Skógræktarritið - 15.05.2010, Blaðsíða 79

SKÓGRÆKTARRITIÐ 201078
nái að þroska fræ. Hugs an lega mætti þó nýta slík ar
teg und ir til for rækt un ar við skóg rækt ef rétt kvæmi
eru til. Hafi menn rýrt eða ör foka land má hugs an­
lega auðga það með ein ær um lúpín um og hefja svo
skóg rækt ina ári seinna. Er lend is hafa ein ær ar lúpín­
ur ver ið not að ar á þenn an hátt til að spara áburð.2, 10
Ein ær ar lúpín ur mætti einnig nota til að koma í veg
fyr ir holklaka og auka nít ur magn ið í leið inni.
Í Alaska hafa að minnsta kosti 5 lúpínu teg und­
ir ver ið greind ar.39 Þrjár hafa ver ið pru fað ar hér á
landi og er nú þeg ar get ið en hin ar tvær eru L. lep­
i dus sem mætti kalla fjalla lúpínu á ís lensku og L.
kuschei sem mætti kalla júkon lúpínu.39 Sjálf sagt
gætu þess ar lúpín ur þrif ist hér á landi þótt ólík legt sé
að þær standi ala skalúpínu á sporði. L. lep i dus var
með fyrstu plönt um til að mynda breið ur á Mount
St. Helen eft ir stóra eld gos ið þar árið 1980 8, 11 ásamt
L. lati folus sem er ná skyld ala skalúpínu en er fjalla­
planta en ekki strand planta.10 Af þess um teg und um
er L. lep i dus einna áhuga verð ust. Hún er mik ið lægri
en þær lúpín ur frá Alaska sem reynd ar hafa ver ið
hér lend is 8 og ætti því ekki að vera eins hörð í sam­
keppni. Ævi skeið henn ar er einnig miklu styttra eða
ekki nema 3–5 ár.11 Þess ir eig in leik ar gera hana álit­
lega hér lend is, ef hún feng ist hér þrif ist á ann að borð.
Hún vex ekki eins langt í norð ur og ala skalúpín an en
vex til fjalla sunn ar í Norð ur­Am er íku.11
Gand baun ir Thermops is
Nokk uð há vaxn ar, fjöl ær ar teg und ir með upp rétt an
stilk og gul blóm. Thermos þýð ir heit ur á grísku og
því má vera að fræði heit ið sé dreg ið af hin um gula
lit, lit sól ar inn ar. Gand ar eru all ir skriðul ir sem get ur
ver ið kost ur þar sem þær hafa gott pláss. Hér lend is
koma að minnsta kosti tvær teg und ir til greina en
reynsl an mæl ir sér stak lega með annarri.
Lensugand ur Thermops is lup in oides
Fræði heit ið gæti merkt ,,hin gula lúpína“. Það er vel
til fund ið þar sem blóm in eru gul en lúpín ur bera
oft ast blá blóm. Sum stað ar hef ur lensugand ur, sem
einnig hef ur ver ið kall að ur hrútagand ur,40 mynd­
að breið ur á Ís landi í til rauna rækt.29 Slík ar breið ur
hafa til dæm is mynd ast við Hafra vatn hjá Vil hjálmi
Lúð víks syni, sem er mörg um rækt un ar mann in um
að góðu kunn ur, og bragg ast þar ágæt lega.12 Teg­
und in mynd ar mik ið fræ í löng um belgj um sem
þroskast þeg ar um mán aða mót in ágúst – sept em ber.
Að aldreif ing ar leið in er hins veg ar með neð an jarð ar­
rengl um og skríð ur hún þannig um al gróna skóg­
ar botna á þeim fáu stöð um sem hún er hér á landi.
Plant an er nokk uð skugg þol in en breið urn ar frem­
ur gisn ar þannig að senni lega verða þær ekki eins
ein ráð ar og lúpínu breið urn ar. Til eru dæmi um að
rækt un in hafi hreint ekki tek ist. Stafar það lík leg ast
af mis heppn uðu rót ar hnýð is smiti.
Tvö kvæmi af þess ari plöntu fluttu Óli Val ur
Hans son og Brynjólf ur Jóns son inn frá Kamtsjatka
árið 1993 og köll uðu sín á milli „gulu hætt una“ og
vís uðu þar í áhyggj ur manna af fram gangi lúpín­
unn ar hér lend is. Þar aust ur frá voru plönt urn ar um
50–80 cm háar og uxu eink um við veg kanta og þar
sem um rót hafði átt sér stað.36
Aðr ar teg und ir
Fjallagand ur Thermops is rhombif ol ia (T. mont ana)
Minn ir á frænda sinn lensug and, en er ætt að ur frá
Norð ur­Am er íku. Þar vaxa 10 teg und ir ganda en
þessi er sú norð læg asta. Hún vex í Kletta fjöll un um og
hlýt ur af þeim nafn sitt á ís lensku. Þessi planta er til
hér í görð um og hef ur stund um rang lega ver ið greind
sem T. mont ana 30 en sá gand ur vex á sömu slóð um
en ekki eins norð ar lega. Fjallag and má vel reyna í
skóg rækt ar­ og sum ar bú staðalönd um ef rót ar hnýð is­
bakt er í ur fylgja. Hann get ur orð ið hátt í metri á hæð
og ber sín gulu blóm á löng um klös um í júlí.19, 30
Smár ar Tri foli um
Í ís lenskri nátt úru má finna að minnsta kosti 4 teg­
und ir smára ef vel er að gáð. Tvær eða þrjár af þeim
verða að telj ast ílend ir slæð ing ar og ein eða tvær eru
ís lensk ar. Auk þess ara fjög urra teg unda hafa tvær
aðr ar fund ist hér sem slæð ing ar.22 Fleiri smár ar eru
þó rækt að ir í görð um 19, 30 og gætu sjálf sagt þrif ist
í nátt úr unni. Í heim in um eru þekkt ar 238 teg und­
ir smára.1 Ef laust gætu fleiri teg und ir þrif ist hér en
nefnd ar eru í þess ari grein.
Tri­foli um er lat ína og merk ir þriggja blaða, enda
eru smár ar auð þekkt ir á þrí fingruð um smára blöð­
un um. Auð velt er að kanna fræ mynd un smára með
því að klípa þétt ings fast í blóm in. Þá er hægt að
finna fyr ir fræj un um sem litl um hnúð um.
Tún smári (alsiku smári) Tri foli um hy brid um
Hann er eins kon ar milli stig milli rauð smára og hvít­
smára, enda merk ir hy brid um blend ing ur á lat ínu.1
Smár inn er um 20–40 cm á hæð. Blóm in eru fyrst
hvít en roðna með aldr in um 5 þannig að lit ur inn get­