Skógræktarritið - 15.05.2010, Síða 83

SKÓGRÆKTARRITIÐ 201082
Á Ís landi vaxa 2 teg und ir, um feðm ing ur og gilja­
flækja. Fjór ar aðr ar hafa fund ist hér sem sjald gæf ir
eða mjög sjald gæf ir slæð ing ar 22 en óvíst er um af drif
þeirra. Á Norð ur lönd un um vaxa ein ar 15 teg und ir.1
Um feðm ing ur og gilja flækja líkj ast hvor annarri
en gilja flækj an er með breið ari og styttri smá blöð.
Báð ar teg und irn ar geta bund ið mik ið nít ur og er
bind ing in sam bæri leg við bind ingu hvít smára.26, 28
Um feðm ing ur (um feðm ings gras) Vicia cracca
Um feðm ing ur vex í Evr ópu og Asíu og hef ur borist
til Vest ur heims.1, 7, 9 Stöng ull um feðm ings get ur orð­
ið lang ur, stund um allt að tveir metr ar er lend is,9 en
er veik byggð ur. Það kem ur reynd ar lít ið að sök þar
sem um feðm ing ur fest ir sig við ná læga plöntu hluta.
Blóm in eru dimm fjólu blá og fleiri á hverj um klasa
en hjá gilja flækj unni. Um feðm ing ur er al geng ari
hér lend is en gilja flækj an og enn al geng ari á heims­
vísu.1 Hann vex auk þess norð ar en gilja flækj an.1, 26
Hann er upp skeru mik ill og hér lend is mynd ar hann
fræ um 20 dög um seinna en gilja flækj an 25, 27 sem
kem ur á óvart mið að við heimsút breiðsl una. Stund­
um er hann einnig lengi í blóma og þroskast þá fræ in
lengra fram á haust ið, jafn vel fram í sept em ber eða
októ ber.26 Ef haust ar snemma kem ur fyr ir að fræ­
in nái ekki full um þroska. Fræ fall í nóv em ber get ur
leitt til þess að fræ in falli á frosna jörð og þá geta
þau borist lengra en ella.25 Til að slík ir flutn ing ar
virki þarf fræ ið að sjálf sögðu að vera svo hepp ið að
hitta á rétt ar rót ar hnýð is bakt er í ur. Á Suð ur landi eru
dæmi um að breið ur stækki um 2–4 metra á ári og
mun það bæði vera vegna fræ falls og jarð rengla.25, 26
Auð velt er að fjölga um feðm ingi með fræi eða með
því að taka upp hnausa. Hann vex í frjóu landi 7, 21
og þol ir vel sam keppni við ann an gróð ur ef hann
varp ar ekki of mikl um skugga.
Þar sem fræ mynd un um feðm ings er seinni en
gilja flækju hér lend is má draga þá álykt un að hann
hafi borist hing að frá suð læg ari svæð um en gilja­
flækj an,26 þrátt fyr ir norð læg ari út breiðslu á heims­
vísu.1, 26 Því kann að vera að er lend ir, norð læg ir
stofn ar gætu gagn ast hér.
Gilja flækja Vicia sep i um
Gilja flækja vex í stór um hluta Evr ópu og aust ur og
norð ur til Sí ber íu. Hún hef ur einnig borist til Norð­
ur­Am er íku, með al ann ars til Græn lands 1, 39 og
í Kína er hún rækt uð til áburð ar.27 Hún vex með
strönd um fram í Nor egi og norð ur fyr ir heim skauts­
baug.1, 7
Gilja flækja vex við svip uð skil yrði og um feðm­
ing ur en er held ur lægri.7 Hér lend is er hún sjald gæf
og vex að eins á lág lendi eða und ir 150 m.y.s.21 Hún
finnst nær ein göngu á Suð ur landi, eink um í Mýr­
daln um og und ir Eyja fjöll um.9, 21 Á síð ari árum
hef ur hún ver ið flutt víð ar og breitt úr sér. Hún er
af bragðs planta í ung um skóg um. Hægt er að sá til
henn ar eða stinga upp plönt ur og færa þær til. Verði
skóg ur inn ekki of dimm ur ætti gilja flækja að geta
bor ið á skóg inn ára tug um sam an. Gilja flækj an ber
fjólu blá blóm í fá blóma klös um og mynd ar fræ í
ágúst – sept em ber ef frævar ar eru til stað ar. Sam­
kvæmt rann sókn um Jóns Guð munds son ar er ekki
nóg með að hún þroski fræ á und an um feðm ingi
held ur mynd ar hún einnig meira fræ.27 Því er lík legra
að veðj að verði á gilja flækju frek ar en um feðm ing til
Umfeðmingur og giljaflækja tilheyra flækjum. Þær klifra
og flækjast utan um það sem á vegi þeirra verður. Hér
hefur umfeðmingur flækt sig utan um grenitré og þekur
það nánast alveg. Því getur verið varasamt að koma
flækjum fyrir í of ungum skógum. Þær geta sligað ung­
plönturnar. Því er heppilegra að koma þeim fyrir þegar
skóg ar nir eru komnir á legg. Það passar líka ljómandi vel
fyrir flækjurnar því þær eru ekki frumbýlisplöntur eins og
flestar þær tegundir sem hér er fjallað um. Mynd: JG