Morgunblaðið - 10.05.1979, Blaðsíða 33

MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 10. MAÍ 1970
33
aðalverkefna sinna, en um þau
fjallar fyrrnefnd grein.
2) Söngleg rök í byggingarsögu
Þjóðleikhússins gera ráð fyrir
slíkri starfsemi m.a. í ákvæðum
reglugerðar um starfsemi Þjóð-
leikhússins frá árinu 1949.
3) Hið stóra, færanlega hringsvið
Þjóðleikhússins gefur tækifæri
til óperuflutnings.
4) Hljómsveitargryfjan undir og
meðfram leiksviðinu gefur
tækifæri til að nota hljómsveit
sem nauðsynlegt er við óperu-
flutning.
5) Hvergi annars staðar í Reykja-
vík eru þessi skilyrði fyrir
hendi.
Skal nú nánara að þessu vikið.
Þriðja grein Þjóðleikhússlaganna
í dag . byggist á tilsvarandi
ákvæðum í reglugerð Þjóðleik-
hússins frá 1949. Það er því
ekkert álitamál, að óperur og
söngleikir hafa frá öndverðu átt
að vera meðal aðalverkefna Þjóð-
leikhússins. í bók Jónasar
Jónssonar frá Hriflu, sem heitir
„Þjóðleikhúsið, þættir úr
byggingarsögu" útgefin 1953 segir
Jónas í formála: „Félagsskapur
leikara og sönglistafólks mun fá
að starfa hér á landi eins og í
löndum Engilsaxa". í ávarpi Guð-
laugs Rósinkranz fyrrv. Þjóðleik-
hússtjóra í tilefni 10 ára afmælis
Þjóðleikhússins segir m.a.: „Þá
hefur Þjóðleikhúsið á þessum
æskuárum sínum innfært tvær
nýjar listgreinar í listalíf þjóðar-
innar þ.e.a.s. óperu og ballett og ég
held að segja megi að giftusam-
lega hafi tekist. Þannig hefur
þjóðin fengið tækifæri til að
kynnast list sem annars örlítill
hluti hennar hefði haft möguleika
á að kynnast. Miðað við það sem er
hjá öðrum þjóðum, sem við gjarn-
an viljum bera okkur saman við,
þekki ég ekkert leikhús í
V-Evrópu, sem rekið er sem
menningarstofnun eða af opinber-
um aðila, er geti stært sig af jafn
mikilli aðsókn og okkar Þjóðleik-
hús. Það sýnir fyrst og fremst
hinn mikla áhuga þjóðarinnar
fyrir leik- og sönglist“. Ásgeir
Hjartarson leiklistargagnrýnandi
segir ennfremur: „Þjóðleikhúsið
markaði tímamót, stórbrotna og
viðamikla sjónleiki, óperur og
leikdansa var ógerningur að
sýna í hinum eldri salarkynnum
og nú var í fyrsta sinn hægt að
bjóða heim erlendum lista-
mönnum sviðsins kynnroða-
laust“. Og það hefur vissulega
verið gert svikalaust. Fyrir utan
þá innlendu einsöngvara og
hljómlistamenn er komið hafa
fram í Þjóðleikhúsinu, hafa
margir hinna fremstu erlendu
óperusöngvara og hljómsveitar-
stjórar þessa tímabils flutt þar
list sína og gestaleikir óperuhúsa
og frægustu ballettflokkar stór-
þjóða á heimsmælikvarða sýnt
þar.
Þá var Þjóðleikhúsið álitið boð-
legt og vissulega gegnir sama máli
í dag. Ef nokkurt hús í Reykjavík
nálgast það að mega teljast óperu-
hús, þá er það Þjóðleikhúsið, enda
hef ég persónulega ávallt talið það
í ræðu og riti leik- og óperuhús
okkar íslendinga. Ekki er ég
heldur einn um þessa skoðun, því
hún kemur víða fram. Andrés
Björnsson útvarpsstjóri telur í
grein í Morgunblaðinu 27. febrúar
s.l. hlut Þjóðleikhússins stærstan í
óperuflutningi. Það sést m.a. á
hljómsveitargryfju þess, segir
hann, þótt ófullkomin sé og gert
var ráð fyrir í upphafi að Þjóð-
leikhúsið sinnti þessu ákveðna
hlutverki. Þáttur Sinfóníuhljóm-
sveitar Islands, einsöngvara og
kórs er þó ætíð mikill í slíkum
uppfærslum. Sveinn Einarsson
Þjóðleikhússtjóri telur réttilega,
að eigi að reka hér á landi óperu-
starfsemi, hljóti höfuðmarkmið
hennar að vera að efla innlenda
söngleikjasmíð. Af þessu tilefni
má minnast á verðlaunaóperu
Jóns Ásgeirssonar, Þrymskviðu,
og vonandi verður óperusmíð
hvatning hinna ungu tónskálda
þjóðarinnar. Sveini Einarssyni
Þjóðleikhússtjóra eru augljós þau
miklu vandamál, sem við er að
óperettan Betlistúdentinn í Þjóðleikhúsinu 1959: Þuríður Pálsdóttir
og Guðmundur Guðjónsson.
