Skógræktarritið - 15.05.2010, Síða 57

SKÓGRÆKTARRITIÐ 201056
Við gaum gæfi lega skoð un á þurrk aðri plönt unni
fund ust að eins tvö ör smá jarð veg s korn loða við jarð­
læg an sprota. Hún hafði greini lega ver ið skol uð vel
fyr ir þurrk un. Því er verr, að ekki hef ur unn ist tími
til að greina þessi korn til fulls í raf einda­ör greini.
Þó er ljóst nú, að þarna er basalt gler og lang lík leg ast
ís lenskt fokefni að upp runa, því að það finnst ekki í
ná læg um lönd um í sama mæli og hér. Þar til ann að
kem ur í ljós verð ur því haft fyr ir satt, að ein tak ið sé
frá Ís landi.
Eng in tengsl þurfa að vera á milli ein taks ins í
Kaup manna höfn og þess, að teg und ar inn ar er fyrst
get ið í skrá A. M. Mørchs frá 1821. Sé það hins
veg ar svo, og plönt unni hafi ver ið safn að á ár un um
1813–1820, koma eink um tveir menn til álita, báð ir
syn ir Stef áns amt manns Thoraren sen. Það eru þeir
Ólaf ur lækn ir (1794–1870) og Odd ur lyf sali (1797–
1880), sem voru báð ir við nám í Kaup manna höfn á
ár un um fyr ir 1820. Sem kunn ugt er lærðu lyfja fræð­
ing ar grasa fræði á þess um árum og var jafn vel skylt
að safna plönt um. Odd ur er því senni legri safn ari
en Ólaf ur. Odd ur var ap ó tek ari á Ak ur eyri 1819–
1823, síð an í Nesi við Sel tjörn 1823–1833 (­4), þá
í Reykja vík til 1836 að hann flyt ur að nýju til Ak­
ur eyr ar. Brennt er fyr ir að segja, hvar hann hef ur
rek ist á haust lyng, en lík legt, að hann hafi safn að
því á stúd entsár um sín um eða fyr ir 1819. Ekki er
ósenni legt, að Odd ur hafi oft átt er indi að Nesi áður
en hann flutti til Ak ur eyr ar og þá mögu lega dott ið
ofan á hóf fíf il á þeirri leið.
Nú kann svo að vera, að ein tak ið sé nokkru yngra,
og þá kem ur ann ar mað ur af þess ari ætt til greina.
Það er Gísli Thoraren sen (1818–1874), öðru nafni
Hraun gerð is­Gráni. Hann var að sönnu þekkt ur að
öðru en áhuga á nátt úru fræð um. Á Hafn ar ár um sín­
um var hann góð ur vin ur Fjöln is manna og orti tals­
vert; hóf nám í guð fræði en lauk ekki. Þeg ar heim
kom kenndi hann við Lærða skól ann einn vet ur
en fékk síð an Sól heima þing í Mýr dal og sat á Felli
1848–1873. Ef það reyn ist rétt, að hann sé safn ari,
er það skemmti leg til vilj un, að teg und in skyldi end­
ur finn ast á nærri sama stað rúm um 150 árum síð ar.
Slíkt þarf þó ekki að koma alls end is á óvart, því að
einmitt á þess um slóð um eru ein bestu skil yrði fyr ir
þenn an sjald gæfa slæð ing.
Haustlyng – Erica tetralix L.
Haust lyng er tré kennd ur, sí grænn smár unni, 10 til
50 cm á hæð, með jarð læga, upp reista sprota; yngstu
grein ar eru oft loðn ar. Blöð eru 3 til 6 mm að lengd,
grá græn, krans stæð, oft ast fjög ur sam an. Þau eru
strik laga til af löng eða allt að lensu laga; hærð, með
kirtil hár. Yf ir borðs flöt ur blaða er lít ill og tempr ar
út guf un. Frumu vegg ir eru sett ir lí gníni (tréni) og
inni halda að auki tannín, resín (við ar kvoðu) og ýms­
ar ol í ur. Blöð in eru því ekki góm sæt en mjög eld fim
í þurrka tíð. Blað rend ur eru nið ur orpn ar en þó ekki
meira en svo, að neðra borð sést ávallt. Blóm skip­
un er enda stæð ur sveip ur eða klasi. Blóm in standa
lengi eft ir blómg un, en verða smám sam an brún og
papp írs kennd. Við hvert blóm eru 2 eða 3 há blöð;
4 bik ar blöð, kirtil hærð, 2–3 mm á lengd; 4 sam vax­
in krónu blöð 5–9 mm, rós rauð eða bleik. Fræfl ar 8
með tvö löng horn; egg leg dún hært. Ald in er hýði og
er um lukt af krónu blöð um all lengi.
Haust lyng telst til lyn gætt ar (Er icaceae) ásamt um
2500–3500 öðr um teg und um, sem skipt ast á 90–125
Myndin sýnir safneintakið af haustlyngi í grasasafni há­
skólans í Kaupmannahöfn. Neðst í hægra horni stendur:
ex Islandia; leg. Thorarensen. Mynd: Hákon Ágústsson