
contorta) í Heið mörk. Tréð vex í jaðri stafa f uru­
lund ar við Hraunslóð í Heið mörk, skammt sunn an
við Sil unga poll. Tréð mæld ist 10,7 m á hæð og um­
mál í 1,3 m hæð frá jörðu var 0,84 m.
Stafa fur an hef ur mik ið ver ið höggv in sem jóla tré
á seinni árum og nýt ur hún vax andi vin sælda lands­
manna og er orð in al geng asta inn lenda jóla tréð.
Kem ur þar ekki að eins til hversu mik ið og vax andi
fram boð er af henni, held ur líka hitt að hún er fal­
legt, ilm andi og sér stak lega barr held ið tré. Stafa fur­
an mun, hér eft ir sem hing að til, verða mik il væg ur
þátt ur í jóla haldi Ís lend inga og ekki að eins það,
held ur er hún ein af meg in stoð um hinn ar vax andi
skóg ar auð lind ar lands manna. Tré des em ber mán að­
ar 2008 er gott dæmi um inn flutta trjá teg und sem
hef ur sann að gildi sitt og verð mæti og þrífst ein stak­
lega vel í nýj um heim kynn um.
Stafa fur an er am er ísk teg und að upp runa, vex
með Kyrra hafs strönd inni frá Alaska og al veg nið ur
til Mexíkó og einnig inn ar á meg in land inu. Henni
er skipt í fjór ar deili teg und ir. Þær út breidd ustu eru
strand fura og raftafura. Strand fur an er lág vaxn ari
og oft krækl ótt og snú in, líkt og lat neska nafn ið seg­
ir til um. Verð ur hún ekki nema miðl ungs hátt tré, en
hún þol ir vel vind og saltá lag við strönd ina og ger ir Stafafuran í Heiðmörk.