Ópcran I.a Traviata í Þjóðieikhúsinu 1953: Einar Kristjinsson og
Guðmundur Jónsson.
ópcran Marta í Þjóðlcikhúsinu 1%7: Svala Niclsen og Kristinn
Hallsson.
stríða í sambandi við húsnæðis-
þörf, bæði til æfinga og leiktjalda-
geymslu og hefur ákveðnar til-
lögur um lausn þeirra mála. Sem
listunnenda eru honum augljósir
þeir miklu fjárhagsörðugleikar er
Þjóðleikhúsið hefur við að stríða,
og getur þess í grein sinni í
Morgunblaðinu 9. jan. s.l. að sé
það vilji ráðamanna, að Þjóðleik-
húsið sýni árlega óperu, sé það
frumskilyrði, að leikhúsinu sé
gert kleift að sinna þeirri laga-
skyldu sinni með sérstakri fjár-
veitingu til þess.
Ekkert vafamál er, að hringsvið
Þjóðleikhússins gefur meira og
betra tækifæri til óperuflutnings
en nokkurt annað leiksvið hér á
landi, enda til hrlngsviðs þessa
vandað mjög í upphafi með það
fyrir augum að greiða fyrir því að
skiptingar á sýningum gengju sem
fljótast. Hvað hljómsveitargryfj-
unni viðvíkur hafa heyrst raddir
er telja hana of litla og óþægilega,
þegar stór sinfóníuhljómsveit er
notuð.
Vissulega mætti hljómsveitar-
gryfjan vera stærri, en hún hefur
þó verið talin nothæf fyrir
hljó msveitarverk og óperur
hingað til. Æskilegt væri vissu-
lega að stækka hana og gefa þar
með hljómsveitinni meira svigrúm
og er þetta tæknilegt atriði, sem
vel má vera að hægt sé að fram-
kvæma án mikils tilkostnaðar.
Það mætti t.d. stækka hana á
þann veg að lengja hana báðum
megin undir stúkurnar og með því
fá meira rúm fyrir hljómsveitina
bæði til austurs og vesturs. Aðrar
hugmyndir geta vissulega komið
til greina, en möguleikarnir sem
hljómsveitargryfjan gefur í dag
eru það miklir að það ætti tví-
mælalaust að vera ódýrara að
mínu mati að bæta úr fyrrnefnd-
um þrengslum heldur en byggja
sams konar gryfju á öðrum stað.
Ég tel mig með framangreindum
rökum hafa sýnt fram á ótvírætt
gildi Þjóðleikhússins sem leik- og
óperuhúss eins og það líka hefur
verið frá upphafi. Það er stað-
reynd, að erlendir söng- og tón-
listarmenn, sem flutt hafa list
sína eða stjórnað sýningum í
Þjóðleikhúsinu, hafa farið mörg-
um fögrum orðum um gæði þess.
Það sem þarf að gera er fyrst og
fremst að veita þjóðleikhúsinu
möguleika á hentugum æfinga-
stað og geymslum fyrir leiktjöld
og annan rúmfrekan útbúnað.
búningsherbergi o.fl. Sveinn
Einarsson, þjóðleikhússtióri hefur
í grein sinnu um óperuflutning í
Morgunblaðinu, sagt réttilega, að
enginn vandi væri óleysanlegur,
ef vilji væri fyrir hendi. Hér á
Þjóðleikhússtjóri við, að Þjóðleik-
húsinu verði gert kleift að halda
áfram listrænum óperuflutningi
og ekki er það vafamál, að eftir því
sem allar aðstæður batna til
óperuflutnings í Þjóðleikhúsinu
munu um leið skapast möguleikar
á að draga úr kostnaði og auka
hagkvæmni.
Með þessu mætti betur verða
við óskum hinna fjölmörgu óperu-
unnenda, tónskálda og annara
tónlistarmanna, hljóðfæraleikara,
íslenska dansflokksins og kórsins,
en ekki hvað síst bæta úr kjörum
velmenntaðra einsöngvara sem
ávallt er bæði kærkomið og nauð-
synlegt að fá að spreyta sig í enn
ríkara mæli en nokkru sinni fyrr á
listrænum söng- og tónverkum
eins og óperum og óperettum, og
er Þjóðleikhúsið kjörið til þess.
Það er ósk mín nú sem fyrr, að
Þjóðleikhúsinu fylgi ávallt frami
og farsæld í leik og söng og öðrum
fögrum listgreinum og að íslend-
ingar megi leita þangað sannrar
lífsfyllingar á komandi árum.
Operuflutningur í Þjóðleikhúsinu
er ein af þessum fögru listgrein-
um, sem lögin um þjóðleikhús
mæla fyrir um að flutt sé árlega.
Sérframlag til óperuflutnings er
því bráðnauðsynlegt og er því
endurtekin áskorun á Alingi og
ríkisstjórn að gera leikhúsinu
kleift að sinna þessari laga
skyldu sinni.
Þorsteinn Sveinsson
formaður þjóðleikhúskórsins.
Vituncl&\femleiki
„Vitund og
veruleiki”
NVLEÍíA er komið út annað
hefti af tímaritinu Vitund &
veruleiki. Útgefandi ritsins er
P'élag áhugafólks um alheims-
hyggju.
í ritinu eru eftirfarandi greinar:
„Breytt ímynd handa mannkyni"
— fyrri hluti eftir O.W. Markley.
„Uppreisn frá ntiðju" eftir Niels I.
Meyer, K. Ilelveg I’etersen og
Villy Sörensen. „Heildun persónu-
leikans og nútímamenntun" eftir
Guðmund S. Jónasson. „Kúgaður
eiginmaður", eftir Hilmar S.
Karlsson. „Nílján hundruð áttatíu
og fjögur“ eftir George Orwell.
„Vitundarbyltingin á Vesturlönd-
um“ eftir Bre. Madhurii Ae. og
einnig grein um l’. R. Sarkar — líf
hans og heimspeki.
Forsíða tímaritsins er unnin af
Miles Parnell, sem er brezkur
myndlistarmaður sem stundaði
nám við auglýsingateiknun við
myndlistaháskólann í Leiehester
Englandi. Hann hi'fur dvalist hér
á landi frá í apríl 197G og starfar
nú við auglýsingastofuna Gylmi.
Rændu
þyrlum
og flugu
frá íran
I.ondon. H. maí. Koutor.
HRKZKA hlaOiA Daily
Kxprt'ss skýrði frá því í
dag. ad bro/ka fyrirtækid
Iiristow Ih'licoptt'rs hcfAi
ra'nt frá íran 11 þyril-
vængjum sem fyrirtækid
hafði sclt til landsins á
valdatíma kcisarans.
Ilafdi hladid cftir hcim-
ildarmönnum sínum. aö
fyrirtækið hcfði óttast aö
þyrilvangjurnar yröu
gcröar uppta'kar og and-
viröi þcirra ('kki urcitt cn
veröma'ti hvcrrar þyril-
va'ngju var um 10 milljón-
ir sterlingspunda.
Fyrsti liður áa’tlunarinnar var
að senda sveit flugvirkja og
júmbóþotu til Dubai. Þaðan var
fyrirmælum komið með leynd til
flugntanna fyrirta'kisins í Shiraz
og Abadan í Iran og þeint sagt að
fá yrði flugumferðarstjora með
blekkingum til að leyfa flugtak.
Þegar þy r I u flugmonnunu m
tókst að ná til Dubai voru þyril-
vængjurnar teknar í sundur og
flogið með þa*r til Luxemhorgar,
en þaðan var þeint ekið land- og
sjóveginn til Englands. Ekki var
sagt hvenær þetta „rán" fór frarn,
en talið þó að það hafi verið
snemma í apríl.